Hòa nhạc 'Âm thanh Đất Việt' khơi dậy niềm tự hào về nhạc cụ truyền thống dân tộc

Chương trình do Khoa Âm nhạc Truyền thống của Học viện thực hiện, hướng tới chào mừng kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, đồng thời cũng là thời điểm kỷ niệm 17 năm thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam (2009 - 2026).

Tham dự chương trình có Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông, PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam; Thiếu tướng, Nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh, Chủ tịch Hội nhạc sĩ Việt Nam; Nguyên Phó Đại sứ nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tại Bắc Kinh, Trung Quốc Nguyễn Vinh Quang…

Phát biểu khai mạc chương trình, TS.NSND Đỗ Quốc Hưng, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh, chương trình hòa nhạc “Âm thanh Đất Việt| là một sự kiện văn hóa nghệ thuật có quy mô đặc biệt lớn do Khoa Âm nhạc Truyền thống và Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam thực hiện, đánh dấu mốc kỷ niệm 17 năm ngày thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam (2009-2026), đồng thời hướng tới đại lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (1956-2026).

Ôn lại chặng đường hình thành và phát triển của Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, TS.NSND Đỗ Quốc Hưng cho biết, năm 2009, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trần Chiến Thắng ký quyết định lịch sử thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam, với nòng cốt là những nghệ sĩ, giảng viên và sinh viên ưu tú của Khoa Âm nhạc Truyền thống.

Ngay trong chương trình biểu diễn ra mắt, ngày 28/5/2009 tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Dàn nhạc đã vinh dự được đón Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Tuấn Anh cùng nhiều vị lãnh đạo cấp cao tới dự. Sự kiện ấy đã trở thành một dấu ấn quan trọng, mở ra thời kỳ phát triển mới cho nền âm nhạc dân tộc nước nhà.

“Âm nhạc truyền thống dân tộc không chỉ đơn thuần là một loại hình nghệ thuật biểu diễn mà đó chính là hồn cốt dân tộc, là cuốn biên niên sử bằng âm thanh ghi lại hành trình phát triển gắn liền với lịch sử đấu tranh, xây dựng và bảo vệ đất nước. Giữ gìn âm nhạc truyền thống chính là giữ lấy cội nguồn, giữ lấy bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc Việt Nam trước dòng chảy hội nhập toàn cầu và trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Chương trình “Âm thanh đất Việt” hôm nay mang theo một thông điệp mạnh mẽ về khát vọng bảo tồn, phát triển và đưa âm nhạc truyền thống Việt Nam bước vào đời sống đương đại một cách sâu sắc hơn, gần gũi với đông đảo công chúng ở mọi lứa tuổi”, TS.NSND Đỗ Quốc Hưng nhấn mạnh.

Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cũng vinh danh những nghệ sĩ Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam, họ chính là những "sứ giả" mang sứ mệnh trao truyền ngọn lửa nghệ thuật, làm cầu nối đưa tinh hoa dân tộc chạm tới trái tim của khán giả.

Phía sau những thanh âm dân tộc vang lên trên sân khấu, là tâm huyết của nhiều thế hệ nghệ sĩ, giảng viên, nhạc sĩ sáng tác, chỉ huy dàn nhạc, của các thế hệ học sinh, sinh viên, những thế hệ, những con người đã bền bỉ gìn giữ dòng chảy âm nhạc truyền thống suốt nhiều thập niên qua.

Trên sân khấu “Âm thanh Đất Việt”, khán giả có thể thấy “dòng chảy” này hiển hiện rất rõ ràng, khi những nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú sát vai cùng những sinh viên, học sinh do chính mình đào tạo, truyền dạy biểu diễn.

“Tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, chúng tôi tự hào khi không chỉ tạo ra môi trường biểu diễn đỉnh cao mà còn xây dựng một lộ trình đào tạo bài bản, để mỗi học sinh, sinh viên tốt nghiệp vừa nắm vững kiến thức âm nhạc truyền thống, vừa thấu hiểu giá trị văn hoá dân tộc để tự tin lan tỏa tinh hoa văn hóa Việt Nam ra thế giới”, TS.NSND Đỗ Quốc Hưng khẳng định.

Chương trình hòa nhạc “Âm thanh Đất Việt” do Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam biểu diễn là một trong những chương trình nghệ thuật truyền thống có quy mô lớn về chất lượng nghệ thuật cũng như lực lượng nghệ sĩ trình diễn hùng hậu 130 nghệ sĩ tham gia, trong đó có đông đảo các nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú, các nghệ sĩ, giảng viên hàng đầu trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc Việt Nam, và các em học sinh, sinh viên xuất sắc của Khoa Âm nhạc Truyền thống. Chương trình có sự tham gia biểu diễn của các nghệ sĩ được công chúng yêu mến như: PGS.TS.NSƯT Tân Nhàn, nghệ sĩ Anh Thơ, nghệ sĩ Trọng Tấn.

Chương trình hòa nhạc “Âm thanh Đất Việt” của Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam được xây dựng như một bức tranh Việt Nam toàn cảnh bằng âm nhạc.

15 tác phẩm được trình diễn là một “dòng chảy không ngừng” của âm nhạc truyền thống trong hành trình phát triển của nền âm nhạc dân tộc gắn liền với lịch sử đấu tranh, xây dựng và phát triển đất nước. Điểm nổi bật của hòa nhạc là sự kết nối xuyên suốt giữa truyền thống và đương đại, giữa các vùng miền văn hóa và giữa các thế hệ sáng tạo nghệ thuật.

Từ những tác phẩm của các nhạc sĩ gạo cội đến sáng tác của các tác giả trẻ, chương trình đã khắc họa một dòng chảy liên tục của âm nhạc dân tộc Việt Nam. Qua đó, những giá trị bền vững của âm nhạc truyền thống được tôn vinh, đồng thời cho thấy sức sống mạnh mẽ, khả năng thích ứng và phát triển không ngừng của loại hình nghệ thuật này trong bối cảnh đương đại.

Khán giả đã thực sự xúc động và tự hào khi được thưởng thức các tác phẩm. Mỗi thanh âm khi hào sảng, mạnh mẽ, khi ngọt ngào, réo rắt, khi tha thiết, sâu lắng… vang lên trong chương trình như lời kể về lịch sử, văn hóa và hồn cốt Việt Nam qua dòng chảy thời gian, dẫn dắt khán giả chạm tới chiều sâu của và tình yêu quê hương, đất nước.

Mở đầu chương trình là màn hòa tấu trống “Hồi trống Lạc Hồng” đầy khí thế do nghệ sĩ Thu Hà cùng các học sinh tổ Gõ trình diễn. Những thanh âm mạnh mẽ, dồn dập như tái hiện hành trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, khơi dậy niềm tự hào về tinh thần quật cường, bất khuất của người Việt, khiến khán phòng bùng lên những cảm xúc hào hùng.

Tiếp nối mạch cảm xúc ấy, tốp tấu đàn Tranh “Giữ trọn mùa xuân” (sáng tác: Xuân Khải; chuyển soạn và dàn dựng: NSND Phạm Trà My) với sự tham gia của 30 nghệ sĩ đã vẽ nên một bức tranh mùa xuân tươi đẹp của non sông Việt Nam. Những giai điệu giàu sức biểu cảm không chỉ ngợi ca vẻ đẹp quê hương mà còn gửi gắm khát vọng về hòa bình, hạnh phúc và thịnh vượng.

Tinh thần và sức mạnh của dân tộc Việt Nam trên chặng đường đấu tranh bảo vệ Tổ quốc tiếp tục được khắc họa đậm nét qua tác phẩm hòa tấu dàn nhạc “Ông Gióng” của nhạc sĩ Xuân Khoát. Là một trong những tác phẩm khí nhạc kinh điển và cũng là tác phẩm đầu tiên viết cho dàn nhạc dân tộc, “Ông Gióng” tôn vinh sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, lòng yêu nước và ý chí chiến đấu kiên cường của dân tộc Việt Nam. Hình tượng Thánh Gióng hiện lên như biểu tượng bất diệt của khát vọng độc lập, tự do và tinh thần chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược

Từ những âm hưởng hào hùng của lịch sử, chương trình tiếp tục đưa khán giả bước vào hành trình khám phá vẻ đẹp của đất nước và con người Việt Nam qua nhiều miền không gian văn hóa khác nhau. Mỗi tác phẩm là một lát cắt sinh động về non sông gấm vóc, về nhịp sống lao động, tình yêu quê hương và khát vọng dựng xây đất nước trong thời đại mới.

Hành trình ấy được khắc họa qua các tác phẩm: Hoà tấu dàn nhạc “Giai điệu quê hương” (sáng tác Hồng Thái); Song tấu đàn Bầu “Ầu ơ ví dầu” (sáng tác, dàn dựng NSND Huỳnh Tú) do NSƯT Lệ Chi và NSƯT Lệ Giang biểu diễn; Hoà tấu dàn nhạc “Fantasy Việt Nam” (sáng tác Hồ Hoài Anh); Độc tấu đàn Tỳ bà “Gửi về phương Nam” (sáng tác Thuý My) biểu diễn nghệ sĩ Diệu Thảo; Tốp tấu Sáo trúc “Nhớ về dòng sông” (sáng tác: Đinh Linh) do NSƯT Hoàng Anh, NSƯT Ngọc Anh và các nghệ sĩ Đức Thao, Công Thơm, Trung Dũng, Chí Bắc, Thanh Xuân, Hải An biểu diễn; Hoà tấu dàn nhạc “Non sông một dải” (sáng tác Dương Đức Thuỵ); Hoà tấu dàn nhạc “Đất nước thái hoà” (sáng tác Phạm Ngọc Khôi).

Qua từng giai điệu, khán giả như được đến với mọi miền trên dải đất hình chữ S, cảm nhận vẻ đẹp đa dạng của văn hóa vùng miền, đồng thời thấy được sức sống mãnh liệt và tinh thần lạc quan của con người Việt Nam trên hành trình phát triển và hội nhập.

Theo NSND Phạm Ngọc Khôi, Chỉ huy Dàn nhạc, việc lựa chọn tác phẩm “Đất nước thái hòa” làm điểm kết thúc chương trình mang ý nghĩa sau những thăng trầm lịch sử, khát vọng lớn lao nhất của dân tộc Việt Nam vẫn luôn là hoà bình, hưng thịnh và phát triển. “Đất nước thái hoà” phát triển từ chất liệu âm nhạc Huế, là thanh âm của niềm tin, của sự đoàn kết và khát vọng dựng xây đất nước phồn vinh.

Mạch cảm xúc của chương trình được mở rộng và thăng hoa hơn với sự góp mặt của các nghệ sĩ thanh nhạc hàng đầu, tạo nên sự hòa quyện đặc sắc giữa khí nhạc và thanh nhạc, giữa âm hưởng truyền thống và sức lan tỏa của những ca khúc đã đi cùng năm tháng.

Khán giả được thưởng thức phần trình diễn đầy cảm xúc của PGS.TS, NSƯT Tân Nhàn qua ca khúc “Xa khơi” (sáng tác Nguyễn Tài Tuệ; phối khí Phạm Ngọc Khôi); nghệ sĩ Anh Thơ với “Chiếc khăn Piêu” (sáng tác Doãn Nho; phối khí Dương Đức Thụy); và nghệ sĩ Trọng Tấn với “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người” (sáng tác Trần Kiết Tường; phối khí NSND Phạm Ngọc Khôi). Mỗi tiết mục mang một sắc thái riêng nhưng đều góp phần tôn vinh vẻ đẹp quê hương, đất nước, con người Việt Nam và làm sâu đậm thêm những dư âm cảm xúc mà chương trình gửi gắm.

Có thể nói, “Âm thanh Đất Việt” là chương trình hòa nhạc đậm đà chất liệu dân tộc Việt Nam trong tinh thần hiện đại. Bằng ngôn ngữ của âm nhạc dân tộc, Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam đã vẽ nên một bức tranh giàu cảm xúc về hành trình đấu tranh, dựng xây và phát triển của đất nước.

Công chúng thực sự cảm thấy “đã tai” khi lần lượt cùng các nhạc sĩ, chỉ huy và nghệ sĩ dàn nhạc đi qua từng tác phẩm. Vẫn là màu sắc truyền thống, là dàn nhạc dân tộc thể hiện nhưng chất liệu lại hết sức phong phú, tử đồng bằng Bắc bộ đến miền núi phía Bắc, rồi chất vọng cổ tài tử Nam bộ, chất liệu Nhã nhạc cung đình Huế pha nhạc dân gian Bắc trung bộ… tạo nên một bức tranh âm nhạc rất đa dạng, đậm đà bản sắc Việt, nhiều cung bậc, nhiều xúc cảm sâu lắng.

Chương trình cũng mang đến cho khán giả cơ hội thưởng thức tài năng của những nghệ sĩ solo hàng đầu của nhạc cụ truyền thống Việt Nam hiện nay. Mỗi tiết mục không chỉ phô diễn kỹ thuật biểu diễn điêu luyện mà còn cho thấy sức sống, vẻ đẹp và khả năng biểu đạt phong phú của các nhạc cụ dân tộc trong đời sống âm nhạc đương đại.

Đặc biệt, phần độc tấu đàn Nguyệt “Concerto Bình Minh” (sáng tác Quang Hải) của NSND Cồ Huy Hùng đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc. Với kỹ thuật bậc thầy cùng khả năng truyền tải cảm xúc tinh tế, nghệ sĩ dẫn dắt người nghe đi qua nhiều cung bậc cảm xúc, có những khoảnh khắc cả khán phòng gần như lặng đi để lắng nghe từng “giọt đàn” anh mang tới.

Sự kết hợp giữa NSND Hoa Đăng (đàn T’rưng) và nghệ sĩ Hải Đăng (đàn Nhị) trong tác phẩm “Czardas” (V. Monti, phối khí Phạm Ngọc Khôi) tiếp tục mang đến bất ngờ thú vị. Hai nghệ sĩ đã chứng minh khả năng biểu đạt linh hoạt của nhạc cụ dân tộc Việt Nam khi thể hiện một tác phẩm kinh điển của thế giới, nhận được nhiều tràng pháo tay và sự thán phục từ khán giả.

Trong khi đó, song tấu đàn Bầu “Ầu ơ ví dầu” do NSƯT Lệ Chi và NSƯT Lệ Giang trình diễn lại đưa người nghe đến với những cảm xúc sâu lắng. Những thanh âm mềm mại, tinh tế của cây đàn Bầu như chạm đến những tầng sâu nhất của tâm hồn, tôn vinh vẻ đẹp độc đáo của một nhạc cụ gắn liền với bản sắc văn hóa Việt Nam. Tiết mục khiến nhiều khán giả lặng đi, rưng rưng xúc động.

Hay như phần độc tấu đàn Tỳ bà “Gửi về phương Nam” của nghệ sĩ Vũ Diệu Thảo. Với lối diễn tấu tinh tế, giàu sức gợi, tác phẩm như một lời tâm tình tha thiết gửi về phương Nam, mảnh đất đầy sức sống đang phát triển mạnh mẽ, ấn tượng cùng đất nước đang đổi mới.

Mỗi tiết mục trong chương trình đều đưa khán giả đắm mình trong những thanh âm đậm đà bản sắc dân tộc, như một hành trình khám phá chiều sâu văn hóa và tâm hồn Việt. Những tràng pháo tay kéo dài sau mỗi tiết mục cho thấy sức hấp dẫn và sự lan tỏa mạnh mẽ của nhạc cụ truyền thống. Hơn cả sự thưởng thức nghệ thuật, chương trình khơi dậy trong người nghe niềm xúc động, lòng tự hào và tình yêu đối với những giá trị văn hóa Việt Nam được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Thông qua chương trình hòa nhạc “Âm thanh Đất Việt”, Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là nơi hội tụ, bảo tồn và phát triển tinh hoa âm nhạc truyền thống trên nền tảng sáng tạo đương đại. Việc trình diễn nhiều tác phẩm mới, kết hợp giữa chất liệu dân gian và tư duy phối khí hiện đại cho thấy dàn nhạc không chỉ gìn giữ di sản mà còn góp phần mở rộng biên độ biểu đạt của âm nhạc dân tộc Việt Nam trong đời sống hôm nay.

Đặc biệt, sự thành công và những ấn tượng mạnh về chương trình góp phần quan trọng trong nâng cao thẩm mỹ âm nhạc và nuôi dưỡng niềm tự hào về bản sắc văn hóa Việt Nam trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Với thành công của “Âm thanh Đất Việt”, có thể khẳng định trong tương lai gần Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam hoàn toàn có thể phát huy có hiệu quả Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam và sở trường của mình góp thêm phần tạo bản sắc dân tộc trong hội nhập, cùng đất nước xây dựng nền công nghiệp văn hoá trong tinh thần chung của kỷ nguyên mới.