Nỗ lực đưa các liệt sĩ còn nằm lại ở mặt trận Vị Xuyên trở về

Điểm cao 685 từng là một trong những chiến địa ác liệt nhất của mặt trận Vị Xuyên trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc. Bom đạn cày xới núi đá, nhiều hầm hào, hang trú ẩn bị phá hủy, vùi lấp. Đến nay, vẫn còn những cán bộ, chiến sĩ hy sinh trên các điểm cao chưa được tìm thấy. Bởi vậy, cùng với triển khai Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Tuyên Quang đang tập trung lực lượng, phương tiện, mở rộng thu thập thông tin từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và nhân dân, quyết tâm đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm trên những khu vực trọng điểm của chiến trường năm xưa.

Lần theo từng dấu tích chiến trường

Tại điểm cao 685, việc tìm kiếm đang tập trung vào khu vực được các cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu xác định có hang sập. Qua nhiều năm, dấu tích cửa hang không còn rõ, những tảng đá lớn nằm chồng lên nhau khiến máy móc khó tiếp cận. Cán bộ, chiến sĩ Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang phải sử dụng máy khoan, xà beng và các dụng cụ phù hợp để phá từng khối đá, bóc tách từng lớp đất. Mục tiêu trước mắt là xác định chính xác vị trí cửa hang, từ đó, mới có cơ sở tìm kiếm sâu hơn bên trong.

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó Đội trưởng Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết, thông tin do các cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại điểm cao 685 cung cấp có ý nghĩa rất quan trọng. Họ là những người còn lưu giữ ký ức về địa hình, vị trí hang, trận địa và diễn biến chiến đấu. Từ nguồn thông tin này, đơn vị khảo sát, đối chiếu với địa hình thực tế, khoanh vùng những vị trí nghi vấn để tổ chức tìm kiếm. Tuy nhiên, do địa hình phức tạp, đất đá bị sập và vùi lấp trong thời gian dài, quá trình xác định chính xác vị trí không dễ dàng. Lực lượng thực hiện nhiệm vụ phải kiên trì, thận trọng, kiểm tra kỹ từng dấu hiệu để không bỏ sót thông tin có giá trị.

Cách làm này đang được triển khai tại nhiều khu vực từng diễn ra chiến sự ác liệt trên tuyến biên giới. Trên cơ sở hồ sơ, bản đồ và thông tin hiện có, các tổ công tác phối hợp với địa phương, Hội Cựu chiến binh, người cao tuổi và nhân dân tiếp tục điều tra, xác minh, tìm gặp những người từng trực tiếp chiến đấu hoặc biết thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Thông tin sau khi thu thập được đối chiếu từ nhiều nguồn, kết hợp khảo sát thực địa để xác định khu vực trọng tâm, trọng điểm. Từ đầu năm 2026 đến nay, qua xác minh, điều tra và khảo sát địa bàn, tỉnh xác định 7 khu vực với tổng số 147 thông tin phục vụ công tác tìm kiếm.

Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, một trong những khó khăn lớn hiện nay là nguồn thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ ngày càng ít, độ chính xác không đồng đều. Nhiều đơn vị từng tham gia chiến đấu đã giải thể, hồ sơ bị thất lạc hoặc không đầy đủ. Trong khi đó, nhiều khu vực dự kiến còn hài cốt nằm trên các điểm cao, trong hang, khe, hốc đá bị vùi lấp sau những trận pháo kích. Có nơi lớp đất đá phủ dày từ 3 - 4 m, địa hình hiểm trở khiến phương tiện cơ giới không thể tiếp cận, công việc tìm kiếm chủ yếu dựa vào sức người.

Chính vì vậy, ký ức của những người trực tiếp tham gia chiến đấu càng trở nên quý giá. Có người nhớ một cửa hang, một mỏm đá, hướng tiến công của đơn vị; có người nhớ nơi đồng đội hy sinh hoặc vị trí chôn cất ban đầu. Từ những thông tin tưởng như rời rạc, lực lượng chức năng từng bước đối chiếu với hồ sơ, bản đồ, diễn biến trận đánh và địa hình hiện tại để thu hẹp phạm vi tìm kiếm. Đây cũng là cuộc chạy đua với thời gian khi phần lớn cựu chiến binh từng chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên đã cao tuổi, sức khỏe giảm sút; trong khi sau hơn 40 năm, nhiều dấu tích chiến trường tiếp tục bị mưa lũ, sạt lở và cây rừng che phủ.

Trong số những cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa cung cấp thông tin có ông Hoàng Minh Tố, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1, Trung đoàn Đặc công 821, Quân khu 2. Trở lại điểm cao 685 sau hơn 40 năm, ông cùng đồng đội lần tìm những vị trí từng chiến đấu, hang đá, khu vực nghi còn hài cốt liệt sĩ để cung cấp thông tin cho lực lượng tìm kiếm. Với những người lính năm ấy, mỗi chuyến trở lại không đơn thuần là thăm lại chiến trường cũ mà còn mang theo mong muốn tìm được đồng đội chưa được quy tập.

Những thông tin do cựu chiến binh cung cấp được đối chiếu với hồ sơ, bản đồ, diễn biến trận đánh và lời kể của những người cùng đơn vị trước khi khảo sát thực địa. Một cửa hang, mỏm đá hay hướng tiến công còn lưu lại trong trí nhớ của người lính năm xưa có thể trở thành manh mối thu hẹp phạm vi tìm kiếm giữa địa hình đã biến đổi sau hơn bốn thập kỷ.

Không chỉ điểm cao 685, lực lượng tìm kiếm đã và đang triển khai tại nhiều điểm cao, khu vực thuộc các xã Thanh Thủy, Minh Tân, Bạch Đích và một số địa bàn biên giới khác. Tại xã Minh Tân, chính quyền địa phương phối hợp lực lượng chức năng vận động người dân cung cấp thông tin, tạo mặt bằng phục vụ tìm kiếm. Ở một khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ nằm dưới nền nhà dân tại thôn Hoàng Lỳ Pả, gia đình đồng thuận tháo dỡ nhà, di chuyển sang vị trí mới nhường mặt bằng cho lực lượng thực hiện nhiệm vụ. Tại xã Thanh Thủy, 30 dân quân tự vệ được huy động hỗ trợ vận chuyển dụng cụ, đào, bóc tách đất đá. Còn ở xã Bạch Đích, người dân am hiểu địa hình tham gia dẫn đường, cung cấp, xác minh thông tin nhân chứng và hỗ trợ hậu cần cho các tổ tìm kiếm.

Những kết quả mới tiếp tục củng cố giá trị của việc mở rộng nguồn tin và kiên trì tìm kiếm. Mới đây (ngày 23/8), từ những thông tin được thu thập, khảo sát và xác minh từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân, Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ đã cất bốc, quy tập 8 hài cốt liệt sĩ, gồm 6 hài cốt tại thôn Phìn Sảng, xã Minh Tân và 2 hài cốt tại điểm cao 211, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy. Cùng với hài cốt, lực lượng chức năng tìm thấy một số di vật như, cúc áo, lược, dây lưng, đế giày và vật dụng sinh hoạt. Các hài cốt sau đó được đưa về Nhà quàn của Đội để bảo quản, hoàn thiện các thủ tục theo quy định.

Dồn lực cho những khu vực trọng điểm

Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang tạo thêm nguồn lực cho nhiệm vụ vốn đòi hỏi rất nhiều thời gian, nhân lực và sự kiên trì. Để thực hiện Chiến dịch, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã tham mưu kiện toàn Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, thành lập các tổ công tác chuyên trách; đề nghị Quân khu 2 tăng cường quân số Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ 18 lên 67 cán bộ, chiến sĩ cùng phương tiện, trang bị, kỹ thuật và các điều kiện bảo đảm. Phương pháp tìm kiếm được triển khai linh hoạt, kết hợp hồ sơ, bản đồ với khảo sát thực địa, thực hiện cuốn chiếu, phát huy sức người và sử dụng phương tiện phù hợp từng địa hình.

Nếu như cuối tháng 6, toàn tỉnh tìm kiếm trên diện tích 901 ha, đào đắp hơn 9.500 m3 đất đá và quy tập 42 hài cốt liệt sĩ, đến đầu tháng 9, theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, số hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, quy tập từ khi triển khai Chiến dịch đã tăng lên 59. Kết quả ấy cho thấy tiến độ đang được đẩy lên, xong khối lượng công việc phía trước vẫn rất lớn.

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, trên địa bàn Hà Tuyên trước đây có 4.267 liệt sĩ hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc. Các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 3.174 liệt sĩ; còn 1.093 liệt sĩ cần tiếp tục tìm kiếm, quy tập. Đằng sau con số ấy là những khu vực chiến trường rộng lớn, địa hình đã biến đổi sau nhiều thập kỷ và những thông tin cần tiếp tục được thu thập, kiểm chứng. Vì vậy, cùng với tìm kiếm trên thực địa, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đang được đẩy mạnh. Tuyên Quang hoàn thành lấy mẫu đối với 84 mộ chưa xác định thông tin tại 10 nghĩa trang liệt sĩ phục vụ giám định ADN.

Tuyên Quang xác định cần huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và nhân dân cho nhiệm vụ này. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chỉ thị số 06 về tăng cường sự lãnh đạo thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp, phát huy vai trò của nhân dân trong cung cấp thông tin, hỗ trợ lực lượng, phương tiện và các điều kiện phục vụ tìm kiếm. Tại những địa bàn trọng điểm, công tác rà phá bom mìn, vật nổ được gắn chặt với tìm kiếm, quy tập, theo nguyên tắc khu vực nào được rà phá bảo đảm an toàn và có thông tin thì tổ chức tìm kiếm ngay, tận dụng thời gian, nhân lực và phương tiện.

Trở lại điểm cao 685, hơn 100 ngày phá đá vẫn chưa phải một hành trình ngắn. Núi đá cheo leo, những khối đá lớn bị bom pháo đánh sập chồng lấp qua nhiều năm khiến mỗi mét tìm kiếm đều đòi hỏi nhiều công sức. Cán bộ, chiến sĩ vừa làm vừa quan sát địa tầng, kiểm tra từng dấu hiệu bất thường với hy vọng xác định đúng vị trí cửa hang mà những người lính năm xưa còn nhớ.

Từ ký ức của cựu chiến binh đến hồ sơ, bản đồ; từ những cuộc khảo sát trên thực địa đến từng mét đất đá được bóc tách, công việc tìm kiếm trên mặt trận Vị Xuyên đang được tiến hành bằng nhiều cách nhưng cùng hướng tới một mục tiêu. Thời gian càng lùi xa, nguồn thông tin càng ít đi, địa hình càng biến đổi, nhiệm vụ càng trở nên cấp thiết. Bởi vậy, đẩy nhanh tiến độ không có nghĩa là vội vàng mà là tranh thủ từng nguồn tin còn có thể kiểm chứng, từng ngày thời tiết thuận lợi, từng khu vực đã được rà phá an toàn để tìm kiếm kỹ lưỡng, thận trọng.

Hơn bốn mươi năm sau cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc đó cũng là cuộc chạy đua với thời gian để những thông tin còn lưu giữ trong ký ức của đồng đội được chuyển thành cuộc tìm kiếm trên thực địa, đưa thêm nhiều liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình và đồng đội.