Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với đại biểu Nguyễn Minh Tâm, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị về những khó khăn đặc thù trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật tại các địa bàn miền núi, vùng sâu vùng xa. Từ đó, đại biểu đã đưa ra những kiến nghị nhằm phân bổ ngân sách đặc thù, đầu tư hạ tầng số và đổi mới chính sách đãi ngộ cho đội ngũ giáo viên, báo cáo viên pháp luật cơ sở.
Thưa đại biểu, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận nhiều dự án luật liên quan đến giáo dục, an sinh xã hội và phát triển đồng bào dân tộc thiểu số, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị nói chung và cá nhân đại biểu nói riêng đã có kiến nghị gì về cơ chế, chính sách đặc thù để tăng cường nguồn lực cho công tác phổ biến giáo dục pháp luật vùng cao?
Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI xem xét rất nhiều dự án luật và nghị quyết, trong đó có các luật liên quan trực tiếp và gián tiếp đến giáo dục, an sinh xã hội, bảo vệ trẻ em và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số (như Luật Nuôi con nuôi, bổ sung một số điều Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Người cao tuổi, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Việc làm...).
Quảng Trị là tỉnh có đặc thù người dân tộc thiểu số chiếm khoảng 15% dân số toàn tỉnh, nhưng lại phân bổ rải rác trên một diện tích rộng lớn (gần 8.000 km2) với địa hình chia cắt mạnh. Do đó, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị và cá nhân tôi sẽ kiến nghị nhiều nội dung quan trọng gửi đến kỳ họp Quốc hội.
Cụ thể, cần có cơ chế phân bổ ngân sách đặc thù. Chúng tôi cho rằng, khi việc phân bổ ngân sách đảm bảo phù hợp, một địa bàn rộng mà chia cắt mạnh thì chi phí tổ chức và di chuyển cho các đợt tuyên truyền lưu động tăng lên rất nhiều lần. Do đó không thể áp dụng định mức phân bổ ngân sách giáo dục pháp luật chỉ dựa trên tiêu chí quy mô dân số, mà phải tính hợp lý, tính hệ số nhân về diện tích và độ khó khăn của địa hình tỉnh.
Bên cạnh đó, chúng tôi cũng kiến nghị Trung ương cho phép để lại một tỷ lệ điều tiết ngân sách cao hơn hoặc linh hoạt áp dụng hệ số phân bổ tăng thêm trong quá trình phân bổ vốn các chương trình mục tiêu quốc gia, phân bổ nguồn lực cụ thể cho công tác giáo dục pháp luật học đường vào các chương trình mục tiêu quốc gia.
Đồng thời đề nghị ưu tiên nguồn vốn để kiên cố hóa, mở rộng các khu bán trú, đầu tư hạ tầng số như phủ sóng Internet băng thông rộng, trang bị màn hình tương tác, thư viện điện tử cho 100% các điểm trường vùng cao để triển khai các mô hình như phiên tòa giả định trực tuyến hoặc tiết học biên cương số.
Tiếp nữa là về chính sách đãi ngộ cho đội ngũ giáo viên và báo cáo viên pháp luật, chúng tôi cũng sẽ kiến nghị. Hiện nay khối lượng công việc của giáo viên vùng cao rất lớn khi vừa dạy học vừa chăm sóc học sinh bán trú 24/24 giờ, vừa kiêm nhiệm công tác tuyên truyền, rèn luyện kỹ năng sống và giáo dục pháp luật. Đồng thời, các báo cáo viên pháp luật cơ sở phải di chuyển một quãng đường đồi núi rất xa để đến từng bản.
Đối với lĩnh vực đặc thù này, chúng tôi kiến nghị lồng ghép vào các nội dung thảo luận để kiến nghị Quốc hội và Chính phủ như tăng biên chế vùng khó khăn, hoặc bổ sung chính sách phụ cấp kiêm nhiệm và hỗ trợ chi phí đi lại thực tế cho đội ngũ tuyên truyền viên, báo cáo viên pháp luật tại các xã đặc biệt khó khăn. Đồng thời, có cơ chế đặt hàng hỗ trợ kinh phí đào tạo, các chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật, đặc biệt là đào tạo về tiếng dân tộc (Pa Cô, Vân Kiều) cho đội ngũ giáo viên cắm bản để đội ngũ này trở thành báo cáo viên tại chỗ thường xuyên và hiệu quả.
Thưa đại biểu, thực tế các quy định pháp luật trực tiếp đến lứa tuổi học sinh vùng cao thường mang tính hàn lâm và khô khan. Theo đại biểu, cần có giải pháp đột phá nào để chuyển hóa các quy định này thành bài học dễ hiểu, dễ nhớ và phù hợp với văn hóa bản địa của học sinh dân tộc thiểu số?
Giải pháp đột phá cho giáo dục pháp luật hiện nay chính là biến nền tảng giáo dục lý thuyết khô khan thành các trải nghiệm thực tiễn sinh động và trực quan.
Tôi mong rằng thông qua các tình huống pháp lý giả định (như mô hình phiên tòa giả định), các cuộc thi, sân chơi tìm hiểu về pháp luật, nhiều hình thức phổ biến giáo dục pháp luật sẽ được đẩy mạnh, đặc biệt là sử dụng công nghệ và mạng xã hội. Các trang mạng này phát huy hiệu quả rất lớn như Zalo, Facebook, YouTube, đặc biệt là TikTok, đã chia sẻ các video ngắn, infographic, giải đáp thắc mắc pháp luật. Nếu các kênh mạng xã hội này được tận dụng để phổ biến giáo dục pháp luật sẽ có kết quả nhất định. Hiện nay chúng ta đang nâng cao việc sử dụng công nghệ, do đó tôi rất mong thời gian tới từ thực tiễn chúng ta có cách phổ biến phù hợp và dùng các trang mạng xã hội này.
Bên cạnh đó, giáo dục trải nghiệm hiệu quả cần có sự gắn bó mật thiết và phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Cụ thể, người lớn phải là những gương sáng. Nếu chúng ta chỉ giáo dục qua mô hình hoặc qua tình huống nhưng thực tiễn người lớn lại không tuân thủ, giáo dục không mang lại nhiều ý nghĩa.
Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng các mô hình tương tác (tương tác ảo, minh họa sinh động hậu quả pháp lý) là hướng đi tất yếu. Để triển khai các giải pháp tiên tiến này, đòi hỏi phải có sự đồng bộ về cơ sở vật chất và hạ tầng tại các trường vùng cao, miền núi của tỉnh hiện nay.
Trân trọng cảm ơn đại biểu!
