Đây là giải thưởng do Báo Thể thao & Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) phát động từ năm 2020 nhằm tìm kiếm và tôn vinh các sáng tác, trình diễn nghệ thuật - giải trí xuất sắc "của thiếu nhi" (thiếu nhi là chủ thể sáng tạo) hoặc "vì thiếu nhi" (thiếu nhi là đối tượng phục vụ).
Mùa giải năm 2021, Ban Tổ chức nhận tác phẩm dự thi từ ngày 23/3/2021 đến 24 giờ ngày 15/5/2021. Lễ trao giải thưởng dự kiến diễn ra vào dịp Ngày quốc tế thiếu nhi 1/6.
Theo quy chế, các sáng tác, trình diễn thỏa mãn tiêu chí của Giải thưởng thiếu nhi Dế mèn được công bố hoặc phát hiện trong thời gian từ ngày 15/5/2020 đến ngày 15/5/2021, đều có thể dự giải. Không chỉ các sáng tác đã được công bố (xuất bản, trình diễn) mà cả các bản thảo thỏa mãn tiêu chí về thời gian như trên đều có thể dự thi.
Tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm có thể gửi tác phẩm hoặc phiên bản của tác phẩm, màn trình diễn (ảnh chụp, video clip...) tới tòa soạn Báo Thể thao và Văn hóa (số 11 Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội), hoặc qua hộp thư điện tử có địa chỉ Giaithuongdemen@thethaovanhoa.vn; điện thoại 04238248600.
Cơ cấu giải thưởng gồm: 01 Giải thưởng Lớn mang tên “Hiệp sĩ Dế mèn” (Cricket Knight), dành cho tác giả có tác phẩm xuất sắc cho thiếu nhi trong năm xét giải và có xét đến những đóng góp cho thiếu nhi trong cả cuộc đời, sự nghiệp của tác giả đó. Bên cạnh đó là một số giải "Khát vọng Dế mèn" (Cricket Desire).
Trong mùa giải đầu tiên, Giải “Hiệp sĩ Dế mèn” đã được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh với tác phẩm “Làm bạn với bầu trời” cùng sự nghiệp sáng tác cho thiếu nhi của ông với 40 đầu sách. 4 giải “Khát vọng Dế mèn” của mùa giải đầu tiên được trao cho: Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung với chùm bài hát cho thiếu nhi; nhà văn Nguyễn Chí Ngoan với bản thảo tập truyện ngắn “Mộng giang hồ”; 2 tài năng nhí là Cao Khải An (12 tuổi) với bản thảo truyện dài “Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi rơm” và Nguyễn Đới Chung Anh (10 tuổi) với chùm tranh về COVID-19…
