Nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm
Tết Nguyên đán là thời điểm đoàn viên của nhiều gia đình, đồng thời cũng là giai đoạn các hoạt động đi lại, thăm hỏi, vui chơi, lễ hội diễn ra sôi động. Theo các chuyên gia y tế, đây là điều kiện thuận lợi để các bệnh truyền nhiễm lây lan nếu người dân chủ quan trong phòng ngừa.
Tết Nguyên đán gia tăng đi lại kéo theo nguy cơ bùng phát nhiều bệnh truyền nhiễm.
Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết, giai đoạn giao mùa là thời điểm cơ thể phải thích nghi với sự thay đổi rõ rệt về nhiệt độ, đặc biệt là sự chênh lệch giữa ngày và đêm. Theo bác sĩ, thời tiết lạnh và khô có thể làm niêm mạc đường hô hấp dễ bị tổn thương, tạo điều kiện để virus, vi khuẩn xâm nhập. Đồng thời, mật độ mầm bệnh trong môi trường vào thời điểm này có xu hướng tăng cao hơn so với các giai đoạn khác trong năm, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
Bên cạnh đó, những thay đổi trong sinh hoạt cận Tết như thức khuya, ăn uống không điều độ có thể khiến cơ thể không được nghỉ ngơi, phục hồi đầy đủ. Trong khi đó, hệ miễn dịch giữ vai trò quan trọng trong việc chống lại các tác nhân gây bệnh. Khi sức đề kháng suy giảm, nguy cơ nhiễm bệnh và diễn tiến nặng sẽ tăng cao hơn.
Thầy thuốc ưu tú, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thanh Sử, Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết, dịp Tết thường ghi nhận sự gia tăng của một số bệnh truyền nhiễm phổ biến như cúm và các bệnh do virus đường hô hấp, tay chân miệng, sốt xuất huyết, ngộ độc thực phẩm và tiêu chảy cấp. Theo bác sĩ Sử, thời tiết se lạnh vào sáng sớm tạo điều kiện cho virus đường hô hấp phát triển, cùng với mật độ di chuyển và giao lưu tăng cao làm gia tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
“Trong môi trường đông người, chỉ cần một trường hợp mang mầm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở cự ly gần cũng có thể phát tán virus cho nhiều người xung quanh. Bệnh thường biểu hiện bằng các triệu chứng như sốt, ho, đau họng, mệt mỏi, đau nhức cơ thể. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền là nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng, cần được theo dõi sát và thăm khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường”, bác sĩ Nguyễn Thanh Sử thông tin.
Trong môi trường chật hẹp, ít thông thoáng như xe khách, phòng chờ, trung tâm thương mại hoặc không gian sinh hoạt gia đình đông người, nguy cơ lây nhiễm tăng cao. Thời gian tiếp xúc gần kéo dài, cùng với việc sử dụng chung các bề mặt, vật dụng và thói quen dùng chung dụng cụ gắp thức ăn có thể tạo điều kiện cho bệnh lây truyền qua đường hô hấp và tiêu hóa.
Đối với trẻ nhỏ, bệnh tay chân miệng cũng dễ gia tăng trong dịp Tết do trẻ được nhiều người thân bồng bế, tiếp xúc. Virus gây bệnh lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp. Người lớn có thể không có triệu chứng nhưng vẫn mang mầm bệnh trên tay khi chăm sóc, cho trẻ ăn uống. Sốt xuất huyết cũng tiềm ẩn nguy cơ trong dịp Tết, đặc biệt tại khu vực phía Nam khi có mưa trái mùa tạo điều kiện cho muỗi sinh sản. Các vật dụng chứa nước như bình hoa nếu không được thay nước thường xuyên có thể trở thành nơi phát triển của lăng quăng.
Ngoài ra, khí hậu nóng ẩm trong những ngày Tết khiến thực phẩm dễ ôi thiu nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu. Các món ăn truyền thống như thịt kho, bánh tét, giò chả nếu không được bảo quản đúng cách có thể làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm và tiêu chảy cấp, với các biểu hiện như đau bụng, nôn ói, tiêu chảy nhiều lần.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Sử lưu ý: “Đặc biệt, mâm cỗ cúng từ đêm 30 để sáng mùng 1 ăn lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn như Salmonella, E.Coli. Thức ăn sau 2 giờ để ở ngoài bắt buộc phải hâm nóng kỹ hoặc bỏ”.
Chủ động phòng bệnh, không trì hoãn thăm khám vì “kiêng” đến bệnh viện ngày Tết
Các bác sĩ nhấn mạnh, việc chủ động phòng bệnh trong dịp Tết không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần bảo vệ người thân, đặc biệt là người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền. Bác sĩ Nguyễn Thanh Sử khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh đơn giản, dễ áp dụng.
Cụ thể, nên đeo khẩu trang khi đến nơi đông người nhằm hạn chế lây nhiễm các bệnh đường hô hấp như cúm, thủy đậu và các bệnh do virus khác; đồng thời rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho, hắt hơi và trước khi bế, chăm sóc trẻ nhỏ; trong trường hợp không có xà phòng có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh.
Người dân cần chủ động phòng bệnh bằng tiêm vaccine.
Bên cạnh đó, để phòng sốt xuất huyết, cần thay nước bình hoa mỗi ngày, không để nước đọng trong các vật dụng chứa nước; có thể bổ sung một ít muối vào nước cắm hoa nhằm hạn chế lăng quăng phát triển. Người dân cũng cần thực hiện nguyên tắc ăn chín, uống sôi; không để thức ăn ở ngoài quá hai giờ. Thức ăn đã nấu chín phải được bảo quản đúng cách, hâm nóng kỹ trước khi sử dụng. Nếu thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu, biến đổi mùi vị cần loại bỏ để tránh nguy cơ ngộ độc.
Để du Xuân an toàn, bên cạnh các biện pháp trên, người dân cần chủ động phòng bệnh bằng tiêm vaccine, đặc biệt đối với các bệnh lây qua đường hô hấp và các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đã có vaccine phòng ngừa. Bác sĩ Nguyễn Tiến Đạo cho biết, các vaccine người dân có thể tìm hiểu và chủ động tiêm gồm vaccine cúm, phế cầu, sởi - quai bị - rubella, thủy đậu, bạch hầu - ho gà - uốn ván, não mô cầu, viêm gan A, sốt xuất huyết, dại… Người dân có thể đến các trung tâm tiêm chủng để được tư vấn, khám sàng lọc và xây dựng lịch tiêm phù hợp theo độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và kế hoạch di chuyển trong dịp Tết.
Theo Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Nhân dân Gia Định, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh có ý nghĩa quan trọng trong điều trị và hạn chế lây lan trong cộng đồng. Với bệnh đường hô hấp, cần lưu ý các triệu chứng như sốt, ho, đau họng, chảy nước mũi, đau nhức cơ thể, khó thở; trẻ em và người cao tuổi cần được theo dõi sát do nguy cơ biến chứng. Đối với tay chân miệng, dấu hiệu cảnh báo gồm sốt kèm bóng nước ở tay, chân, loét miệng; nếu trẻ quấy khóc nhiều, run tay chân, giật mình chới với hoặc nôn liên tục cần đưa đến bệnh viện ngay.
Trường hợp nghi ngờ sốt xuất huyết, người bệnh phải theo dõi sát diễn biến sau khi hạ sốt, đặc biệt là các dấu hiệu xuất huyết, đau bụng nhiều, nôn ói, mệt lả. Với ngộ độc thực phẩm, các biểu hiện như đau bụng, nôn, tiêu chảy nhiều lần kèm sốt hoặc dấu hiệu mất nước như khô môi, khát nước nhiều, tiểu ít cần được xử trí y tế kịp thời.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Sử khuyến cáo, người dân không nên chủ quan hoặc trì hoãn việc đến cơ sở y tế vì tâm lý “kiêng” đi viện ngày Tết. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời không chỉ bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn góp phần bảo đảm một mùa xuân an toàn, trọn vẹn cho gia đình và cộng đồng.