Tổng thống Trump thông báo về hệ thống Vòm Vàng. Ảnh: Nhà Trắng
Hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Vàng (Golden Dome) do Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy đang đối mặt nguy cơ trở thành một trong những chương trình quốc phòng tốn kém nhất lịch sử nước Mỹ, với tổng chi phí có thể lên tới 1.200 tỷ USD, cao gấp gần 7 lần con số mà ông Trump từng cam kết.
Theo báo cáo mới của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), một hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia giả định có cấu trúc và năng lực tương tự Vòm Vàng có thể tiêu tốn tới 1.200 tỷ USD để phát triển, triển khai và vận hành trong vòng 20 năm. Con số này vượt xa mức 175 tỷ USD mà ông Trump công bố trong sắc lệnh hành pháp hồi tháng 5/2025.
Trong sắc lệnh nói trên, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ xây dựng hoàn chỉnh lá chắn tên lửa không gian Vòm Vàng chỉ trong vòng ba năm, trước khi kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2029. Tuy nhiên, các đánh giá mới cho thấy tham vọng này có thể đắt đỏ hơn nhiều so với dự kiến ban đầu.
Chi phí phình to ngoài dự tính
Theo CBO, phần tốn kém nhất của hệ thống là lớp đánh chặn đặt trong không gian, chiếm khoảng 70% tổng chi phí mua sắm và khoảng 60% tổng chi phí toàn chương trình.
Mô hình phòng thủ mà CBO xây dựng gồm bốn tầng đánh chặn: một tầng đặt trong không gian, hai tầng phòng thủ diện rộng trên mặt đất và một tầng phòng thủ khu vực. Hệ thống còn đi kèm mạng lưới cảm biến, liên lạc và trung tâm điều phối tác chiến nhằm đồng bộ hoạt động giữa các lớp phòng thủ.
Dù được thiết kế để đối phó tên lửa đạn đạo, tên lửa siêu vượt âm, tên lửa hành trình và các mối đe dọa trên không khác, nhưng CBO cảnh báo hệ thống này vẫn có thể bị áp đảo nếu Mỹ phải đối mặt một cuộc tấn công quy mô lớn. “Theo đánh giá của chúng tôi, hệ thống sẽ không phải là một lá chắn bất khả xâm phạm”, báo cáo nêu rõ.
Điều đó đồng nghĩa ngay cả khi Washington chi hơn 1.000 tỷ USD, nước Mỹ cũng không thể đạt mức an ninh tuyệt đối trước các mối đe dọa tên lửa hiện đại.
Báo cáo của CBO còn đặt câu hỏi về tính hiệu quả chiến lược của toàn bộ dự án khi chi phí quá lớn nhưng khả năng bảo vệ vẫn có giới hạn, đặc biệt trước các cường quốc quân sự có kho tên lửa đồ sộ.
Nguy cơ kích hoạt cuộc chạy đua vũ trang mới
Một vấn đề khác được CBO cảnh báo là việc triển khai Vòm Vàng có thể khiến các đối thủ của Mỹ mở rộng kho tên lửa hoặc phát triển các biện pháp xuyên thủng lá chắn phòng thủ.
Báo cáo cho rằng những quốc gia đối địch có thể gia tăng số lượng tên lửa tầm xa mang đầu đạn hạt nhân hoặc thông thường, đồng thời phát triển công nghệ đối phó nhằm nâng khả năng vượt qua hệ thống phòng thủ của Mỹ.
Đáng chú ý, mức 1.200 tỷ USD vẫn chưa phải con số cuối cùng. CBO cho biết báo cáo chưa tính tới nhiều hạng mục quan trọng như vũ khí laser, năng lực phá hủy tên lửa trước khi phóng, các vệ tinh cảnh báo sớm thế hệ mới, chi phí nghiên cứu phát triển công nghệ hay mở rộng các căn cứ phòng thủ tên lửa hiện hữu tại Alaska.
Điều này đồng nghĩa tổng chi phí thực tế của dự án Vòm Vàng có thể còn cao hơn đáng kể.
Lầu Năm Góc phản bác
Tướng Michael Guetlein, người quản lý chương trình Vòm Vàng, đã lên tiếng bảo vệ dự án trước Quốc hội Mỹ hồi tháng trước. Ông cho rằng nhiều ước tính bên ngoài không phản ánh đúng những gì chương trình đang xây dựng.
“Họ đang lấy chi phí của các hệ thống cũ rồi nhân lên để đưa ra những con số khổng lồ. Đó không phải điều Vòm Vàng đang làm”, ông nói.
Theo vị tướng này, chương trình đang áp dụng mô hình mua sắm và phát triển mới nhằm tối ưu hiệu quả và giảm chi phí. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận giá thành có thể tăng mạnh trong một số kịch bản nhất định.
Ông cho biết Lầu Năm Góc sẽ không triển khai các hệ thống đánh chặn không gian nếu chúng không đạt yêu cầu về tính kinh tế và khả năng mở rộng.
Nguy cơ lặp lại “vết xe đổ” F-35 và Zumwalt
Dù gây tranh cãi, Vòm Vàng chưa phải chương trình quốc phòng đắt đỏ nhất lịch sử Mỹ. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng dự án đang đi theo con đường quen thuộc của nhiều chương trình vũ khí Mỹ từng đội vốn nghiêm trọng.
Theo The EurAsian Times, tiêm kích F-35 từng được dự tính có chi phí mua sắm khoảng 200 - 230 tỷ USD trong giai đoạn đầu những năm 2000. Nhưng theo Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO), chương trình này đã vượt ngân sách ban đầu thêm 183 tỷ USD. Tổng chi phí vòng đời của F-35 đến năm 2070 hiện được dự báo có thể vượt 2.000 tỷ USD.
Máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit cũng là ví dụ điển hình. Ban đầu, Mỹ dự kiến mua 132 chiếc với giá khoảng 280 - 500 triệu USD mỗi chiếc. Tuy nhiên, chi phí thực tế tăng lên hơn 2 tỷ USD mỗi máy bay, khiến Không quân Mỹ cuối cùng chỉ mua 21 chiếc.
Trong khi đó, khu trục hạm tàng hình lớp Zumwalt cũng có chi phí leo thang chóng mặt. Hải quân Mỹ từng dự kiến đóng 32 tàu với giá khoảng 1,3 - 1,8 tỷ USD mỗi chiếc, nhưng cuối cùng chỉ có ba tàu được hoàn thiện với giá lên tới 7 - 9 tỷ USD mỗi chiếc.
Những tiền lệ này khiến nhiều chuyên gia lo ngại Vòm Vàng có thể tiếp tục trở thành một “hố đen ngân sách” khác của Lầu Năm Góc, nơi chi phí thực tế cao hơn rất nhiều so với các cam kết ban đầu, trong khi quy mô dự án có nguy cơ bị cắt giảm mạnh để phù hợp với ngân sách.