Lý Thái Tổ (974–1028), tên húy là Lý Công Uẩn, tại châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang (nay là phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh), hoàng đế sáng lập triều Lý trong lịch sử Việt Nam. Là một trong những nhân vật kiệt xuất tiêu biểu của lịch sử Việt Nam, ông đã đặt nền móng cho một triều đại thịnh trị, mở ra thời kỳ phát triển lâu dài, ổn định và độc lập tự chủ của quốc gia Đại Việt.
Với tầm nhìn chiến lược vượt thời đại, tư tưởng trị quốc nhân văn và tinh thần hòa hiếu sâu sắc, ông không chỉ có công lao to lớn trong lịch sử dựng nước và giữ nước, mà còn để lại những giá trị tư tưởng – văn hóa có sức lan tỏa bền vững, vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, mang ý nghĩa phổ quát đối với tiến trình văn minh nhân loại.
Trên phương diện lịch sử – văn hóa, công lao nổi bật nhất của Lý Công Uẩn là việc kiến tạo mô hình quốc gia và kinh đô mang tính bền vững, nhân văn và thuận theo quy luật tự nhiên. Quyết định dời đô từ Hoa Lư ra Đại La năm 1010, được thể hiện trong Chiếu dời đô nổi tiếng, không chỉ là một sự kiện chính trị –hành chính, mà là một tuyên ngôn tư tưởng về xây dựng quốc gia dựa trên lợi ích lâu dài của nhân dân, sự hài hòa giữa con người với môi trường sống và khát vọng phát triển ổn định, phồn vinh.
Từ đó, kinh thành Thăng Long ra đời và tồn tại liên tục hơn một thiên niên kỷ, trở thành trung tâm văn hóa – chính trị – đô thị tiêu biểu của Việt Nam và khu vực. Từ những đóng góp mang tính khai sáng đó, Lý Công Uẩn được nhìn nhận như một nhà tư tưởng chính trị – văn hóa lớn của Đông Á thời trung đại, người đã sớm thể hiện những giá trị phổ quát về hòa bình, khoan dung, an dân và phát triển bền vững – những giá trị cốt lõi phù hợp với tôn chỉ và mục tiêu của UNESCO trong việc thúc đẩy văn hóa vì hòa bình và sự phát triển của nhân loại.
Ngay từ nhỏ, Lý Công Uẩn đã nổi tiếng là người thông minh, có tư chất hơn người, được nuôi dưỡng và giáo dục bởi hai bậc trí thức lớn đương thời là sư Lý Khánh Văn và Thiền sư Đạo Hạnh, qua đó sớm hình thành nền tảng tư tưởng nhân văn, khoan dung và gắn bó sâu sắc với đời sống nhân dân. Khi mới khoảng 20 tuổi, Lý Công Uẩn được đưa vào triều đình nhà Tiền Lê, giữ chức quan võ và từng bước đảm nhiệm những trọng trách quan trọng, trở thành Điện tiền chỉ huy sứ – một trong những trụ cột của triều đình.
Năm 1009, ông được triều thần và nhân dân suy tôn lên ngôi, lấy niên hiệu là Lý Thái Tổ, chính thức sáng lập triều đại nhà Lý. Sau khi lên ngôi, hoàng đế ban hành Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La và đổi tên là kinh thành Thăng Long, đồng thời tiếp tục củng cố nền độc lập, tự chủ của quốc gia Đại Cồ Việt, mở ra một triều đại thịnh trị kéo dài hơn hai thế kỷ với nhiều thành tựu rực rỡ trong lịch sử Việt Nam.
Trong gần 20 năm trị vì (1010–1028), bên cạnh những đóng góp to lớn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, Lý Công Uẩn còn được xem là biểu tượng tiêu biểu của tinh thần hòa bình và tư duy quản trị nhân văn. Ông thực thi nhiều chính sách tiến bộ như giảm thuế, khoan thư sức dân, đề cao ổn định xã hội, lấy đời sống nhân dân làm nền tảng cho sự phát triển quốc gia, qua đó tạo dựng một nền văn minh Đại Việt có sức sống bền bỉ và tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới quốc gia.
Tại Công văn số 2296/BVHTTDL-TV ngày 21/6/2013 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Lý Công Uẩn được tôn vinh là một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam. Theo tiêu chí của UNESCO, việc vinh danh Danh nhân văn hóa thế giới tập trung vào những cá nhân có tầm ảnh hưởng quốc tế, với các đóng góp đặc biệt quan trọng, mang tính biểu tượng trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học; thể hiện những giá trị nhân văn cao cả như hòa bình, khoan dung, công bằng xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững.
Năm 2028 đánh dấu tròn 1.000 năm ngày mất của Lý Công Uẩn (1028–2028), một mốc thời gian đặc biệt có ý nghĩa lịch sử và văn hóa sâu sắc. Theo quy định, hồ sơ cần được xem xét tại Kỳ họp lần thứ 226 của Hội đồng Chấp hành UNESCO, do đó việc khởi động xây dựng hồ sơ từ năm 2026 là yêu cầu cấp thiết.
Việc lập Hồ sơ trình UNESCO vinh danh Danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn là hết sức cần thiết, nhằm tôn vinh xứng đáng một nhân vật kiệt xuất của dân tộc, đồng thời quảng bá sâu rộng giá trị văn hóa Việt Nam và vùng đất Bắc Ninh – Kinh Bắc văn hiến ra thế giới.
Thông qua việc vinh danh tầm quốc tế, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và tinh thần trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với di sản văn hóa nói chung và với danh nhân văn hóa – vị anh hùng kiệt xuất của dân tộc Việt Nam; nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể gắn liền với vương triều Lý ở tỉnh Bắc Ninh. Cùng với đó là mở rộng giao lưu văn hóa quốc tế và quảng bá các giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam, quảng bá sâu rộng hình ảnh vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc văn hiến, năng động và hiếu khách đến với bạn bè thế giới.