Dấu mốc lịch sử đó đã trở thành cột mốc thiêng liêng trong hành trình phát triển của Lưu trữ Việt Nam - một hành trình gắn liền với lịch sử cách mạng, với tiến trình quản trị quốc gia và sứ mệnh gìn giữ ký ức của dân tộc.
Phục vụ sự nghiệp cách mạng và phát triển đất nước
Mộc bản Triều Nguyễn được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV tại (Đà Lạt). Ảnh: TTXVN
Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy, tài liệu lưu trữ không chỉ là ký ức của dân tộc, mà còn là nguồn thông tin đặc biệt quan trọng phục vụ lãnh đạo, quản lý, hoạch định chính sách, bảo vệ chủ quyền quốc gia, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế - xã hội.
Ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) cho biết, 80 năm xây dựng và trưởng thành, Lưu trữ Việt Nam đã khẳng định rõ vai trò lịch sử và vị thế đặc biệt của mình - được hình thành sớm cùng với Nhà nước cách mạng, gắn bó mật thiết với hoạt động lãnh đạo của Đảng, hoạt động quản lý, điều hành của Nhà nước; giữ vai trò gìn giữ ký ức dân tộc, bảo vệ bằng chứng lịch sử - pháp lý, phục vụ sự nghiệp cách mạng và phát triển đất nước.
Cùng với những tiến bộ của thời đại, công tác lưu trữ được quan tâm một cách toàn diện hơn. Lần đầu tiên nhiệm vụ phát huy giá trị tài liệu lưu trữ được khẳng định trong báo cáo chính trị tại Đại hội X của Đảng, tạo cơ sở chính trị quan trọng để hoàn thiện thể chế ngành Lưu trữ. Luật Lưu trữ năm 2011 tạo ra hành lang pháp lý chuẩn hóa hoạt động lưu trữ, làm nền tảng cho việc phát huy giá trị di sản, từ đó tạo tiền đề cho sự chuyển biến căn bản từ tư duy “giữ tài liệu” sang tư duy “quản trị tài nguyên lưu trữ”, hướng tới một nền lưu trữ: Mở - số - kết nối được thể hiện rõ nét trong Luật Lưu trữ năm 2024. Tài liệu không chỉ nằm yên trong các kho bảo quản mà trở thành nguồn dữ liệu phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.
Việc Luật Lưu trữ dành riêng Điều 6 để quy định “Ngày 03 tháng 01 hằng năm là Ngày Lưu trữ Việt Nam” cho thấy, Ngày Lưu trữ Việt Nam không còn là ngày kỷ niệm mang tính nghề nghiệp đơn thuần, mà đã trở thành một cột mốc có giá trị pháp lý, chính trị và xã hội, được Nhà nước và nhân dân ghi nhận; thể hiện sự quan tâm đặc biệt và sự ghi nhận chính thức đối với vị trí, vai trò của công tác lưu trữ và những người làm lưu trữ; đồng thời khẳng định tính đặc thù của lĩnh vực này - một trong số rất ít lĩnh vực có ngày truyền thống được quy định trực tiếp trong luật.
Cùng với quá trình không ngừng hoàn thiện thể chế, pháp luật, hệ thống tổ chức lưu trữ từ Trung ương đến địa phương từng bước được kiện toàn theo hướng thống nhất, chuyên nghiệp và hiện đại. Đội ngũ những người làm lưu trữ không ngừng trưởng thành, được đào tạo bài bản, kế thừa liên tục qua các thế hệ; khoa học lưu trữ, chuyển đổi số, xã hội hóa và hợp tác quốc tế được đẩy mạnh.
Theo ông Đặng Thanh Tùng, hiện nay, Lưu trữ Việt Nam đã hình thành một chỉnh thể thống nhất, đa dạng và ngày càng chuyên nghiệp. Trong đó, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước và Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng giữ vai trò trụ cột điều phối, quản lý thống nhất. Lưu trữ Quốc phòng, Lưu trữ Công an, Lưu trữ Ngoại giao là lực lượng nòng cốt bảo vệ tài liệu có giá trị đặc biệt gắn với bảo vệ an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc. Lưu trữ lịch sử cấp tỉnh là nền tảng lưu giữ ký ức lịch sử - văn hóa của từng địa phương. Hội Văn thư - Lưu trữ Việt Nam là không gian kết nối, lan tỏa chuẩn mực và đạo đức nghề nghiệp. Hội Doanh nghiệp Lưu trữ Việt Nam là động lực xã hội hóa, lực đẩy công nghệ và dịch vụ hiện đại và các cơ sở đào tạo chuyên ngành là cái nôi nhân lực, ươm mầm các thế hệ làm lưu trữ tương lai. Mỗi chủ thể một vị trí, một trách nhiệm, cùng tạo nên hệ sinh thái lưu trữ thống nhất, đồng bộ và bền vững.
Trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng Việt Nam, công tác lưu trữ của Đảng luôn giữ vị trí đặc biệt trong việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị các tài liệu lưu trữ, các quyết sách của Đảng qua các thời kỳ. Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa hệ thống lưu trữ của Đảng và Nhà nước đã và đang góp phần bảo đảm tính thống nhất, liên thông và bền vững của ngành lưu trữ quốc gia.
Ông Hoàng Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng cho biết, công tác văn thư, lưu trữ của Đảng hình thành từ khi có hoạt động công tác văn phòng, được Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo Đảng thường xuyên quan tâm chăm lo, chỉ đạo. Sau hội nghị văn phòng cấp ủy lần đầu tiên được tổ chức thành công tại chiến khu Việt Bắc tháng 6/1949, Văn phòng Trung ương Đảng bắt đầu hình thành bộ phận lưu trữ gồm 3 cán bộ làm nhiệm vụ thu thập, lưu trữ tài liệu của Trung ương Đảng. Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phù hợp với mỗi giai đoạn, tổ chức làm nhiệm vụ văn thư, lưu trữ của Văn phòng Trung ương Đảng từng bước hoàn thiện về chức năng, nhiệm vụ.
Từ khi thành lập đến nay công tác văn thư lưu trữ ở các cấp ủy, cơ quan tổ chức Đảng, MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội đã bảo đảm thông tin phục vụ hiệu quả hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, các cấp ủy, lãnh đạo các cấp. Tài liệu Phông lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam được quản lý tập trung, thống nhất theo đúng chỉ đạo của Ban Bí thư. Các thành phần tài liệu cơ bản và quan trọng nhất của Phông lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam được sưu tầm, thu thập, tổ chức khoa học và được bảo quản, bảo vệ an toàn, đáp ứng kịp thời các yêu cầu khai thác, sử dụng của các cơ quan, tổ chức, cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Không để gián đoạn thông tin, hồ sơ và dữ liệu
Nhiều thập kỷ qua, những tài liệu lưu trữ quý giá được gìn giữ là kết quả của sự tiếp nối bền bỉ, tận tụy của nhiều thế hệ những người làm lưu trữ. Từ sự âm thầm đó, tài liệu lưu trữ đã và đang phục vụ thiết thực cho việc khẳng định chủ quyền quốc gia; hoạch định đường lối, chính sách; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân; nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống và hội nhập quốc tế, trở thành một phần không thể thiếu trong thành tựu chung của đất nước.
Đặc biệt, trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, cùng với quá trình tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác lưu trữ tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng trong việc bảo đảm tính liên tục của quản lý nhà nước, giữ vững kỷ cương hành chính, không để gián đoạn thông tin, hồ sơ và dữ liệu.
Song song với đó, Lưu trữ Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trên trường quốc tế, là thành viên tích cực của nhiều tổ chức khu vực và thế giới, chủ động hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, đóng góp tiếng nói chuyên môn, qua đó nâng cao uy tín và trách nhiệm của Việt Nam trong việc gìn giữ ký ức chung của nhân loại.
Một kết quả có ý nghĩa sâu sắc là vị thế nghề nghiệp của người làm lưu trữ ngày càng được khẳng định. Đảng và Nhà nước đã dành sự quan tâm thiết thực tới đội ngũ cán bộ làm công tác lưu trữ thông qua việc từng bước hoàn thiện chính sách, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc và môi trường hành nghề, tạo nền tảng để người làm nghề yên tâm công tác, gắn bó lâu dài. Từ một lĩnh vực thầm lặng phía sau hồ sơ, sổ sách, công tác lưu trữ ngày nay đã từng bước trở thành một nghề nghiệp có tính chuyên môn cao, có chuẩn mực nghề nghiệp, có vị thế xã hội và có khả năng bảo đảm sinh kế ổn định cho những người tận tâm theo đuổi.
Với những đóng góp quan trọng và hiệu quả, các cơ quan, đơn vị trực tiếp thực hiện công tác văn thư, lưu trữ qua các thời kỳ đã vinh dự nhiều lần được Đảng, Nhà nước ghi nhận, biểu dương và khen thưởng bằng những phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập, Huân chương Lao động cùng nhiều bằng khen của Thủ tướng Chính phủ…
Đây không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng đối với những thành tích đã đạt được, mà còn là minh chứng sinh động cho vị thế, vai trò của những đóng góp thầm lặng nhưng bền bỉ của công tác văn thư, lưu trữ trong sự nghiệp chung của đất nước.