Sa sút trí tuệ là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 7 thế giới, đồng thời là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng khuyết tật và phụ thuộc ở người cao tuổi trên toàn cầu. Chứng bệnh này bắt nguồn từ các bệnh lý về não, ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.
Trong một tuyên bố, WHO nêu rõ: “Mặc dù hiện chưa có phương pháp chữa khỏi chứng sa sút trí tuệ, song có tới 45% nguy cơ mắc bệnh liên quan đến những yếu tố có thể thay đổi như hút thuốc lá, sử dụng đồ uống có cồn, cô lập xã hội, ít vận động, ô nhiễm không khí và các bệnh không lây nhiễm, trong đó có tăng huyết áp và tiểu đường”. Theo WHO, trên thế giới hiện có hơn 57 triệu người sống chung với chứng sa sút trí tuệ và mỗi năm có gần 10 triệu ca chẩn đoán mới. Bệnh Alzheimer là dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất, chiếm khoảng 60-70% tổng số trường hợp.
Bà Devora Kestel, Giám đốc phụ trách các bệnh không lây nhiễm và sức khỏe tâm thần của WHO, nhấn mạnh: “Đằng sau những con số này là những cá nhân, gia đình và cộng đồng đang phải đối mặt với những thách thức sâu sắc, không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn cả phẩm giá, khả năng sống độc lập và chất lượng cuộc sống”. Trong lời nói đầu của hướng dẫn mới cập nhật được WHO công bố cùng ngày, bà Kestel nhấn mạnh sa sút trí tuệ không phải vấn đề xa vời mà liên quan trực tiếp đến đời sống tất cả, qua đó kêu gọi nhân viên y tế và các nhà hoạch định chính sách tăng cường phòng ngừa hoặc trì hoãn sự khởi phát của chứng sa sút trí tuệ.
Cơ quan y tế của Liên hợp quốc lần đầu đưa ra các khuyến nghị về sa sút trí tuệ vào năm 2019. Tuy nhiên, WHO cho biết kể từ đó hướng dẫn đã được bổ sung đáng kể cơ sở bằng chứng khoa học nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy can thiệp sớm, qua đó giảm gánh nặng do sa sút trí tuệ trong những thập niên tới.
WHO khẳng định mặc dù phổ biến hơn ở người trên 65 tuổi, sa sút trí tuệ không phải là hệ quả tất yếu của quá trình lão hóa. Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết: “Ngày nay, chúng ta hiểu rõ hơn bao giờ hết về các yếu tố làm gia tăng nguy cơ sa sút trí tuệ và những hướng dẫn này giúp chuyển hóa kiến thức đó thành hành động. Các quốc gia hiện đã có những khuyến nghị rõ ràng, dựa trên bằng chứng để có thể áp dụng ngay nhằm bảo vệ sức khỏe nhận thức của người dân”.
Do hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoặc phương pháp điều trị phổ biến, dễ tiếp cận, hướng dẫn của WHO nhấn mạnh phòng ngừa vẫn là chiến lược hiệu quả nhất để giảm số ca mắc.
Trong số các biện pháp được đề xuất, WHO khuyến nghị kích thích và rèn luyện nhận thức đối với người trưởng thành bị suy giảm nhận thức nhẹ. Việc kiểm soát tốt hơn các bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường và cholesterol cao cũng có thể giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Bên cạnh đó, WHO kêu gọi đẩy mạnh các nỗ lực phòng, chống bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe tâm thần và sức khỏe não bộ.
Theo WHO, đầu tư vào việc giảm nguy cơ sa sút trí tuệ sẽ đem lại lợi ích đáng kể. Chứng bệnh này được ước tính gây thiệt hại khoảng 1.300 tỷ USD cho kinh tế toàn cầu mỗi năm, trong đó khoảng một nửa là giá trị của hoạt động chăm sóc không được trả công do người thân và bạn bè đảm nhiệm. WHO nhấn mạnh: “Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và hành động để phòng ngừa sa sút trí tuệ có thể cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống, giúp mọi người sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và độc lập hơn”.
