Chuyển giao công nghệ phải đi cùng năng lực làm chủ
Sáng 27/10, Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TP Hồ Chí Minh phối hợp với Diễn đàn Kinh tế thế giới tổ chức phiên thảo luận “Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu”. Các diễn giả tập trung trao đổi cách nâng năng lực doanh nghiệp, tháo gỡ rào cản và chuyển lợi thế thu hút đầu tư thành giá trị cho nền kinh tế.
Theo ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế thuộc Đơn vị Chính sách kinh tế Việt Nam, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, ASEAN có thị trường gần 700 triệu dân, quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD. Tuy nhiên, thương mại nội khối mới chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch thương mại, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 60% của Liên minh châu Âu.
Mức tham gia chuỗi giá trị khu vực chỉ bằng khoảng 1/3 tổng mức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ASEAN. Khoảng cách này cho thấy dư địa liên kết còn lớn. Để khai thác, các nước cần kết nối năng lực sản xuất trong khu vực với mạng lưới toàn cầu, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nội địa tham gia.
Ông Dray cho rằng, khi thế giới chuyển sang sản xuất tiên tiến, ASEAN cần tìm cách ứng dụng phù hợp với điều kiện từng nền kinh tế. Cùng với công nghệ, khu vực phải tháo gỡ những trở ngại liên quan đến tiêu chuẩn sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa và tính minh bạch. Những rào cản này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kết nối nhà cung ứng, dù nhiều dòng thuế nội khối đã được xóa bỏ.
Dẫn cách các bộ phận máy bay được sản xuất tại Pháp, Đức rồi đưa vào lắp ráp, ông gợi mở khả năng phát triển mạng lưới sản xuất bổ trợ tương tự tại ASEAN. Với những ngành như bán dẫn, mỗi nền kinh tế có thể tham gia công đoạn phù hợp, kết nối thành năng lực chung thay vì phát triển riêng lẻ.
Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, bà Nguyễn Thụy Lam Tuyền, đại diện ABB Việt Nam, nhấn mạnh chuyển giao công nghệ cần đi cùng chuyển giao hiểu biết và kiến thức. Người vận hành phải hiểu tiêu chuẩn, yêu cầu chất lượng và trách nhiệm trong từng công đoạn. Đây là nền tảng để doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu của chuỗi cung ứng quốc tế.
Theo bà Tuyền, vấn đề cốt lõi là chuyển giao năng lực, giúp kỹ sư từ vận hành thiết bị tiến đến giải quyết vấn đề và tham gia các dự án toàn cầu. Nếu nhân lực tại chỗ chưa làm chủ được công nghệ, hiệu quả đầu tư khó phát huy đầy đủ. Vì vậy, đào tạo thế hệ kỹ sư trẻ cần gắn với yêu cầu thực tế của sản xuất.
Một yếu tố khác được bà đề cập là niềm tin giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng. Niềm tin được hình thành qua khả năng truy xuất, sự minh bạch và trách nhiệm đối với sản phẩm. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được chia sẻ kinh nghiệm, thay đổi tư duy quản trị để từng bước đáp ứng yêu cầu của đối tác, mở rộng cơ hội tham gia chuỗi.
Ở góc độ hội nhập, bà Phạm Quỳnh Mai, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương cho biết, các nước cần đẩy mạnh tăng cường liên kết, phát huy lợi thế bổ trợ giữa các thành viên ASEAN. Việc đẩy mạnh kết nối nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất linh kiện, bao bì và các công đoạn khác sẽ tạo thêm cơ hội hình thành chuỗi cung ứng khu vực, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường.
Ứng dụng AI vào đúng bài toán của doanh nghiệp
Ông Yuxiang Zhou, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Black Lake Technologies, cho biết dữ liệu tiêu dùng và thương mại điện tử đang làm thay đổi phương thức phát triển sản phẩm. Doanh nghiệp có thể tiếp nhận lựa chọn, phản hồi của khách hàng sớm hơn, nhưng cũng chịu sức ép đưa ý tưởng thành sản phẩm thực tế nhanh hơn.
Bài toán đặt ra với doanh nghiệp nhỏ và vừa là rút ngắn khoảng cách từ mẫu thiết kế đến sản xuất. Đơn hàng ngày càng đa dạng đòi hỏi nhà máy linh hoạt, đồng thời kiểm soát chất lượng và chi phí. Công nghệ vì vậy cần giải quyết những điểm nghẽn cụ thể trong quy trình.
Giới thiệu giải pháp tác tử AI do Black Lake Technologies phát triển, ông Zhou cho biết thời gian chuyển đổi bản vẽ kỹ thuật thành quy trình sản xuất có thể giảm từ khoảng 45 giờ xuống 45 giây, với độ chính xác khoảng 95%. Theo ông, giải pháp còn hỗ trợ số hóa kinh nghiệm của kỹ sư lâu năm, chuyển tri thức thành nguồn lực có thể chia sẻ trong nhà máy.
Đối với ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho rằng AI mở ra cơ hội nâng giá trị cho sản phẩm truyền thống. Doanh nghiệp cần chọn đúng thế mạnh, tập trung vào phân khúc phù hợp, tránh phân tán nguồn lực vào những sản phẩm ít lợi thế.
Ông Ngô Sỹ Hoài dẫn trường hợp doanh nghiệp cung cấp đồ nội thất cho dịch vụ cao cấp sử dụng AI để tăng năng lực thiết kế. Khi đầu tư đúng hướng, doanh nghiệp có thể nâng sức cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu chuyên biệt và thích ứng tốt hơn trước biến động. Theo ông Hoài, Việt Nam và ASEAN cần thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh, chủ động hành động và mở rộng liên kết quốc tế để tiến lên vị trí cao hơn trong chuỗi cung ứng.
Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, nhận định các chuỗi giá trị đang được tổ chức lại, đặt ra yêu cầu tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Những vấn đề được trao đổi vượt ra ngoài phạm vi một địa phương, cần sự hợp tác của các nền kinh tế, tổ chức và cộng đồng doanh nghiệp.
Ông Vinh nhấn mạnh ba vấn đề xuyên suốt. Trước hết, quy mô có thể giúp doanh nghiệp và nền kinh tế đứng vững trong hiện tại, nhưng khả năng thích nghi quyết định sức phát triển trong tương lai. Tiếp đó, không nền kinh tế nào có thể tự xây dựng tất cả; dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực ngày càng cần được kết nối xuyên biên giới.
Bên cạnh đó, các siêu đô thị, nơi tập trung dân cư, doanh nghiệp và tri thức, đang có vai trò ngày càng quan trọng trong hợp tác quốc tế. Đây là những không gian có thể kết nối nguồn lực, thử nghiệm sáng kiến và đưa mô hình phát triển mới vào thực tế.
Theo ông Vinh, AI đang tạo ra những thay đổi lớn, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về con người, thể chế và dữ liệu. TP Hồ Chí Minh mong muốn diễn đàn trở thành nơi hình thành sáng kiến, quan hệ đối tác có lợi ích chung. Thành phố khuyến khích các đại biểu trao đổi thẳng thắn, đặt câu hỏi khó và đề xuất giải pháp khả thi, để những ý tưởng được chia sẻ có thể tiếp tục phát triển thành dự án hợp tác cụ thể.
