Tận dụng chất thải để giảm chi phí sản xuất
Bà Phạm Mỹ Kiều, chủ hộ chăn nuôi gà trắng tại phường Bến Cát và phường Long Nguyên (TP Hồ Chí Minh), cho biết cơ sở nuôi khoảng 500.000 con mỗi lứa. Do không có hoạt động trồng trọt và chưa tự chế biến phân bón, cơ sở thu gom phân gà, chuyển cho đơn vị sản xuất phân bón vi sinh. Đây là cách cơ sở tận dụng chất thải chăn nuôi thông qua liên kết với đơn vị xử lý.
Theo bà Kiều, cơ sở đã thu gom, chuyển giao phân gà từ khi bắt đầu chăn nuôi, nhưng mới đáp ứng một số tiêu chí tuần hoàn. Bà muốn áp dụng thêm các giải pháp để tận dụng chất thải, song còn thiếu kiến thức về công nghệ và kinh phí đầu tư.
“Khó khăn nhất là mình chưa được tập huấn, chưa hiểu hết công nghệ. Thứ hai là phải có kinh phí để thực hiện những yêu cầu của chương trình”, bà Kiều chia sẻ.
Trước đây, bà từng vay từ quỹ đầu tư của Bình Dương để xây dựng trang trại với lãi suất 3,85%. Hiện chăn nuôi không có lãi, bà ngại vay thêm vì lo áp lực trả lãi. Với số gà tự nuôi để bán ra thị trường, bà còn dự tính giảm số chuồng nhằm hạn chế thua lỗ. Vì vậy, việc đầu tư thêm cho chăn nuôi tuần hoàn phải được cân nhắc cùng chi phí duy trì sản xuất. Bà mong được tập huấn trước để hiểu rõ công nghệ, từ đó lựa chọn giải pháp phù hợp và bố trí vốn khi điều kiện tài chính cho phép.
Ở quy mô doanh nghiệp, quá trình áp dụng chăn nuôi tuần hoàn cũng đòi hỏi thời gian nghiên cứu và chuẩn bị kỹ thuật. Tại ấp Bông Trang, xã Xuyên Mộc (TP Hồ Chí Minh), Công ty TNHH Trang Linh nuôi heo trên nền đệm lót sinh học. Ông Phạm Trường Giang, Giám đốc điều hành công ty, cho biết doanh nghiệp bắt đầu nghiên cứu hệ thống này từ năm 2012, đến năm 2017 mới áp dụng rộng rãi trên tổng đàn ở quy mô công nghiệp.
Theo ông Giang, trang trại có diện tích 70 ha với tổng đàn gồm 3.600 heo nái và khoảng 43.000 heo thịt. Lớp đệm lót được tạo từ vỏ trấu và men vi sinh để xử lý chất thải trong quá trình nuôi. Doanh nghiệp tổ chức nghiên cứu, nuôi cấy men nhằm chủ động phục vụ hoạt động của trang trại.
Sau khoảng 5 tháng sử dụng, công ty chuyển đệm lót sang hệ thống sản xuất phân bón. Chất thải chăn nuôi cùng vật liệu lót chuồng vì thế trở thành nguyên liệu cho một khâu sản xuất tiếp theo. Theo ông Giang, mô hình giúp trang trại giảm trên 90% mùi và không phát sinh nước thải trong quá trình chăn nuôi theo phương thức này.
Hiệu quả còn thể hiện ở việc sử dụng lao động. Ông Giang cho biết trước đây, với mô hình sử dụng hệ thống khí sinh học, một công nhân chăm sóc khoảng 400 - 500 con heo. Khi chuyển sang đệm lót sinh học, một công nhân có thể chăm sóc tới 1.000 con, qua đó giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí nhân công.
Bên cạnh chăn nuôi và sản xuất phân bón, công ty phát triển khoảng 40 ha trồng nhàu. Ông Giang cho biết doanh nghiệp chế biến phụ phẩm nhàu để bổ sung vào thức ăn chăn nuôi. Theo tính toán của công ty, việc sử dụng khoảng 10 tấn bột nhàu mỗi tháng giúp hệ thống giảm hơn 400 triệu đồng tiền kháng sinh.
Theo những kết quả ông Giang cung cấp, việc tận dụng chất thải và phụ phẩm đã giúp doanh nghiệp giảm một số chi phí sản xuất. Để áp dụng mô hình ở quy mô công nghiệp, công ty đã dành nhiều năm nghiên cứu và chủ động tổ chức các khâu từ nuôi cấy men vi sinh đến xử lý đệm lót, sản xuất phân bón.
Liên kết để người chăn nuôi có thể tham gia lâu dài
Ông Hồ Trúc Thanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố có khoảng 42.000 cơ sở chăn nuôi, tổng đàn hơn 22,5 triệu con. Quy mô này đặt ra yêu cầu quản lý chất thải và sử dụng hiệu quả phụ phẩm.
Thành phố đã ban hành Quyết định số 2148/QĐ-UBND ngày 15/10/2025 về kế hoạch phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong lĩnh vực chăn nuôi đến năm 2030. Theo ông Thanh, bước đầu có 7 cơ sở áp dụng thành công mô hình tuần hoàn. Việc nhân rộng cần đi cùng đánh giá điều kiện áp dụng và hiệu quả của từng mô hình.
“Phát triển chăn nuôi tuần hoàn không chỉ là câu chuyện lựa chọn một công nghệ xử lý chất thải mà cần được nhìn nhận như một quá trình tổ chức lại sản xuất, liên kết các chủ thể trong chuỗi giá trị và thay đổi cách sử dụng tài nguyên”, ông Thanh nhấn mạnh.
Theo ông, nhiều cơ sở nhỏ thiếu vốn và hạn chế về mặt bằng. Một số giải pháp chỉ hiệu quả khi có lượng đầu vào ổn định và đủ nguồn lực vận hành, bảo trì. Vì vậy, việc lựa chọn mô hình phải làm rõ chi phí, lợi ích kinh tế và khả năng giảm tác động môi trường.
Công nghệ cũng cần đi cùng phương án tài chính, thị trường đầu ra, hướng dẫn kỹ thuật và giám sát môi trường. Các bên phải xác định rõ trách nhiệm, khắc phục tình trạng liên kết chưa chặt chẽ giữa cơ sở chăn nuôi, đơn vị thu gom, xử lý phụ phẩm và cơ sở trồng trọt.
Ông Lê Việt Bảo, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh, cho biết ngành định hướng vận động hộ nhỏ lẻ tham gia tổ hợp tác hoặc hợp tác xã. Qua liên kết, các hộ có thể tổ chức thu gom, xử lý phân thành phân hữu cơ phục vụ cây trồng, đồng thời kết nối với đơn vị xử lý và nơi sử dụng sản phẩm.
Theo ông Bảo, Chi cục Phát triển nông thôn đang xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn Thành phố. Nội dung dự kiến có hỗ trợ xây dựng mô hình chăn nuôi tuần hoàn và áp dụng giải pháp bảo vệ môi trường.
Ông Hồ Trúc Thanh đề nghị Trung tâm Khuyến nông phối hợp với Chi cục Chăn nuôi và Thú y cùng các nhà khoa học từng bước nhân rộng mô hình từ những cơ sở hiện có. Hoạt động hỗ trợ cần giúp người chăn nuôi tiếp cận kỹ thuật và kết nối các bên tham gia, phù hợp với khả năng đầu tư, vận hành của từng cơ sở.
