Diễn đàn Tương lai ASEAN góp phần củng cố đoàn kết, định hình tương lai phát triển của ASEAN

Trải qua 2 kỳ họp được tổ chức thành công, Diễn đàn Tương lai ASEAN ngày càng tạo ra dấu ấn, trở thành điểm đến, điểm hẹn quen thuộc cho các nhà lãnh đạo, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác khác cùng trao đổi, thảo luận, đề xuất cũng như kết nối các ý tưởng, sáng kiến mới góp phần định hình tương lai phát triển của ASEAN và thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác.

Từ ý tưởng đến hiện thực

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập ngày 8/8/1967, hiện bao gồm 11 nước thành viên là: Indonesia, Thái Lan, Philippines, Singapore, Malaysia, Brunei, Việt Nam, Lào, Myanmar, Campuchia và Timor-Leste. Sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN khẳng định là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực, với vai trò và uy tín ngày càng cao. ASEAN đẩy mạnh hợp tác nội khối một cách toàn diện và đi vào chiều sâu, mở rộng và tăng cường quan hệ với nhiều đối tác trên thế giới, khởi xướng thành công và giữ vai trò chủ đạo trong nhiều cơ chế hợp tác của khu vực.

Nền tảng cho những thành công trong gần 6 thập kỷ qua chính là những cơ chế hợp tác nội khối của ASEAN được triển khai thông qua các hiệp ước, diễn đàn, hội nghị, dự án, chương trình phát triển, việc xây dựng Khu vực tự do thương mại ASEAN và các hoạt động văn hóa-thể thao khu vực. Trong đó, các diễn đàn do ASEAN khởi xướng đã quy tụ được nhiều quốc gia, được các nước lớn coi trọng. Có thể kể đến như: Hội nghị cấp cao ASEAN, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng (ADMM), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng Mở rộng (ADMM+)… và gần đây là Diễn đàn Tương lai ASEAN.

Diễn đàn Tương lai ASEAN (tên tiếng Anh là ASEAN Future Forum - AFF) ra đời trong bối cảnh ASEAN đã trải qua gần 6 thập kỷ tồn tại và phát triển, cũng là lúc Hiệp hội đứng trước giai đoạn phát triển mới sau khi hoàn thành việc thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025, và hướng tới xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với đích đến là sự phát triển, hạnh phúc của tất cả người dân Hiệp hội, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Trong bối cảnh đó, tháng 9/2023, tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần 43 (tại Jakarta, Indonesia), Thủ tướng Chính phủ Việt Nam khi đó là ông Phạm Minh Chính đã có bài phát biểu, trong đó nhấn mạnh để hướng đến một ASEAN phát triển đồng đều và bền vững, cần khẳng định tinh thần cốt lõi của ASEAN lấy “người dân là trung tâm, mục tiêu và động lực của tiến trình xây dựng Cộng đồng”; tiếp tục thu hẹp khoảng cách phát triển trong ASEAN, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa và tiểu vùng.

Trên tinh thần đó, Việt Nam nêu sáng kiến tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN nhằm tạo diễn đàn cho các nhà lãnh đạo, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác khác cùng trao đổi, thảo luận, đề xuất các ý tưởng, sáng kiến mới góp phần định hình con đường phát triển cho tương lai của ASEAN và thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác. Từ đó, lãnh đạo các nước ASEAN có thể tham khảo trong quá trình xây dựng chiến lược, tầm nhìn của khu vực trong thời gian tới, góp phần mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân.

Sáng kiến tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN đã nhận được sự hưởng ứng rất rộng rãi ở cấp cao của các giới ở ASEAN và các nước đối tác. Từ ý tưởng đến thực tiễn, chỉ 7 tháng sau, ngày 23/4/2024, tại Thủ đô Hà Nội, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần đầu tiên đã diễn ra với chủ đề "Xây dựng Cộng đồng ASEAN phát triển nhanh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm".

Điểm khác biệt lớn nhất của Diễn đàn Tương lai ASEAN so với các diễn đàn khác, đây là diễn đàn dành riêng cho ASEAN, của ASEAN, vì ASEAN và vì người dân của ASEAN. Diễn đàn được tổ chức dưới hình thức là diễn đàn mở ở kênh 1,5 (có sự tham dự của cả đại diện chính phủ cũng như giới học giả và các nước, các bên liên quan khác).

Nhìn lại 2 kỳ Diễn đàn Tương lai ASEAN do Việt Nam tổ chức

Diễn đàn Tương lai ASEAN được tổ chức lần đầu vào tháng 4/2024 tại Hà Nội với chủ đề: "Xây dựng Cộng đồng ASEAN phát triển nhanh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm" đã thành công tốt đẹp, thu hút sự quan tâm, hưởng ứng và ủng hộ rộng rãi của các nước ASEAN và cộng đồng quốc tế.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2024 đã nhận được sự quan tâm rộng rãi và sự ủng hộ trên các lĩnh vực khác nhau trong ASEAN và các đối tác của khối. Tham dự Diễn đàn lần đầu tiên năm 2024 có gần 500 đại biểu đại diện Chính phủ, đoàn ngoại giao, học giả, cộng đồng doanh nghiệp, đại biểu từ ASEAN, các đối tác và tổ chức quốc tế. Các cuộc thảo luận và chia sẻ sâu sắc tại Diễn đàn này đã cung cấp những thông tin quý giá để các nước trong khu vực và các bên liên quan suy ngẫm, tái khẳng định tầm quan trọng của những nỗ lực chung trong việc định hình một tương lai tươi sáng hơn cho cộng đồng ASEAN. Các cuộc thảo luận tại hội nghị đã nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN là vô cùng quan trọng trong duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

Đánh giá về thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2024, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho rằng “Diễn đàn Tương lai ASEAN rất hữu ích trong việc cung cấp những suy nghĩ kiến tạo, suy nghĩ thấu đáo về những gì phía trước cần được đón đầu”. ASEAN đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc xác định lại những diễn biến toàn cầu, tiến trình toàn cầu.

Bên cạnh đó, thông qua việc tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN, Việt Nam một lần nữa thể hiện sự chủ động, tích cực của Việt Nam, mong muốn đóng góp tích cực hơn cho hợp tác khu vực và mong muốn phát huy vai trò dẫn dắt, nòng cốt của Việt Nam trong hợp tác khu vực và trên phạm vi toàn cầu.

Từ thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN lần đầu tiên năm 2024  và được các nước ASEAN, các đối tác ủng hộ, Việt Nam tiếp tục tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN năm 2025 để khẳng định tinh thần “đoàn kết, bao trùm và tự cường”.

Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ hai diễn ra trong hai ngày 25 và 26/2/2025 tại Hà Nội với chủ đề "Xây dựng ASEAN đoàn kết, bao trùm và tự cường trong một thế giới biến động". Đây là một trong những sự kiện đa phương lớn nhất do Việt Nam chủ trì tổ chức trong năm 2025. Năm 2025 đánh dấu nhiều sự kiện đặc biệt: Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945-2/9/2025), 30 năm Việt Nam gia nhập ASEAN (28/7/1995-28/7/2025), 10 năm hình thành Cộng đồng ASEAN (31/12/2015-31/12/2025) và cũng là năm ASEAN thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. 

Trong lần thứ hai tổ chức, Diễn đàn Tương lai ASEAN ở Việt Nam tiếp tục củng cố thương hiệu, là điểm hẹn của những phiên thảo luận sôi nổi theo những chủ đề được đánh giá là rất bao trùm, toàn diện về những vấn đề mà ASEAN phải đối mặt trên hành trình phát triển của mình.

Diễn đàn thu hút hơn 600 đại biểu tham dự trực tiếp, trong đó có trên 230 đại biểu quốc tế, cùng các đại biểu gửi thông điệp đã có những chia sẻ, phân tích làm rõ cơ hội và thách thức tương lai trước mắt cũng như lâu dài của Cộng đồng ASEAN.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2025 tập trung vào các nội dung như: Các xu hướng lớn tác động tới ASEAN và thế giới tới năm 2035; Nhìn lại các nguyên tắc nền tảng của ASEAN nhằm ứng phó với các thách thức trong tương lai; Hợp tác tiểu vùng hướng tới thúc đẩy tính tự cường và phát triển bền vững; Quản trị các công nghệ mới nổi nhằm đảm bảo an ninh toàn diện; Vai trò gắn kết và thúc đẩy hòa bình của ASEAN trong một thế giới phân mảnh...

Diễn đàn đã hoàn thành chương trình nghị sự đầy tham vọng với hàng trăm ý kiến đóng góp, các khuyến nghị sâu sắc giúp giải quyết những vấn đề quan trọng, từ các xu hướng lớn đến vai trò của phụ nữ trong xây dựng hòa bình, cho tới việc xem xét lại những nguyên tắc cơ bản của ASEAN đến quản trị công nghệ mới nổi, và nhiều nội dung khác. Những trao đổi, đề xuất mang tính đột phá tại Diễn đàn tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm của ASEAN trong một thế giới nhiều biến động; là nguồn tham khảo quý giá khi ASEAN hoàn thiện chương trình chiến lược cho Tầm nhìn Cộng đồng 2045.

Đồng thời, thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2024 và 2025 tại Hà Nội đã tiếp tục cho thấy năng lực dẫn dắt của Việt Nam trong định hình các thảo luận chiến lược hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và xa hơn nữa.

Qua đó cũng khẳng định rằng, trong hành trình hơn 30 năm qua kể từ khi gia nhập ASEAN (28/7/1995), Việt Nam đã nhanh chóng hội nhập, tham gia sâu rộng vào tất cả các lĩnh vực hợp tác của ASEAN và có những đóng góp tích cực trong việc duy trì đoàn kết nội khối, tăng cường hợp tác giữa các nước thành viên cũng như giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài, góp phần không nhỏ vào sự phát triển và thành công của ASEAN.