Cúm có thể kích hoạt hàng loạt đợt bệnh cấp, đe dọa tính mạng người cao tuổi
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận khoảng một tỷ ca cúm mùa, trong đó có 3 - 5 triệu ca nặng và 290.000 - 650.000 ca tử vong do các bệnh lý hô hấp liên quan đến cúm. Ở người cao tuổi và người mắc bệnh nền, bệnh có thể nhanh chóng diễn tiến từ sốt, ho, mệt mỏi sang viêm phổi, suy hô hấp hoặc biến chứng tim mạch, đe dọa tính mạng.
Thầy thuốc nhân dân, Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, Phó Tổng Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết cúm có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi, song người cao tuổi có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn, đặc biệt là những người mắc nhiều bệnh nền.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Quý Châu, trên 95% người cao tuổi Việt Nam có ít nhất một bệnh nền, khoảng 70% mắc từ 2 đến 3 bệnh. Bên cạnh đó, người cao tuổi không chỉ thường mắc các bệnh nền mà bản thân hệ miễn dịch cũng suy giảm.
PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP Hồ Chí Minh, phân tích thêm: người cao tuổi khi nhiễm cúm, phản ứng viêm toàn thân có thể khiến các bệnh nền đang được kiểm soát trở nên mất ổn định, kích hoạt các biến cố tim mạch, đợt cấp bệnh hô hấp hoặc rối loạn đường huyết.
Các nghiên cứu ghi nhận, nguy cơ tử vong liên quan đến cúm có thể cao gấp 5 lần ở người mắc bệnh tim mạch, 12 lần ở người mắc bệnh phổi và lên đến 20 lần ở người đồng mắc cả 2 nhóm bệnh lý, so với những người không mắc các bệnh tương ứng.
Đáng chú ý, nhiễm cúm còn liên quan đến nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 10 lần, đột quỵ tăng khoảng 8 lần trong các khoảng thời gian nguy cơ được nghiên cứu. Bên cạnh đó, bệnh có thể làm gia tăng các đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, rối loạn đường huyết và suy tim.
Chủ tịch Hội hô hấp Việt Nam cho biết thêm, không chỉ gây ra những biến chứng trong giai đoạn mắc bệnh, cúm còn có thể để lại những ảnh hưởng kéo dài đối với sức khỏe người cao tuổi. Sau một đợt cúm, sức khỏe toàn thân có thể suy giảm rõ rệt. Những người trước đó vẫn sinh hoạt, vận động tương đối bình thường có thể bị hạn chế khả năng tự chủ trong các hoạt động hằng ngày, thậm chí mất khả năng tự chăm sóc bản thân.
PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, nhấn mạnh giá trị của phòng cúm không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn ở khả năng góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch, duy trì thể lực và hạn chế những đợt bệnh cấp tính có thể khiến người cao tuổi phải nhập viện hoặc mất đi một phần khả năng tự chăm sóc bản thân. Qua đó, người cao tuổi có thể tiếp tục duy trì những sinh hoạt thường ngày như tự nấu ăn, đi dạo, gặp gỡ bạn bè và chăm sóc con cháu.
Còn PGS.TS BS Trần Quang Bính cho rằng, trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh, chủ động dự phòng các bệnh truyền nhiễm cần trở thành một phần thiết yếu trong chiến lược chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, song hành với việc điều trị và kiểm soát các bệnh mạn tính.
Vaccine cúm chuyên biệt dành cho người cao tuổi
Theo PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, người cao tuổi, nhất là người mắc bệnh tim mạch, COPD, hen phế quản, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc có nhiều bệnh đồng mắc, nên trao đổi với bác sĩ về tiêm phòng cúm hằng năm trong các lần khám sức khỏe định kỳ.
Gia đình có thể hỗ trợ bằng cách khuyến khích người cao tuổi trao đổi với bác sĩ về lịch tiêm chủng, duy trì theo dõi bệnh mạn tính và thực hiện các biện pháp phòng nhiễm trùng đường hô hấp theo hướng dẫn.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, vaccine cúm liều tiêu chuẩn đã được sử dụng hơn 80 năm, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh, biến chứng nặng và tử vong.
Tuy nhiên, ở người cao tuổi, quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch suy giảm, cơ thể tạo ra đáp ứng miễn dịch sau tiêm thấp hơn, hiệu quả bảo vệ của vaccine thường không đạt mức tối đa so với người trẻ tuổi.
Vì vậy, mặc dù tiêm vaccine cúm tiêu chuẩn nhưng với những người có sức khỏe yếu, bệnh nền và có thể đồng mắc nhiều virus, vi khuẩn cùng thời điểm, vẫn có nguy cơ biến chứng nặng đáng tiếc. Những nguy cơ này tăng nhiều hơn ở những người mắc bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính lâu năm.
Nhằm tăng hiệu quả phòng cúm, giảm nguy cơ nhập viện và tử vong ở người cao tuổi, đặc biệt người có bệnh nền, suy giảm miễn dịch, từ ngày 30/10, Hệ thống Tiêm chủng VNVC phối hợp với Sanofi (Pháp) đã triển khai tiêm vaccine cúm chuyên biệt dành cho người từ 60 tuổi trở lên tại gần 300 trung tâm trên toàn quốc.
Việt Nam có khoảng 15 triệu người từ 60 tuổi trở lên, phần lớn mắc nhiều bệnh mạn tính. Vì vậy, việc giúp người cao tuổi tiếp cận vaccine cúm chuyên biệt, có khả năng bảo vệ tối ưu có ý nghĩa trong giảm gánh nặng bệnh tật và y tế công cộng ở nhóm dân số này.
"Đây là một trong những hành động cụ thể, thiết thực được VNVC triển khai, quyết tâm hiện thực hóa theo Nghị quyết 72 của Bộ Chính Trị về đột phá trong phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân, trong đó nhấn mạnh tăng cường các giải pháp phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi", bác sĩ chuyên khoa 1 Bạch Thị Chính chia sẻ.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Bạch Thị Chính cho biết, vaccine cúm chuyên biệt cho người cao tuổi có hàm lượng kháng nguyên gấp 4 lần liều tiêu chuẩn, nhằm cải thiện đáp ứng miễn dịch suy giảm do lão hóa, tăng hiệu quả bảo vệ ở nhóm có nguy cơ biến chứng nặng, nhập viện và tử vong do cúm.
Theo bác sĩ Kuharaj Mahenthiran, Giám đốc Y khoa Sanofi Việt Nam, vaccine cúm chuyên biệt cho người cao tuổi, người bệnh nền là vaccine cúm bất hoạt liều cao, được sản xuất bằng công nghệ phân mảnh virus và tinh chế kháng nguyên. Điểm khác biệt nổi bật là hàm lượng kháng nguyên cao gấp 4 lần vaccine cúm liều tiêu chuẩn, với 60 microgam kháng nguyên HA ở mỗi chủng virus, giúp kích thích hệ miễn dịch tạo đáp ứng mạnh hơn, tăng cường hiệu quả bảo vệ ở người cao tuổi vốn có hệ miễn dịch suy giảm.
Vaccine này phòng 3 chủng virus cúm mùa gồm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria, với thành phần kháng nguyên được cập nhật hằng năm theo khuyến cáo của WHO nhằm phù hợp với các chủng virus cúm dự báo lưu hành trong từng mùa cúm.
Qua thử nghiệm lâm sàng, vaccine có hiệu lực phòng cúm cao hơn 24,2% so với vaccine liều tiêu chuẩn. Vaccine đã được sử dụng hơn 360 triệu liều trên toàn cầu tính đến tháng 9/2025, được cơ quan y tế tại hơn 25 quốc gia khuyến nghị sử dụng, trong đó có Mỹ, Canada, Pháp và Đức.
