Theo Bộ Y tế, sốt xuất huyết vẫn là bệnh truyền nhiễm lưu hành tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực phía Nam và các tỉnh, thành phố có tốc độ đô thị hóa cao, mật độ dân cư lớn, giao lưu đi lại thường xuyên. Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận hơn 50.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết, trong đó có 5 trường hợp tử vong.
Dịch bệnh sốt xuất huyết không còn theo chu kỳ
Theo GS.TS Vũ Sinh Nam, Cố vấn cao cấp về Sốt xuất huyết Dengue, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, nguyên Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), Việt Nam đang đối mặt với những tín hiệu đáng lo ngại khi mô hình dịch tễ sốt xuất huyết liên tục thay đổi theo hướng khó dự báo hơn.
Bệnh nhi nằm điều trị sốt xuất huyết tại Bệnh viện Nhi đồng 1.
Qua các số liệu giám sát cho thấy, dịch bệnh không còn diễn biến theo quy luật mùa vụ truyền thống mà có xu hướng lưu hành quanh năm với chu kỳ bùng phát ngày càng khó lường. Theo phân tích của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, số ca sốt xuất huyết hiện ghi nhận ở tất cả các tháng trong năm, kể cả mùa khô. Biểu đồ giám sát giai đoạn 2019 - 2025 cho thấy, đường cong dịch tễ không còn giảm sâu sau mùa mưa như trước đây mà duy trì ở mức nền cao quanh năm.
Tại TP Hồ Chí Minh, theo quy luật hằng năm, số ca mắc sốt xuất huyết thường có xu hướng gia tăng từ giữa tháng 6. Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, đã ghi nhận dấu hiệu bệnh tăng sớm. Tính đến ngày 7/6/2026, Thành phố ghi nhận 18.136 ca mắc, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Ca mắc được ghi nhận tại tất cả 168 phường, xã và đặc khu trên địa bàn.
ThS.BS Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh cho biết, trước đây các đợt dịch sốt xuất huyết lớn thường lặp lại theo chu kỳ khoảng 5 năm. Tuy nhiên, những năm gần đây chu kỳ này có xu hướng rút ngắn còn khoảng 3 - 4 năm. Sự thay đổi này cho thấy quy luật dịch tễ sốt xuất huyết đang biến động, khi các đợt bùng phát có xu hướng xuất hiện với khoảng cách ngắn hơn so với trước đây.
Theo bà Lê Hồng Nga, hơn 50% số ca mắc hiện nay xảy ra ở người lớn, trong đó nhóm tuổi từ 11 - 15 và 16 - 30 tuổi ghi nhận tỷ lệ mắc cao, cho thấy nguy cơ đang ngày càng hiện hữu ở nhiều nhóm dân cư chứ không chỉ riêng trẻ em.
Lý giải nguyên nhân khiến dịch bệnh có nhiều thay đổi, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC cho rằng, chu kỳ dịch sốt xuất huyết hiện nay không chỉ phụ thuộc vào số ca bệnh được ghi nhận mà còn chịu tác động của nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu, thời tiết, tốc độ đô thị hóa, di biến động dân cư, điều kiện vệ sinh môi trường, mức độ miễn dịch cộng đồng và sự thay đổi của các type virus lưu hành.
Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, những yếu tố này đang làm thay đổi các quy luật dịch tễ quen thuộc, khiến dịch có xu hướng xuất hiện sớm hơn, kéo dài hơn và khó dự báo hơn trước. Thực tế các nghiên cứu quốc tế cho thấy hiện tượng khí hậu cực đoan như El Nino và La Nina có thể làm thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa, từ đó tác động đến vòng đời muỗi truyền bệnh, kéo dài thời gian lưu hành của virus Dengue và làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng.
Ngoài ra, sự thay đổi type virus Dengue lưu hành qua từng giai đoạn cũng được xác định là một trong những yếu tố liên quan đến gia tăng số ca mắc. Hiện cả 4 type virus Dengue đều đang lưu hành tại Việt Nam, trong đó DEN-1 và DEN-2 chiếm ưu thế. Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể tái nhiễm nếu nhiễm type virus khác, với nguy cơ diễn tiến nặng hơn ở lần nhiễm sau.
“Khi type virus lưu hành thay đổi, số người chưa có miễn dịch bảo vệ với type virus mới sẽ gia tăng, làm tăng số người phơi nhiễm trong cộng đồng và tạo điều kiện cho dịch bùng phát. Bên cạnh đó, sự gia tăng giao thương, du lịch và di chuyển dân cư giữa các địa phương cũng góp phần làm tăng nguy cơ lan rộng của dịch bệnh”, bác sĩ Chính cho biết thêm.
Người dân vẫn còn chủ quan với dịch bệnh
BS.CKI Bạch Thị Chính cho biết, sốt xuất huyết không chỉ gây nguy hiểm trong giai đoạn cấp tính mà còn có thể để lại nhiều hệ lụy về sức khỏe, tâm lý và kinh tế cho người bệnh cũng như gia đình. Trong khi chi phí điều trị các trường hợp nặng có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, việc chủ động phòng bệnh từ sớm giúp giảm nguy cơ nhập viện, giảm gánh nặng tài chính và hạn chế áp lực cho hệ thống y tế trong các mùa dịch cao điểm.
Các cộng tác viên y tế "đi từng ngõ, gõ từng nhà" tuyên truyền phòng, chống dịch sốt xuất huyết.
Nhấn mạnh mức độ nguy hiểm của bệnh, ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, sốt xuất huyết không phải là bệnh nhẹ. Bệnh có thể diễn biến khó lường, chuyển nặng nhanh, gây sốc, xuất huyết, suy tạng và tử vong nếu không được phát hiện, theo dõi và điều trị kịp thời. Mỗi người có thể trạng, bệnh nền và đáp ứng miễn dịch khác nhau, vì vậy người dân không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh.
Ở góc độ điều trị, BS.CKII Nguyễn Thị Hạnh Lê, Trưởng chuyên khoa Nhi, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 cho biết, hiện nay nhiều người bệnh vẫn có tâm lý chủ quan, tự điều trị tại nhà hoặc đến cơ sở y tế muộn vì cho rằng sốt xuất huyết chỉ là bệnh sốt, cảm lạnh hoặc mệt mỏi thông thường. Điều này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ giai đoạn vàng để theo dõi và xử trí các biến chứng nguy hiểm như sốc Dengue, xuất huyết nặng hoặc suy đa cơ quan.
ThS.BS Lê Hồng Nga cho biết thêm, một trong những quan niệm sai lầm phổ biến hiện nay nhiều người cho rằng, muỗi vằn Aedes aegypti chỉ sinh sản ở ao tù, cống rãnh hoặc nơi nước bẩn. Tuy nhiên trên thực tế, muỗi vằn thường sống gần người và đẻ trứng ở các vật dụng chứa nước sạch trong gia đình như bình hoa, đĩa lót chậu cây, khay nước phía sau tủ lạnh hoặc các vật chứa nước nhỏ ít được chú ý. Điều này khiến nguy cơ lây truyền bệnh có thể hiện hữu ngay trong chính không gian sinh hoạt hằng ngày.
Tương tự, BS.CKI Bạch Thị Chính cho biết, những nhận thức chưa đầy đủ khiến nhiều gia đình lơ là các biện pháp phòng bệnh, bỏ sót dấu hiệu cảnh báo sớm hoặc chậm trễ trong việc thăm khám, điều trị. Nhiều người vẫn cho rằng người sống ở chung cư hoặc nhà cao tầng ít có nguy cơ bị muỗi đốt hoặc mắc bệnh một lần sẽ được miễn dịch suốt đời.
Thế nhưng, muỗi truyền bệnh có thể xuất hiện ở nhiều môi trường sống khác nhau và virus Dengue gồm 4 type huyết thanh khác nhau nên một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời. Muỗi vằn cũng có thể theo thang máy, hệ thống thông gió hoặc các vật dụng chứa nước để xuất hiện ở nhiều tầng của các tòa nhà cao tầng.
Phun hóa chất diệt muỗi, diệt côn trùng nhằm phòng, chống dịch sốt xuất huyết.
Theo ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, hiện nay đang bước vào cao điểm mùa dịch sốt xuất huyết, nếu không chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch từ sớm, nguy cơ số ca mắc tiếp tục gia tăng là rất lớn. Theo đó, Bộ Y tế đề nghị các địa phương chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch phòng, chống sốt xuất huyết ngay từ đầu mùa dịch, bảo đảm đầy đủ nguồn lực, vật tư, hóa chất, trang thiết bị và nhân lực phục vụ công tác phòng, chống dịch; đồng thời tăng cường giám sát, phát hiện sớm ca bệnh, xử lý kịp thời các ổ dịch, không để dịch lan rộng hoặc kéo dài.
Ông Võ Hải Sơn nhấn mạnh, công tác phòng, chống sốt xuất huyết cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và lâu dài, không phải là hoạt động mang tính thời điểm hoặc theo phong trào; việc kiểm soát dịch bệnh cũng không thể chỉ trông chờ vào các biện pháp phun hóa chất diệt muỗi. Giải pháp căn cơ, bền vững và hiệu quả vẫn là loại bỏ nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh thông qua việc thường xuyên diệt lăng quăng, bọ gậy tại từng hộ gia đình và khu dân cư.
Bộ Y tế khuyến cáo mỗi người dân, mỗi gia đình dành ít nhất 10 phút mỗi tuần để kiểm tra và loại bỏ các vật dụng có khả năng đọng nước; đậy kín dụng cụ chứa nước; thay nước bình hoa, chậu cây cảnh; thu gom phế thải, lật úp các vật dụng không sử dụng; chủ động phòng tránh muỗi đốt và phối hợp với ngành y tế trong các hoạt động vệ sinh môi trường, diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy nhằm hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh.
ThS. BS Lê Hồng Nga nhấn mạnh, bên cạnh các biện pháp kiểm soát muỗi và loại bỏ lăng quăng, tiêm chủng đang được xem là một trong những giải pháp dự phòng chủ động và căn cơ trong phòng chống sốt xuất huyết Dengue.