Đây cũng là tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình chính quyền mới ngày 1/7/2026. Tại thành phố Bắc Ninh, tinh thần ấy đang được cụ thể hóa bằng những chuyển biến trong thực tiễn: từ đổi mới phương thức điều hành, đưa dịch vụ công đến gần dân đến tháo gỡ những điểm nghẽn, giải quyết các vấn đề tồn đọng kéo dài. Đặc biệt, việc hoàn thành giải phóng mặt bằng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình là minh chứng rõ nét cho nỗ lực khơi thông nguồn lực, tạo dư địa và động lực phát triển mới cho địa phương. Phóng viên Thông tấn xã Việt Nam giới thiệu chùm 3 bài viết về chính quyền địa phương hai cấp ở Bắc Ninh.
Vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước chuyển lớn trong tổ chức bộ máy, đặt ra không ít khó khăn, thách thức đối với chính quyền cơ sở. Tại thành phố Bắc Ninh, sau những bỡ ngỡ ban đầu, bộ máy từng bước đi vào ổn định, phương thức điều hành được đổi mới, trách nhiệm của chính quyền địa phương ngày càng được thể hiện rõ qua kết quả giải quyết công việc thực tiễn. Đáng chú ý, nhiều việc khó, điểm nghẽn, vướng mắc kéo dài hàng chục năm đã được tháo gỡ.
Tinh gọn bộ máy
Sau khi sáp nhập tỉnh và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Bắc Ninh đứng trước yêu cầu tổ chức lại bộ máy trên quy mô lớn, bảo đảm vừa tinh gọn đầu mối, vừa duy trì hoạt động quản lý, điều hành thông suốt. Từ tỉnh đến cơ sở, các cơ quan, đơn vị từng bước được sắp xếp lại theo hướng rõ chức năng, nhiệm vụ, giảm tầng nấc trung gian, tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong giải quyết công việc.
Ông Nguyễn Văn Phương, Phó Giám đốc Sở Nội vụ thành phố Bắc Ninh cho biết: Thực hiện chủ trương của Trung ương về sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, Bắc Ninh đã tập trung triển khai đồng bộ việc sắp xếp đơn vị hành chính, kiện toàn các cơ quan chuyên môn từ cấp tỉnh đến cấp xã. Trong đó, Bắc Ninh đã sắp xếp 313 xã, phường, thị trấn thành 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 33 phường và 66 xã, giảm 214 đơn vị; từ 2.858 thôn, tổ dân phố đến tháng 7/2026 sắp xếp còn 1.385 thôn, tổ dân phố, giảm 51,53%.
Đối với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, hiện toàn thành phố có 15 sở và tương đương, với 112 phòng chuyên môn, giảm 101 phòng, tương đương 47,42% so với trước ngày 1/7/2025; số chi cục và tương đương giảm 3 đơn vị, còn 10 đơn vị. Ở cấp xã, 99 xã, phường đã thành lập 396 phòng và tương đương, cùng hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công, bảo đảm tổ chức bộ máy thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước và giải quyết thủ tục hành chính tại cơ sở.
Cùng với sắp xếp cơ quan hành chính, thành phố Bắc Ninh tiến hành rà soát, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động và mức độ tự chủ.
Quá trình vận hành mô hình mới cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục điều chỉnh tổ chức bộ máy cho phù hợp với thực tiễn. Với nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, Bắc Ninh đã rà soát toàn diện chức năng, nhiệm vụ của từng cấp, ngành; đồng thời chuẩn hóa quy trình, hoàn thiện hạ tầng số và cơ chế phối hợp để việc phân cấp được thực hiện đồng bộ. Sau hơn một năm vận hành, cấp tỉnh thực hiện 2.728 nhiệm vụ; cấp xã đảm nhận 1.075 nhiệm vụ, trong đó 99,4% nhiệm vụ đã được quy định đầy đủ về thẩm quyền và quy trình thực hiện. Đây là các bước nền tảng quan trọng để mô hình chính quyền mới từng bước ổn định và phát huy hiệu quả.
Khơi thông nguồn lực phát triển
Nếu việc sắp xếp tổ chức bộ máy là bước khởi đầu thì khả năng giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn chính là thước đo hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong khi bộ máy mới cần thời gian ổn định, cán bộ vừa làm vừa thích ứng với quy trình, phương thức điều hành mới thì nhiều nhiệm vụ cấp bách vẫn phải triển khai, đòi hỏi sự chủ động và quyết liệt từ cơ sở.
Một trong những thử thách lớn đối với chính quyền xã Gia Bình (nay là phường Gia Bình) thời điểm đó là giải phóng mặt bằng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Diện tích đất cần thu hồi trên địa bàn xã hơn 857 ha. Trong đó, cấp xã trực tiếp giải phóng giai đoạn 2 với hơn 700 ha, ở 15/23 thôn, gần 2.500 hộ dân phải di dời nơi ở đến nơi tái định cư.
Theo ông Nguyễn Công Ký, Bí thư Đảng ủy phường Gia Bình, xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, ngay từ tháng 8/2025, Đảng ủy phường đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện các dự án liên quan đến Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, đồng thời thành lập 8 tổ công tác trực tiếp phụ trách giải phóng mặt bằng tại các thôn. Cán bộ xã xuống dự sinh hoạt chi bộ, gặp gỡ các hộ dân, tuyên truyền, giải thích về chủ trương, quy mô và ý nghĩa của dự án; trực tiếp lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, đối thoại và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh đã tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân.
Sự đồng thuận ấy được thể hiện bằng sự chung sức, đồng lòng bàn giao mặt bằng của hàng nghìn hộ dân. Là một trong những hộ bàn giao mặt bằng sớm nhất, anh Nguyễn Văn Duy, phường Gia Bình cho biết: Dự án cảng hàng không quốc tế Gia Bình là dự án trọng điểm quốc gia, có tác động lớn đến vấn đề chính trị, kinh tế của đất nước, địa phương. Phát huy tinh thần gương mẫu của đảng viên, ngay khi có chủ trương bàn giao mặt bằng, gia đình anh đã chủ động thuê nhà, chuyển đồ đạc và sắp xếp nơi ở tạm. Ngôi nhà kiên cố 4 tầng trị giá hàng tỷ đồng, là thành quả hai vợ chồng dành nhiều tâm huyết xây dựng qua nhiều năm, nay phải tháo dỡ dù không tránh khỏi tiếc nuối.
Không chỉ vận động người dân bàn giao đất, chính quyền phường Gia Bình còn phải tổ chức thực hiện nhiều phần việc khó với tiến độ rất gấp. Chỉ trong 35 ngày (từ 20/1-25/2/2026), địa phương hoàn thành di chuyển 3.439 ngôi mộ của 914 hộ gia đình trong phạm vi dự án, đồng thời di chuyển thêm khoảng 1.400 ngôi mộ thuộc các dự án liên quan và 233 ngôi mộ vô chủ. Công tác di chuyển hơn 1.400 hộ dân trong phạm vi dự án thành phần APEC cũng được hoàn tất trong 38 ngày từ 5/5-18/6/2026.
Cuối tháng 8/2026, phường Gia Bình bàn giao phần diện tích mặt bằng cuối cùng cho nhà đầu tư, hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng dự án trên địa bàn. Kết quả này không chỉ góp phần bảo đảm tiến độ triển khai một công trình trọng điểm quốc gia mà còn cho thấy vai trò của chính quyền cơ sở trong tổ chức thực hiện những nhiệm vụ lớn, phức tạp.
Cùng với đó, chính quyền địa phương hai cấp tại Bắc Ninh đã từng bước tháo gỡ các vụ việc tồn đọng kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân. Điển hình là Dự án Khu nhà ở Đồng Khí Tượng (thường gọi là Sau Thuần), tại tổ dân phố Bồ Sơn, phường Võ Cường.
Theo ông Nguyễn Ngọc Hiếu, Chủ tịch UBND phường Võ Cường, Dự án được triển khai từ năm 2002 có quy mô 61 lô đất với tổng diện tích hơn 4.676 m². Dù hạ tầng cơ bản hoàn thành, các hộ dân đã nộp tiền nhưng việc giao đất không được thực hiện, khiến 61 gia đình phải chờ đợi gần 25 năm. Vụ việc trở thành điểm nóng khiếu kiện, được đưa vào danh sách các vụ việc phức tạp cần tập trung kiểm tra, xử lý theo chỉ đạo của Trung ương.
Trước tình hình đó, thành phố Bắc Ninh và phường Võ Cường đã tập trung rà soát hồ sơ, làm việc với người dân, phối hợp các sở, ngành tìm phương án tháo gỡ. Trên cơ sở đề xuất của thành phố và được cấp có thẩm quyền cho phép, phương án giao đất có thu tiền sử dụng đất không thông qua đấu giá được triển khai, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các hộ dân. Đến ngày 5/11/2026, UBND phường Võ Cường đã ban hành quyết định giao đất cho 42/61 trường hợp. Trong số này, 6 hộ đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 19 trường hợp đã có thông báo thuế nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính; 17 trường hợp chưa nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận. Các trường hợp còn lại đang tiếp tục được rà soát, xác minh để xem xét giải quyết theo quy định.
Bà Nguyễn Thị Thìn, tổ dân phố Bồ Sơn, phường Võ Cường là một trong những hộ đầu tiên được nhận Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất chia sẻ: Gia đình bà nhiều thế hệ, nhiều cặp con cháu cùng chung sống trong một mái nhà. Đến nay, sau gần 25 năm chờ đợi, được cầm trên tay Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, gia đình bà rất vui mừng, phấn khởi. Bà không nghĩ những vướng mắc kéo dài hàng chục năm lại có thể được giải quyết trong thời gian ngắn. Bà rất cảm ơn sự sát sao, quyết liệt của chính quyền đã tháo gỡ khó khăn, giúp người dân được hưởng quyền lợi chính đáng. Đây cũng là tiền đề nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình bà.
Bài 2: Nâng tầm phục vụ, hiện đại, chuyên nghiệp