Từ những chuyến xe được giám sát bằng dữ liệu
Tại Phòng Quản lý điều hành của Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP Hồ Chí Minh, vị trí, hành trình, giờ xuất bến và về bến của các xe buýt được hiển thị trên màn hình. Cán bộ điều hành có thể kiểm tra số chuyến, sản lượng vận chuyển và tình trạng hoạt động của phương tiện ngay trên hệ thống, thay vì chờ tổng hợp phiếu giấy sau khi chuyến xe kết thúc.
Đây là một phần trong quá trình Trung tâm số hóa hoạt động giao thông công cộng theo định hướng Nghị quyết 57-NQ/TW. Dữ liệu từ GPS, thiết bị T10, vé điện tử, lệnh vận chuyển điện tử và camera được sử dụng trong quản lý phương tiện, giám sát hành trình, điều hành chuyến xe, nghiệm thu sản lượng và thanh toán. Đến nay, 105 trong tổng số 109 tuyến xe buýt trợ giá đã áp dụng lệnh vận chuyển điện tử.
Ông Lý Ngọc Trí, Phó Trưởng phòng Quản lý điều hành, cho biết mục tiêu của chuyển đổi số là tạo ra hệ thống giao thông công cộng thuận tiện, tin cậy và dễ tiếp cận hơn. “Số hóa quản lý là điều kiện để Trung tâm vận hành minh bạch, giảm thao tác thủ công, sử dụng ngân sách hiệu quả và phản ứng nhanh hơn trước các vấn đề phát sinh. Kết quả phải thể hiện ở trải nghiệm cụ thể, người dân dễ tìm tuyến, biết thời gian xe đến, thanh toán thuận tiện, chuyển đổi giữa các phương thức ít trở ngại và được tiếp nhận phản ánh kịp thời”, ông chia sẻ.
Cách làm việc của nhân viên điều hành cũng thay đổi. Thay vì dành nhiều thời gian nhập số liệu và rà soát báo cáo thủ công, họ theo dõi cảnh báo, kiểm tra những trường hợp bất thường và xử lý sự cố trên tuyến. Chị Trần Thị Thanh Vy, nhân viên Phòng Quản lý điều hành, cho biết công việc hằng ngày của chị là kiểm tra số chuyến, sản lượng vận chuyển và việc thực hiện lệnh vận chuyển điện tử.
“Trước đây, các lệnh vận chuyển được thực hiện bằng giấy, nhưng hiện nay đã được chuyển sang hình thức điện tử. Mỗi ngày, tôi kiểm tra số chuyến trên hệ thống, theo dõi tình trạng xuất bến, về bến và hành trình của các phương tiện”, chị Vy nói. Khi xe gặp sự cố do kẹt đường, ngập nước, hư hỏng hoặc va chạm, nhân viên có thể kiểm tra thông tin trên hệ thống và yêu cầu cung cấp hình ảnh camera để đối chiếu, xác minh.
Hiện Trung tâm khai thác nhiều hệ thống phục vụ từng khâu công việc: eBMS quản lý tuyến, lộ trình, biểu đồ, phương tiện và chuyến xe; GoAFC cùng thiết bị T10 phục vụ quản lý vé điện tử, thanh toán, định danh và giao dịch; eLVC ghi nhận giờ xuất bến, chuyến xe và trạng thái vận hành. GPS theo dõi vị trí, tốc độ, lộ trình; camera hỗ trợ kiểm tra sự việc phát sinh; MultiGo cung cấp thông tin cho hành khách, còn MultiPass hỗ trợ thanh toán và định danh.
Thông tin từ các hệ thống được đối chiếu để phát hiện xe chậm chuyến, mất chuyến, đi sai lộ trình, dừng đỗ bất thường hoặc có dấu hiệu bỏ trạm. Bên cạnh số chuyến được giám sát, Trung tâm theo dõi độ phủ thiết bị, số tuyến đã số hóa, tỷ lệ đúng giờ, tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt, thời gian xử lý sự cố, chất lượng dữ liệu và mức độ hài lòng của hành khách.
Ông Lê Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm, cho biết đơn vị đang xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, đồng thời nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và mô hình bản sao số (Digital Twin). “Trong giai đoạn 2026 - 2030, Trung tâm hướng đến hình thành hệ thống giao thông công cộng được quản lý tập trung, có dữ liệu liên thông giữa xe buýt, Metro, bến xe, nhà chờ, phương tiện và hành khách. Trên nền tảng đó, AI sẽ hỗ trợ dự báo nhu cầu, điều chỉnh biểu đồ, tần suất và mạng lưới tuyến”, ông Hoàn nói.
Tuy nhiên, quá trình số hóa vẫn cần thời gian để kiểm tra độ chính xác của dữ liệu. Với các nghiệp vụ quan trọng như nghiệm thu và lệnh vận chuyển điện tử, Trung tâm cho chạy song song hồ sơ giấy hoặc hệ thống cũ để so sánh kết quả, hoàn thiện quy trình và kiểm soát rủi ro vận hành, tài chính.
MultiGo đưa giao thông số đến gần người dân
Nếu dữ liệu giúp Trung tâm theo dõi hoạt động phía sau mỗi chuyến xe, ứng dụng MultiGo là kênh để hành khách sử dụng một phần thông tin đó. Trên ứng dụng, người dân có thể tìm tuyến, điểm dừng, lập hành trình, xem thời gian xe đến, sử dụng vé điện tử, thanh toán và tra cứu lịch sử lượt đi. MultiGo hiện cung cấp thông tin về xe buýt, Metro, buýt đường sông và xe đạp công cộng.
Theo ông Lê Hoàn, đến cuối tháng 8/2026, MultiGo có 545.570 lượt tải và 156.856 người dùng; trong đó 30.273 học sinh, sinh viên đã hoàn thành định danh. Trung tâm hướng đến mô hình “một tài khoản - nhiều phương thức - nhiều loại hình vận tải”. Các phương thức xác thực và dịch vụ dự kiến tiếp tục tích hợp gồm căn cước công dân, VNeID, eKYC, Ứng dụng Công dân số, thẻ học đường VinaID, MultiPass, chatbot và kênh tiếp nhận phản ánh.
Ông Trần Thái Bình, 70 tuổi, ngụ phường Phú Thạnh, thường đi xe buýt trong thành phố. Ông sử dụng MultiGo để tìm tuyến và xem hành trình, thay vì phải hỏi đường hoặc tra cứu từ nhiều nguồn. “Ứng dụng khá dễ sử dụng, giúp việc đi xe buýt thuận tiện hơn”, ông Bình nói.
Cùng với thông tin hành trình, hệ thống vé và thanh toán cũng đang được mở rộng. MultiPass có thẻ vật lý và thẻ điện tử; hệ thống chấp nhận thẻ EMV của Mastercard, Visa, NAPAS, mã QR và ví điện tử. Trung tâm Quản lý giao thông công cộng cho biết, Thành phố hiện đang hướng tới vé điện tử liên thông giữa xe buýt, Metro, buýt thủy và xe đạp công cộng để hành khách thuận tiện hơn khi chuyển phương thức.
Có thể thấy, số giao dịch qua hệ thống tăng từ 8.597.069 trong tháng 7/2026 lên 9.538.765 trong tháng 8/2026. Trong đó, nhóm vé định danh và thanh toán không dùng tiền mặt lần lượt đạt 5.108.791 lượt, chiếm khoảng 59,4%, và 6.435.943 lượt, chiếm 67,5%.
Đáng chú ý, việc số hóa vé còn gắn với yêu cầu xác định đúng đối tượng hưởng chính sách, hỗ trợ đối soát sản lượng, doanh thu và kinh phí hỗ trợ. Trung tâm cho biết đang thực hiện phân quyền truy cập, ghi nhật ký khai thác, kiểm soát API, bảo vệ khóa mã hóa, sao lưu dữ liệu, giám sát sự cố và kiểm thử an toàn trước khi đưa các chức năng mới vào vận hành.
Bên cạnh đó, từ ngày 1/7/2026, TP Hồ Chí Minh thực hiện chính sách miễn 100% giá vé trên 134 tuyến xe buýt. Theo Trung tâm Quản lý giao thông công cộng, từ ngày 1/10 đến hết năm 2026, việc miễn vé sẽ gắn với các hình thức định danh điện tử như căn cước công dân, VNeID, thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc ứng dụng MultiGo.
Thường xuyên đi lại bằng xe buýt, bà Lê Minh Tâm (71 tuổi, phường Long Trường) cho biết chất lượng phục vụ xe buýt trên địa bàn thành phố hiện đã được cải thiện rõ rệt. Xe mới, sạch sẽ; tài xế và nhân viên phục vụ nhiệt tình, tạo cảm giác an toàn cho hành khách.
“Trước đây, cô thường đi xe máy, nhưng những lúc trời mưa, cô thấy đi xe buýt an toàn hơn. Cô cho rằng, việc Thành phố có chính sách hỗ trợ, miễn vé xe buýt cho người dân là một chủ trương rất thiết thực, giúp người dân có thêm lựa chọn khi đi lại. Theo cô, việc miễn vé xe buýt cho người dân không phải là chính sách phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới nên đây là sự quan tâm rất thiết thực của thành phố dành cho người dân”, bà Lê Minh Tâm chia sẻ.
Ông Nguyễn Ngọc Thạnh, Trưởng phòng Quản lý chất lượng, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng, cho biết từ ngày 1/7/2026 đến nay, 134 tuyến xe buýt được hỗ trợ kinh phí theo chương trình hỗ trợ người dân sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng, phục vụ gần 27 triệu lượt hành khách, tăng 49%.
Theo ông Thạnh, kết quả này tạo thêm điều kiện để người dân tiếp cận và sử dụng xe buýt thường xuyên hơn, nhất là học sinh, sinh viên, người cao tuổi và những người có nhu cầu đi lại hằng ngày.
Cùng với các giải pháp về vé và thanh toán, việc kết nối dữ liệu giữa xe buýt, Metro và các loại hình vận tải khác đang mở ra hướng phát triển giao thông công cộng theo mô hình liên thông.
Hiện MultiGo đã tích hợp thông tin xe buýt, Metro, buýt đường sông và xe đạp công cộng. Đối với Metro số 1, thiết bị đọc thẻ đã được triển khai tại 14 nhà ga; mạng lưới xe buýt có hơn 2.100 phương tiện và 135/180 tuyến được trang bị thiết bị.
Ở phía sau những tiện ích dành cho hành khách là một hệ thống dữ liệu ngày càng lớn, ông Lê Hoàn, cho biết Trung tâm đang nghiên cứu sử dụng dữ liệu GPS, vé điện tử, lệnh vận chuyển, sản lượng hành khách, biểu đồ chạy xe và dữ liệu điểm đi - điểm đến để dự báo nhu cầu đi lại, xác định các tuyến và khung giờ có nhu cầu cao, đề xuất số chuyến, tần suất và số phương tiện, đồng thời đánh giá các phương án điều chỉnh mạng lưới trước khi triển khai thực tế.
Trong khuôn khổ hợp tác với Đại học Monash, Trung tâm đang nghiên cứu mô hình Digital Twin, trước mắt dự kiến thí điểm trên tuyến 150; sau khi đánh giá hiệu quả sẽ xem xét mở rộng đối với 17 tuyến kết nối Metro số 1 và toàn mạng lưới.
Ngoài ra, Trung tâm cũng triển khai nâng cấp hệ thống điều khiển giai đoạn 1, tập trung xây dựng các tính năng AI phục vụ điều chỉnh luồng tuyến, biểu đồ giờ và cảnh báo sớm, nhằm phù hợp hơn với tình hình thực tế và nhu cầu của người dân.
Để hoàn thiện hệ sinh thái giao thông công cộng số, bài toán đặt ra trong thời gian tới là tiếp tục kết nối các nguồn dữ liệu, nâng cấp hạ tầng công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin và đưa các công cụ phân tích dữ liệu, AI vào sâu hơn trong công tác quản lý, điều hành.
Khi dữ liệu được kết nối đồng bộ giữa phương tiện, nhà chờ, bến xe, trung tâm điều hành và các loại hình vận tải, giao thông công cộng TP Hồ Chí Minh có thêm nền tảng để chuyển sang phương thức vận hành thông minh, linh hoạt hơn.
Trong hành trình đó, chuyển đổi số theo Nghị quyết 57 không chỉ được thể hiện qua những phần mềm, thiết bị hay hệ thống dữ liệu mới mà hướng đến những thay đổi cụ thể trong cách quản lý và phục vụ người dân: Thông tin dễ tiếp cận hơn, vé và thanh toán thuận tiện hơn, công tác điều hành nhanh hơn và các phương thức vận tải từng bước được kết nối trên cùng một hệ sinh thái.
