Giảm giờ làm việc, tiến tới tuần làm việc 40 giờ
Trong bối cảnh nhiều quốc gia điều chỉnh chính sách lao động theo hướng cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội, vấn đề giảm thời giờ làm việc tiếp tục được đặt ra tại Hội thảo đánh giá 5 năm thực hiện Bộ luật Lao động, do Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam tổ chức mới đây.
Tại hội thảo, GS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn vệ sinh lao động Việt Nam, cho rằng giờ làm việc bình thường của người lao động tại Việt Nam hiện vẫn ở mức cao. Dù Bộ luật Lao động khuyến khích tuần làm việc 40 giờ, song trên thực tế, thời gian làm việc phổ biến vẫn là 48 giờ mỗi tuần, đặc biệt trong các ngành thâm dụng lao động.
GS Lê Vân Trình nêu lại đề xuất giảm giờ làm trong tuần.
Theo GS Lê Vân Trình, khảo sát tại một số khu công nghiệp cho thấy, nhiều lao động chấp nhận làm việc nhiều giờ để tăng thu nhập, song sức khỏe suy giảm rõ rệt và thời gian dành cho gia đình ngày càng hạn chế. Trong khi đó, việc kéo dài giờ làm việc liên tục, nhất là trong các đợt cao điểm sản xuất, tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an toàn lao động.
Dẫn nghiên cứu của Viện Khoa học Lao động và Xã hội, ông Trình cho biết tai nạn lao động trong các ngành thâm dụng lao động thường xảy ra nhiều hơn vào cuối ca làm việc, thời điểm người lao động mệt mỏi, giảm tập trung hoặc trong giai đoạn tăng ca kéo dài. Những người thường xuyên làm thêm từ 40–50 giờ mỗi tháng có tỷ lệ mắc các triệu chứng mệt mỏi mạn tính, đau đầu, giảm khả năng tập trung cao hơn đáng kể so với nhóm không làm thêm hoặc làm thêm ít.
Đây được xem là yếu tố trung gian làm gia tăng nguy cơ tai nạn lao động, đặc biệt là các tai nạn xuất phát từ thao tác sai, chủ quan hoặc vi phạm quy trình an toàn. Thực tế cho thấy, vào những tháng cuối năm – cao điểm đơn hàng – nhiều doanh nghiệp bố trí làm thêm giờ liên tục trong nhiều tuần, khiến người lao động rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, tiềm ẩn rủi ro tai nạn và suy giảm sức khỏe lâu dài.
Từ những phân tích trên, GS Lê Vân Trình đề xuất cần nghiên cứu điều chỉnh giảm thời giờ làm việc bình thường theo lộ trình phù hợp, từ 48 giờ xuống 44 giờ và tiến tới 40 giờ mỗi tuần, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển kinh tế, năng suất lao động và bảo vệ sức khỏe người lao động, đồng thời phù hợp với xu hướng quốc tế.
Bên cạnh đó, ông Trình kiến nghị rà soát toàn diện quy định về trần làm thêm giờ nhằm cân đối giữa nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp và quyền được nghỉ ngơi của người lao động; đồng thời tăng cường chế tài xử phạt nghiêm các doanh nghiệp vi phạm quy định về thời giờ làm việc và nghỉ ngơi.
Liên quan đến chế độ nghỉ ngơi, GS Lê Vân Trình cho biết không ít người lao động phản ánh tình trạng thời gian nghỉ giữa giờ bị rút ngắn hoặc không dám nghỉ phép năm vì lo ảnh hưởng đến thu nhập, đánh giá thi đua. Do đó, khi sửa đổi Bộ luật Lao động, cần bảo đảm thực chất quyền nghỉ ngơi của người lao động thông qua việc tăng cường thanh tra, giám sát việc thực hiện nghỉ giữa giờ, nghỉ phép năm; quy định rõ thời gian nghỉ phục hồi sau ca làm việc nhằm phòng ngừa tai nạn lao động và suy giảm sức khỏe.
“Giờ làm việc, giờ nghỉ ngơi là quyền lợi chính đáng của người lao động, không phải là phúc lợi. Cũng như đất đai cần được nghỉ ngơi đầy đủ để cho thu hoạch bền vững, người lao động cần có thời gian nghỉ hợp lý để tái tạo sức lao động”, GS Lê Vân Trình nhấn mạnh.
Năm 2024, tại Hội nghị đánh giá việc thực hiện quy chế về mối quan hệ công tác giữa Chính phủ và Tổng Liên đoàn lao động (LĐLĐ) Việt Nam, Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Nguyễn Đình Khang cũng đề nghị Chính phủ giao Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) chủ trì, phối hợp nghiên cứu phương án giảm giờ làm việc bình thường của người lao động xuống thấp hơn 48 giờ mỗi tuần, báo cáo Quốc hội xem xét vào thời điểm thích hợp.
Ở góc độ nghiên cứu chính sách, TS Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng thời điểm hợp lý để điều chỉnh giảm giờ làm việc là vào khoảng năm 2030, khi nền kinh tế Việt Nam bước sang nấc thang phát triển mới, trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao. Khi đó, việc áp dụng tuần làm việc 40 giờ sẽ phù hợp với trình độ phát triển và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo số liệu khảo sát của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) được Tổng LĐLĐ Việt Nam công bố năm 2019, Việt Nam thuộc nhóm các quốc gia có thời gian làm việc cao nhất thế giới và khu vực. Tổng thời gian làm việc trong năm (đã trừ thời gian nghỉ lễ) lên tới 2.320 giờ, cao hơn Indonesia 440 giờ, Campuchia 184 giờ và Singapore 176 giờ. Thống kê của ILO cũng cho thấy chỉ còn 2 quốc gia áp dụng mức trên 48 giờ mỗi tuần, khoảng 1/3 số nước giữ mức 48 giờ và gần 2/3 số quốc gia có thời gian làm việc từ 48 giờ trở xuống.
Đề xuất bổ sung thêm một ngày nghỉ lễ từ năm 2026
Cũng tại hội thảo, vấn đề bổ sung thêm ngày nghỉ lễ tiếp tục nhận được sự quan tâm và đồng thuận cao từ người lao động. Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho biết đã có văn bản gửi Vụ Pháp chế (Bộ Nội vụ), đề xuất đưa nội dung bổ sung một ngày nghỉ lễ vào dự thảo sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động năm 2019, nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị về việc chọn ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam – ngày nghỉ lễ hằng năm, hưởng nguyên lương.
Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Ngọ Duy Hiểu phát biểu tại hội nghị.
Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Ngọ Duy Hiểu cho biết, ngay từ quá trình sửa đổi Bộ luật Lao động năm 2019, phần đông người lao động đã bày tỏ mong muốn được tăng số ngày nghỉ lễ, Tết trong năm. Khi Bộ Chính trị thống nhất chọn ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam, người lao động trên cả nước đều phấn khởi và kỳ vọng quy định này sớm được đưa vào luật để có thể áp dụng từ năm 2026.
Theo kết quả lấy ý kiến từ đoàn viên, người lao động do Công đoàn Việt Nam thực hiện, trên 95% số người được hỏi bày tỏ sự đồng tình cao và vui mừng với việc bổ sung ngày nghỉ lễ mới, số còn lại cũng thể hiện sự ủng hộ.
Lãnh đạo Tổng LĐLĐ Việt Nam cho rằng việc bổ sung thêm ngày nghỉ lễ không chỉ giúp người lao động có thêm thời gian nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động mà còn tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, tham quan di tích lịch sử, tăng cường gắn kết gia đình và tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống.
Theo quy định hiện hành của Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động đang được nghỉ các ngày lễ, Tết gồm: Tết Dương lịch (1 ngày), Tết Nguyên đán (5 ngày), Giỗ Tổ Hùng Vương (1 ngày), ngày Chiến thắng 30/4, ngày Quốc tế Lao động 1/5 và Quốc khánh 2/9 (2 ngày). Nếu đề xuất bổ sung thêm một ngày nghỉ lễ được thông qua, tổng số ngày nghỉ trong năm 2026 của người lao động, tính cả ngày nghỉ cuối tuần, sẽ tăng lên 26 ngày.