Chùa Bối Khê được xây dựng từ thời Trần, khoảng năm 1338, nổi tiếng với kiến trúc cổ kính và những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc. Ít ai biết rằng, ngay dưới khuôn viên ngôi chùa hàng trăm năm tuổi còn lưu giữ dấu tích một hệ thống địa đạo từng gắn liền với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân dân địa phương.
Theo tư liệu được cung cấp, hệ thống địa đạo Bối Khê trước đây dài khoảng 3 km, có đường hầm xuyên qua khu vực tòa thượng điện, nối tới đền thờ Lưỡng quốc Trạng nguyên Nguyễn Trực và chạy vòng quanh làng Bối Khê. Công trình từng là nơi trú ẩn, nuôi giấu cán bộ, cất trữ lương thực và phục vụ hoạt động kháng chiến.
Một bậc cao niên làng Bối Khê cho biết, từ ngày 19/12/1946, hưởng ứng Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, người dân Bối Khê đã đào hầm, xây dựng hệ thống địa đạo phục vụ chiến đấu. Theo lời kể của ông, quân dân địa phương từng đánh bại ba đợt tấn công của quân Pháp, tiêu diệt 372 quân địch tại làng Bối Khê.
Trải qua nhiều thập kỷ, phần lớn hệ thống địa đạo không còn nguyên vẹn. Hiện nay, một đoạn hầm dài khoảng 9 m nằm trong khuôn viên chùa đã được bảo tồn, gia cố để phục vụ khách tham quan.
Bước qua cửa hầm nhỏ, du khách đi xuống những bậc thang hẹp, tiến vào không gian thấp, sâu trong lòng đất. Ánh đèn điện soi rõ những vách hầm, lối đi uốn cong, cùng các hiện vật và hình ảnh tư liệu được trưng bày, giúp người xem hình dung phần nào điều kiện sinh hoạt, chiến đấu của quân dân năm xưa.
Không gian bên trong địa đạo còn lưu giữ nhiều vật dụng gắn với thời kỳ kháng chiến như bi đông, đèn dầu, dụng cụ lao động cùng những hình ảnh lịch sử. Các hiện vật được bố trí trong căn hầm nhỏ, tạo nên không gian tìm hiểu truyền thống cách mạng ngay dưới lòng đất.
Điểm đặc biệt của địa đạo Bối Khê là sự kết hợp giữa di sản kiến trúc tôn giáo và dấu tích lịch sử kháng chiến. Phía trên là không gian chùa cổ thanh tịnh, phía dưới là những đường hầm từng phục vụ công cuộc bảo vệ quê hương.
Ngày nay, địa đạo trở thành điểm tham quan, học tập lịch sử đối với du khách và các đoàn học sinh. Hành trình xuống lòng đất không chỉ mang đến trải nghiệm khác biệt mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về những năm tháng đấu tranh của cha ông.
Sự hiện diện của địa đạo trong khuôn viên chùa Bối Khê góp phần tạo nên nét độc đáo cho di tích, mở ra hướng khai thác du lịch văn hóa, lịch sử gắn với trải nghiệm thực tế tại vùng đất Tam Hưng.
