Sáng 15/10, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tổ chức Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026 và tăng cường hợp tác triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.
Với chủ đề “Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy”, hội nghị tập trung trao đổi giải pháp đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, phát triển thị trường và huy động nguồn lực cho chuyển đổi ngành hàng lúa gạo.
Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, Việt Nam cần chuyển từ lợi thế về sản lượng sang chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh dài hạn. Quá trình này phải gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường và mang lại lợi ích thiết thực cho người nông dân.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản nhưng đang chịu tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, suy giảm nguồn nước và yêu cầu khắt khe từ thị trường. Đề án một triệu ha vì vậy hướng tới thay đổi phương thức sản xuất và tổ chức ngành hàng trên quy mô lớn.
Để thực hiện mục tiêu này, các bên cần áp dụng quy trình canh tác bền vững và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Hợp tác xã và nông dân cần có vai trò lớn hơn trong chuỗi giá trị, trong khi doanh nghiệp tăng đầu tư và liên kết tiêu thụ sản phẩm.
“Thành công của đề án không chỉ được đo bằng diện tích triển khai mà còn bằng chất lượng hạt gạo, hiệu quả sản xuất và thu nhập của người nông dân. Mức độ giảm phát thải có thể kiểm chứng và sức cạnh tranh bền vững của ngành hàng lúa gạo cũng là những thước đo thành công của đề án”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.
Ông cũng cho biết, Bộ đã trình Thủ tướng Chính phủ phương án điều chỉnh đề án theo hướng mở rộng diện tích tham gia lên 1,65 triệu ha và tăng sự chủ động đầu tư của Nhà nước cùng các địa phương. Ông kỳ vọng phương án điều chỉnh sẽ được quyết định trong tháng 10.
Về hợp tác quốc tế, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đề nghị các đối tác gắn hỗ trợ kỹ thuật và tài chính xanh với nhu cầu cụ thể của địa phương. Doanh nghiệp cần xây dựng liên kết tiêu thụ đầu ra; các viện nghiên cứu cung cấp giải pháp phù hợp thực tiễn và có khả năng nhân rộng. Việc phối hợp nguồn lực cần bảo đảm tính bổ trợ và hiệu quả sử dụng.
Bà Kate Wallace, Tổng Lãnh sự Australia tại TP Hồ Chí Minh, khẳng định cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong chuyển đổi sang sản xuất lúa gạo phát thải thấp. Theo bà, thách thức của Đồng bằng sông Cửu Long là tổ chức sản xuất bền vững hơn, thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu và mang lại lợi nhuận cao hơn cho nông dân.
Bà dẫn chứng Dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu và bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC) do Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc tài trợ, Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) tại Việt Nam triển khai. Dự án hỗ trợ nông dân và hợp tác xã áp dụng canh tác phát thải thấp, đồng thời tăng cường liên kết thị trường và khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu cao cấp.
Ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam, cho rằng sản xuất lúa gạo phát thải thấp chỉ thành công khi đời sống và thu nhập của nông dân được cải thiện thực chất. Đổi mới sáng tạo cần thể hiện qua những việc cụ thể như nông dân áp dụng tưới ngập khô xen kẽ, hợp tác xã đàm phán được mức giá công bằng hoặc người có ý tưởng sản xuất tiếp cận được vốn.
FAO đang hỗ trợ Việt Nam cải thiện sức khỏe đất và cây trồng, nâng năng lực hợp tác xã và đo lường phát thải. Tổ chức này cũng phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường chuẩn bị các đề xuất tài trợ mới nhằm huy động thêm nguồn tài chính hỗ trợ nông dân.
Trong khuôn khổ hội nghị, ban tổ chức cũng đã tôn vinh 10 phụ nữ tiêu biểu có đóng góp cho nông nghiệp và phát triển nông thôn. Các ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận tri thức, công nghệ và thị trường, đồng thời tham gia quyết định và đảm nhận vai trò lãnh đạo trong các mô hình sản xuất.
