Nguy cơ tiềm ẩn trong cộng đồng
Trước tình hình trong cộng đồng đang ghi nhận một số ổ dịch não mô cầu, đã có ca tử vong khiến người dân lo lắng, TS.BS Đoàn Thu Trà, Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới cảnh báo: “Vi khuẩn gây bệnh não mô cầu nguy hiểm ở chỗ không chỉ gây viêm màng não mà còn có thể gây nhiễm khuẩn huyết tối cấp và suy đa tạng. Bệnh có thể tiến triển rất nhanh, khiến người mắc rơi vào tình trạng nguy kịch trong thời gian ngắn. Ngay cả khi được điều trị, người bệnh vẫn có nguy cơ tử vong hoặc phải đối mặt với những di chứng kéo dài”.
Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, các tài liệu dịch tễ học của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) cho thấy, có khoảng 1/6 người mắc bệnh não mô cầu xâm lấn tử vong, ngay cả khi được điều trị. Trong số những người sống sót, khoảng 1/5 có thể phải chịu các di chứng lâu dài.
Những di chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động lâu dài đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình.
Cụ thể, người sống sót có thể bị điếc, tổn thương thần kinh, co giật, suy giảm nhận thức. Một số trường hợp có thể phải cắt cụt chi hoặc chịu tổn thương mô do hoại tử, để lại sẹo trên da. Bên cạnh đó, những tổn thương về tâm lý cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phục hồi và hòa nhập cuộc sống.
Theo đó, bệnh não mô cầu ở người là do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Đây là vi khuẩn Gram âm, dạng song cầu, có khả năng cư trú tại vùng mũi họng của người mà không gây ra triệu chứng. Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau. Trong đó, các nhóm A, B, C, Y và W-135 có ý nghĩa dịch tễ học và là những nhóm chủ yếu gây bệnh ở người. Vi khuẩn này có thể tồn tại trong vùng mũi họng của người khỏe mạnh; gọi là mang vi khuẩn không triệu chứng (asymptomatic carriage).
Về khả năng lây lan, theo TS.BS Đoàn Thu Trà, một người hoàn toàn có thể không sốt, không đau đầu, không có bất kỳ biểu hiện bệnh lý nào nhưng vẫn mang vi khuẩn não mô cầu và có khả năng truyền cho người khác. Vi khuẩn não mô cầu lây từ người sang người chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nước bọt của người mang vi khuẩn cũng có thể làm lây truyền bệnh.
Những hành vi tiếp xúc gần như hôn, dùng chung không gian sinh hoạt trong thời gian dài hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bọt đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
“Đáng chú ý, không phải tất cả những người mang vi khuẩn đều phát triển thành bệnh. Chỉ một tỷ lệ nhỏ có thể tiến triển thành bệnh não mô cầu xâm lấn. Tuy nhiên, khả năng lây truyền từ người mang vi khuẩn không triệu chứng khiến việc nhận diện nguồn lây trong cộng đồng gặp nhiều khó khăn. Đây cũng là lý do người dân không nên chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài để đánh giá nguy cơ lây nhiễm. Một người trông hoàn toàn khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc chắc chắn không mang vi khuẩn”, TS.BS Đoàn Thu Trà cho biết.
Vaccine là biện pháp dự phòng hiệu quả
Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, bệnh não mô cầu diễn biến nhanh, nguy hiểm; vì vậy, việc phát hiện sớm, xử trí người bệnh và những người tiếp xúc gần kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát lây nhiễm. Đặc biệt, khi có nguy cơ tiếp xúc với người mắc bệnh, người dân cần chủ động liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn xử trí phù hợp, thay vì tự theo dõi hoặc chờ xuất hiện triệu chứng.
Theo đó, bệnh não mô cầu tuy nguy hiểm nhưng hiện đã có vaccine phòng ngừa. Việc nhận diện đúng đường lây, không chủ quan trước nguy cơ mang vi khuẩn không triệu chứng và chủ động dự phòng bằng vaccine là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân, gia đình và cộng đồng trước dịch bệnh nguy hiểm này.
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, để chủ động phòng, chống bệnh do não mô cầu, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp cho bản thân, gia đình và cộng đồng như: Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch; súc miệng và họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng; đeo khẩu trang tại nơi công cộng và trên các phương tiện giao thông công cộng; hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh.
Với những nơi công cộng cần thực hiện tốt vệ sinh môi trường, tăng cường thông khí tại nơi ở, học tập và làm việc; lau sạch bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày (tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi...) bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường.
Người dân nâng cao sức khỏe bằng cách ăn uống đủ chất, rèn luyện thân thể để nâng cao sức đề kháng.
Đặc biệt, khi có các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh như: Sốt cao, đau đầu, buồn nôn, cổ cứng, nổi ban xuất huyết… người dân cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị kịp thời. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh não mô cầu có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế biến chứng nặng và tử vong.
