Từ việc tập trung ruộng đất, hình thành cánh đồng lớn, nông nghiệp địa phương đang từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, gắn cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ với liên kết chuỗi, nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị diện tích.

Hiệu quả từ những cánh đồng lớn

Trên diện tích 57 ha, Hợp tác xã Thanh niên Nam Đại Dương, xã Nghĩa Hưng, đã tổ chức sản xuất lúa theo hướng tập trung, đồng bộ các khâu. Từ gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch, nhiều công đoạn được cơ giới hóa; trong đó, có gieo sạ, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật bằng thiết bị bay không người lái và thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp. Một số kỹ thuật canh tác mới như: hạt nảy mầm siêu tốc, gieo cấy không cày bừa, xử lý rơm rạ bằng men vi sinh cũng được áp dụng nhằm giảm chi phí đầu vào, công lao động và cải thiện chất lượng đất.

Anh Lương Văn Trường, Giám đốc Hợp tác xã Thanh niên Nam Đại Dương cho biết, sản xuất trên diện tích lớn nếu không cơ giới hóa sẽ khó bảo đảm thời vụ và hiệu quả. Vì vậy, điều quan trọng trước hết là quy hoạch, tập trung lại đồng ruộng, tạo mặt bằng thuận lợi cho máy móc hoạt động và tổ chức các khâu sản xuất đồng bộ. Cùng với đó, hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng cần được đầu tư phù hợp với yêu cầu cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ số.

Việc tổ chức sản xuất trên diện tích lớn giúp các khâu canh tác được thực hiện đồng bộ, hạn chế tình trạng mỗi hộ một cách làm; đồng thời, tạo điều kiện để máy móc, thiết bị hoạt động hiệu quả. Nhờ đó, thời vụ được bảo đảm, chi phí sản xuất từng bước được tiết giảm, trong khi năng suất và giá trị sản phẩm được nâng lên. Hiện tại, Hợp tác xã Thanh niên Nam Đại Dương tập trung canh tác các giống lúa chất lượng cao như ST25, Đài thơm, Nếp Đài Loan… với giá trị canh tác đạt khoảng 130 triệu đồng/ha/năm.

Từ thực tế sản xuất, có thể thấy quy mô không chỉ quyết định khả năng đưa máy móc vào đồng ruộng mà còn tạo điều kiện để hình thành phương thức sản xuất hàng hóa tập trung. Khi diện tích được quy hoạch, tổ chức lại, doanh nghiệp có thể thuận lợi hơn trong việc đưa giống mới, quy trình kỹ thuật và các yêu cầu về chất lượng vào sản xuất, đồng thời xây dựng liên kết tiêu thụ ổn định.

Những năm gần đây, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Cường Tân, xã Ninh Cường, đã liên kết sản xuất lúa gạo trên diện tích khoảng 2.800 ha tại các tỉnh Ninh Bình, Hưng Yên, Thanh Hóa. Thông qua tích tụ ruộng đất, quy hoạch lại đồng ruộng thành các cánh đồng mẫu lớn, công ty tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, giao các hộ nông dân có năng lực và kinh nghiệm trực tiếp sản xuất. Doanh nghiệp hỗ trợ từ giống, quy trình kỹ thuật đến thu hoạch và bao tiêu sản phẩm. Nhờ đó, người dân có việc làm ổn định ngay trên đồng ruộng của mình; đồng thời, nâng cao thu nhập thông qua liên kết sản xuất.

Mỗi năm, Công ty Cường Tân sản xuất khoảng 2.000 tấn giống lúa lai và 4.000 tấn giống lúa thuần. Một số giống lúa do công ty nghiên cứu, sản xuất như: CT10, Lai Thơm, Thiên Trường 217 được thị trường tiêu thụ mạnh. Cùng với sản xuất giống, doanh nghiệp đẩy mạnh chế biến gạo thương phẩm với sản lượng khoảng 1.000-2.000 tấn/năm các dòng sản phẩm như Koji, Hương Cốm 4, Lai Thơm. Sản phẩm không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn được xuất khẩu sang Nhật Bản, Mỹ và một số nước châu Âu.

Ông Đoàn Văn Sáu, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Cường Tân cho biết, để liên kết sản xuất phát triển bền vững, người nông dân phải từng bước thay đổi tư duy sản xuất, mạnh dạn ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao kỹ năng số và ý thức tham gia các mô hình liên kết thông qua hợp tác xã, tổ hợp tác, tổ dịch vụ nông nghiệp hiện đại. Các địa phương cũng cần quan tâm, tạo điều kiện xây dựng các cánh đồng mẫu lớn, giúp doanh nghiệp và nông dân thuận lợi hơn trong phối hợp tổ chức sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Từng bước hình thành nền nông nghiệp hiện đại

Từ những mô hình thực tế, nhiều địa phương tại Ninh Bình đang từng bước xây dựng các mô hình, liên kết sản xuất theo hướng tập trung, đồng bộ, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Vụ mùa 2026, xã Giao Hòa xây dựng hai mô hình cánh đồng lớn với tổng diện tích 60 ha, kỳ vọng nâng hiệu quả kinh tế từ 7-10% so với phương thức canh tác truyền thống.

Trên các cánh đồng này, người dân gieo cấy các giống lúa chất lượng cao như: Đài Thơm 8, ST25 và các giống lúa năng suất, chất lượng cao theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp. Trong vụ đầu tiên, xã hỗ trợ giống, cày bừa, gieo cấy, cung ứng vật tư, thuốc bảo vệ thực vật và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc. Các khâu sản xuất được cơ giới hóa một cách đồng bộ để đánh giá hiệu quả thực tế của mô hình, làm cơ sở nhân rộng trong những vụ tiếp theo.

Ông Lê Văn Huấn, Trưởng phòng Kinh tế xã Giao Hòa cho biết, mô hình cánh đồng lớn ở địa phương được triển khai theo các tiêu chí của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phát huy lợi thế về đất đai, hạ tầng, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa tập trung, gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm. Việc hình thành các cánh đồng lớn cũng tạo điều kiện thiết lập mối liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp, các cơ quan hỗ trợ kỹ thuật và cơ quan quản lý nhà nước. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng vật tư nông nghiệp đầu vào như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời kiểm soát tốt hơn chất lượng, an toàn nông sản, thực phẩm.

Ông Mai Quốc Huy, thôn Lạc Thiện, xã Giao Hòa cho biết, người dân trong thôn đồng tình và kỳ vọng mô hình sẽ mang lại hiệu quả thiết thực. Trong bối cảnh lao động nông nghiệp ngày càng thiếu và già hóa, việc sản xuất trên cánh đồng lớn thuận lợi cho cơ giới hóa; đồng thời, tạo điều kiện đưa các giống lúa năng suất, chất lượng cao vào sản xuất, giảm sức lao động, tăng thu nhập ngay trên đồng ruộng của mình.

Hiện, Ninh Bình có hơn 130.000 ha đất sản xuất lúa; khoảng 200 cánh đồng lớn đã hình thành với tổng diện tích trên 7.000 ha. Đây là cơ sở để hình thành và phát triển 50 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao, sản xuất theo hướng hữu cơ và có truy xuất nguồn gốc.

Các cánh đồng lớn đang tạo tiền đề để đẩy nhanh cơ giới hóa nông nghiệp. Toàn tỉnh hiện có 853 máy cấy lúa bằng mạ khay, đáp ứng khâu gieo cấy cho khoảng 20-25% diện tích. Khâu làm đất đã đạt tỷ lệ cơ giới hóa 100%, thu hoạch bằng máy đạt 96%, trong khi diện tích phun thuốc bảo vệ thực vật bằng thiết bị bay không người lái đạt khoảng 5%.

Mục tiêu giai đoạn 2025-2030, Ninh Bình phát triển nền nông nghiệp theo hướng xanh, sinh thái, thông minh và bền vững; phấn đấu đến năm 2030, giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 220 triệu đồng/ha/năm.

Để đạt mục tiêu này, tỉnh định hướng tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, hiện đại hóa và quy mô lớn, lấy liên kết chuỗi giá trị làm trục xuyên suốt, phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất và thị trường. Nông dân được khuyến khích tham gia chuỗi sản xuất hàng hóa thông qua hợp tác xã, tổ hợp tác và các tổ chức ngành nghề, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo hợp đồng, theo chuỗi.

Cùng với đó, tỉnh triển khai thực chất mô hình liên kết “6 nhà”, gắn nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học - công nghệ với yêu cầu của doanh nghiệp và sản xuất hàng hóa; tăng cường bảo hộ, quản lý và khai thác hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ trong nông nghiệp, qua đó nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản.

Từ những cánh đồng được quy hoạch, tập trung lại, phương thức sản xuất nông nghiệp ở Ninh Bình đang từng bước thay đổi. Quy mô lớn không chỉ tạo điều kiện đưa máy móc, công nghệ vào đồng ruộng mà còn mở đường cho liên kết sản xuất, tiêu thụ bền vững, các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, tạo nền tảng cho một nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.