Sức sống của nghệ thuật truyền thống trong nhịp sống hiện đại

Âm vang trống hội Nghĩa Lâm

Nghĩa Lâm là xã ven biển của tỉnh Ninh Bình. Trong quá trình hình thành và phát triển vùng đất, đời sống người dân gắn liền với tiếng trống. Dần dần, tiếng trống trở thành nghệ thuật của nhân dân, sợi dây kết nối cộng đồng của làng quê ven biển.

Hằng năm, vào mỗi dịp Tết đến, Xuân về cũng là lúc đền Trần Nghĩa Lâm khai hội với màn đánh trống rền vang, nghi thức không thể thiếu khai mở các hoạt động lễ hội. Mỗi khi tiếng trống hội vang lên, lòng người thư được tỉnh thức, cả không gian và thời gian như được kết nối, gắn kết cộng đồng dân cư trong niềm tự hào và tri ân nguồn cội.

Ông Phạm Văn Phòng (thủ nhang đền Trần Nghĩa Lâm) cho biết, người dân nơi đây có truyền thống cách mạng, giàu lòng yêu nước, luôn đoàn kết và kiên cường trong các giai đoạn đấu tranh, xây dựng và bảo vệ quê hương. Khi đất nước lâm nguy, tiếng trống là nguồn động viên, thúc giục mỗi người dũng cảm đứng lên chiến đấu. Đất nước yên bình, người dân quay về với cuộc sống hằng ngày, bám biển để lao động, sản xuất, kiến thiết quê hương. Tiếng trống lúc này lại là tiếng cổ động, khích lệ tinh thần, tiếp thêm sức mạnh để con người vững vàng trước sóng gió, thôi thúc niềm tin về tương lai tươi sáng.

Theo ông Phòng, trong nhịp sống hiện đại có những thời điểm tiếng trống hội thưa dần nhường chỗ cho những bộn bề mưu sinh. Tuy nhiên trong tâm thức của người dân Nghĩa Lâm, trống hội chưa bao giờ mất đi vị trí vốn có. Do đó năm 2022, dưới sự đồng lòng của nhân dân trong thôn, xã, đội trống đền Trần Nghĩa Lâm được thành lập do ông Phòng là đội trưởng.

Được sự ủng hộ của chính quyền địa phương và nhân dân, đội trống được đầu tư gần 150 triệu đồng mua sắm hơn 20 chiếc trống các loại phục vụ việc tập luyện và biểu diễn. Đội tập hợp được khoảng 40 thành viên, chủ yếu là hội viên phụ nữ. Hằng tuần, các thành viên bố trí công việc, sắp xếp thời gian để tập trống. Dựa vào tài năng, kinh nghiệm của từng cá nhân, các thành viên tự tham khảo mạng internet, tự luyện tập, hướng dẫn nhau về tiết tấu kết hợp biểu diễn.

Chị Nguyễn Thị Thoi (xóm Phú Thọ) cho biết, các chị em trong đội mỗi người một việc nhưng với niềm tự hào và tình yêu quê hương, ai cũng luôn cố gắng bố trí, tập luyện nghiêm túc. “Mỗi buổi tập luyện, bà con trong làng hưởng ứng nhiệt tình khiến cả đội tự hào và có thêm động lực”, chị Thoi tâm sự.

Hiện, đội trống đền Trần Nghĩa Lâm đã thuần thục các kỹ năng đánh trống, kết hợp sáng tạo giữa trống, âm nhạc và múa tạo nên những màn biểu diễn hiện đại nhưng vẫn hào hùng. Đội không chỉ biểu diễn trong các sự kiện, lễ hội trong xã mà tham gia các sự kiện văn hóa, chính trị, xã hội ở nhiều nơi với các bài biểu diễn chủ đề ca ngợi Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, cổ vũ tinh thần yêu nước, khích lệ phong trào thi đua lao động, sản xuất và xây dựng đời sống văn hóa mới.

Ngoài đội trống đền Trần Nghĩa Lâm, xã còn có thêm 3 đội trống, 1 đội chèo và 1 đội thuyền; qua đó góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân.

Làng quê vang tiếng hát chèo

Tại Ninh Bình, cùng với sự phát triển của sân khấu chèo chuyên nghiệp, phong trào hát chèo trong quần chúng nhân dân cũng diễn ra sôi nổi tại các địa phương thông qua hoạt động của câu lạc bộ chèo.

Đi giữa con đường rợp cờ đỏ sao vàng của vùng quê nông thôn mới Hải Thịnh, tiếng hát chèo ngân vang, trầm bổng tạo nên cảnh sắc làng quê yên bình, thơ mộng. Vốn là vùng quê có truyền thống hát chèo, nông dân xã Hải Thịnh đã tập hợp thành lập Câu lạc bộ hát chèo Phú Văn Nam phục vụ nhu cầu thưởng thức văn nghệ của người dân.

Ông Đinh Thạch Biên (Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát chèo Phú Văn Nam) chia sẻ, câu lạc bộ ra đời từ những năm 60 của thế kỷ trước. Đa phần thành viên đều đã cao tuổi nhưng niềm đam mê hát chèo thì không phai nhạt theo năm tháng.

Theo bà Phạm Thị Hạnh (thành viên Câu lạc bộ hát chèo Phú Văn Nam), khi còn nhỏ, bà đã được chứng kiến câu lạc bộ tập chèo ở sân hợp tác xã. Vừa nghe, vừa nhẩm theo, dần dần, bà biết hát và đam mê môn nghệ thuật này. Lớn lên, bà trở thành thành viên của câu lạc bộ. Dù công việc đồng áng bận rộn nhưng khi có thông báo tập luyện, bà luôn bố trí để tham gia tích cực.

Cùng với việc tập luyện các vở chèo cổ, các thành viên đã tự sáng tác, dàn dựng những tác phẩm mới. Đó là những tiểu phẩm chèo phản ánh cuộc sống hằng ngày của nhân dân như: hiến đất làm đường, xây dựng nông thôn mới, ca ngợi quê hương, đất nước thời kỳ hội nhập… Cứ như vậy, các vở chèo của câu lạc bộ không chỉ được biểu diễn, phục vụ nhân dân trong xã mà còn ở các lễ hội, hội thi trong tỉnh.

Tại xã Cát Thành, hằng tháng, các thành viên trong Câu lạc bộ hát chèo Cát Thành luôn bố trí thời gian, công việc để sinh hoạt cùng nhau. Những buổi sinh hoạt câu lạc bộ diễn ra như một buổi biểu diễn chuyên nghiệp với đầy đủ thiết bị âm thanh, đạo cụ đến danh sách tiết mục. Ngoài các trích đoạn chèo cổ, các thành viên còn dàn dựng các hoạt cảnh chèo tự sáng tác. Những con người, sự việc trong các hoạt cảnh đều lấy chất liệu từ cuộc sống thực tế, những sự việc diễn ra hằng ngày trong làng, xã.

Bà Trần Thị Hoa (Chủ nhiệm câu lạc bộ hát chèo Cát Thành) chia sẻ, đối với các thành viên trong câu lạc bộ, hát chèo không đơn thuần là sinh hoạt nghệ thuật mà còn là sự tiếp nối, gìn giữ truyền thống văn hóa. Do đó, các thành viên luôn ý thức truyền dạy hát chèo cho thế hệ trẻ với mong muốn phát huy những giá trị nhân văn của nghệ thuật này trong đời sống đương đại.

Bà Hoa tâm sự: Câu lạc bộ cũng thường xuyên tổ chức các buổi livestream hát chèo thông qua mạng xã hội Facebook. Các thành viên vừa hát, vừa tương tác với người xem; từ đây thông qua không gian trực tuyến lan tỏa mạnh mẽ nghệ thuật chèo, giúp nhiều người, đặc biệt là giới trẻ tiếp cận và yêu thích môn nghệ thuật truyền thống này.

Những làn điệu mượt mà phản ánh tâm tư, nguyện vọng, nghệ thuật chèo giúp đời sống tinh thần người dân trở nên phong phú hơn. Tuy nhiên hiện nay, việc lưu giữ và lan tỏa môn nghệ thuật này trong quần chúng đang gặp không ít khó khăn. Kinh phí hoạt động của các câu lạc bộ còn hạn hẹp, những người tham gia đa phần tuổi đã cao, sức khỏe dần yếu. Do đó, sự quan tâm của chính quyền địa phương và các cơ quan văn hóa là sự cần thiết để duy trì và phát triển môn nghệ thuật truyền thống này.

Theo ông Nguyễn Đức Ngọc, Phó trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Cát Thành, thực hiện hướng dẫn của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh, dựa trên hoạt động của câu lạc bộ chèo, xã đã tuyên truyền, hướng dẫn tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng hát chèo cho nhân dân và tạo điều kiện để câu lạc bộ biểu diễn tại những chương trình, sự kiện nhằm lan tỏa văn hóa truyền thống của quê hương.

Đời sống hiện đại nhiều đổi thay, trong không gian phát triển mới của đất nước, những loại hình nghệ thuật truyền thống vẫn được người dân duy trì, tiếp nối khẳng định sức sống bền bỉ của những giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc. Với tâm huyết của các thành viên trong các đội, câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ và sự chung tay của cộng đồng, những loại hình nghệ thuật truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ, để nét đẹp văn hóa quê hương mãi trường tồn theo thời gian.