Kỳ vọng tập trung vào tuần tái cơ cấu danh mục
Thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào tháng 9 với những phiên biến động mạnh. Theo Báo cáo triển vọng thị trường tháng 9 của Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), thị trường đang chịu tác động của hai nhóm yếu tố trái chiều.
Trong nước, tâm lý và dòng vốn tập trung vào việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Ở bên ngoài, lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế tăng cao, đồng USD mạnh lên và áp lực lạm phát tiếp tục giới hạn khả năng mở rộng định giá cổ phiếu.
FTSE Russell đã xác nhận việc nâng hạng Việt Nam có hiệu lực từ phiên giao dịch ngày 21/9. Các cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào bộ chỉ số cổ phiếu toàn cầu FTSE (FTSE GEIS) theo bốn đợt, bắt đầu từ tháng 9/2026 và hoàn tất vào tháng 9/2027. Cách triển khai theo từng giai đoạn nhằm giảm áp lực giao dịch, bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra có trật tự.
VDSC dự báo, tuần từ ngày 14 - 18/9 sẽ là cao điểm tái cơ cấu. Đợt giải ngân đầu tiên, tương đương khoảng 10% quy mô rổ mới, được ước tính đạt 211,9 triệu USD. Tổng giá trị vốn đầu tư vào thị trường Việt Nam qua bốn đợt có thể đạt hơn 2,1 tỷ USD, tăng 38,5% so với ước tính được tổ chức này đưa ra vào tháng 7.
Cùng thời điểm, Fubon Vietnam ETF dự kiến điều chỉnh tỷ trọng một số cổ phiếu lớn và phân bổ lại danh mục. Khoảng 28,9% giá trị danh mục của quỹ này có thể được cơ cấu trong một kỳ. Do dòng vốn ròng vẫn được dự báo theo chiều dương, VDSC cho rằng tác động lên chỉ số chung nghiêng về hướng tích cực nhưng không quá lớn. Ảnh hưởng có thể thể hiện rõ hơn ở từng cổ phiếu, nhất là những mã phải tiếp nhận lượng mua hoặc bán lớn so với thanh khoản thông thường.
Kinh nghiệm tại một số thị trường từng được FTSE Russell nâng hạng cho thấy, thanh khoản thường tăng mạnh trong tháng có hiệu lực, gấp khoảng 1,1 - 2,7 lần mức bình quân của 12 tháng trước đó. Tuy nhiên, mức giao dịch này thường không duy trì lâu. Về giá, trung bình của các thị trường trong vòng 12 tháng sau nâng hạng giảm 10,5%, cho thấy quyết định nâng hạng không đồng nghĩa chỉ số chắc chắn tiếp tục đi lên.
Đáng chú ý, VN-Index đã tăng khoảng 10,3% trong 11 tháng trước thời điểm nâng hạng, cao nhất trong nhóm thị trường được VDSC so sánh. Trong khi đó, thanh khoản tháng 8 chỉ bằng khoảng 59% mức bình quân 12 tháng. Vì vậy, dư địa trong tháng 9 có thể thể hiện rõ hơn ở sự gia tăng khối lượng giao dịch, thay vì một nhịp tăng mạnh của điểm số.
Ở kịch bản cơ sở, VDSC dự báo VN-Index dao động quanh thời điểm nâng hạng và có thể tích cực hơn nếu khối ngoại quay lại mua ròng. Biên độ trung hạn được ước tính trong vùng 1.700 - 1.991 điểm, tương ứng hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) mục tiêu từ 11,7 - 13,7 lần. Khoảng dự báo khá rộng cũng phản ánh mức độ bất định của thị trường trước những thay đổi về dòng vốn và lãi suất quốc tế.
Nâng hạng chưa phải điểm kết thúc cải cách
Dòng vốn mới chỉ có thể duy trì lâu dài khi đi cùng chất lượng hạ tầng và khả năng bảo vệ nhà đầu tư. Theo PGS Ngô Minh Vũ, Giám đốc Chương trình đào tạo thị trường chứng khoán, Trường Kinh doanh - Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, việc vận hành hệ thống công nghệ thông tin KRX và tháo gỡ yêu cầu phải có đủ tiền trước khi đặt lệnh đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đã giải quyết những nút thắt quan trọng. Tuy nhiên, việc được nâng hạng không có nghĩa toàn bộ hạ tầng thị trường vốn đã đạt chuẩn quốc tế.
Những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện gồm trách nhiệm pháp lý đối với thông tin trong hồ sơ phát hành, cơ chế bảo vệ tài sản của khách hàng, xử lý tài sản bảo đảm và phân bổ tổn thất khi thành viên thị trường mất khả năng thanh toán. Yêu cầu công bố thông tin cũng cần đi kèm trách nhiệm có thể truy cứu đối với doanh nghiệp phát hành, đơn vị kiểm toán, tư vấn, bảo lãnh phát hành, định giá và xếp hạng tín nhiệm.
Một bước tiếp theo được thị trường quan tâm là cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường chứng khoán cơ sở, dự kiến vận hành từ quý I/2027. Khi đứng giữa người mua và người bán, đối tác bù trừ trung tâm giúp giảm rủi ro giao dịch giữa các thành viên nhưng cũng trở thành nơi tập trung rủi ro của hệ thống. Vì vậy, các cơ chế ký quỹ, quỹ phòng ngừa rủi ro, nguồn thanh khoản dự phòng và phương án xử lý khi thành viên mất khả năng thanh toán cần được xây dựng trước khi triển khai.
Yêu cầu mở rộng kênh dẫn vốn cũng đang được đặt ra tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam ở TP Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC). Ngày 9/9, Cơ quan điều hành VIFC-HCMC tổ chức tham vấn dự thảo nghị quyết của HĐND TP Hồ Chí Minh về phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình. Đây được xem là một trong những sản phẩm tài chính đầu tiên có thể triển khai tại trung tâm.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, mục tiêu của dự thảo là hình thành kênh huy động vốn mới, kết nối nhu cầu vốn cho hạ tầng đô thị với các nguồn vốn dài hạn trong nước và quốc tế. Nguồn vốn huy động dự kiến phục vụ các dự án trọng điểm trong lĩnh vực đường sắt đô thị, cảng biển, logistics và năng lượng, qua đó giảm áp lực lên ngân sách và tín dụng ngân hàng.
Các ý kiến tại cuộc họp tập trung vào năm nhóm vấn đề, gồm cơ sở pháp lý và thẩm quyền; cấu trúc phát hành, đồng tiền, kỳ hạn và lãi suất; quản trị rủi ro tỷ giá, thanh khoản và tái cấp vốn; hệ thống đăng ký, lưu ký, thanh toán, giao dịch; cùng cơ chế công bố thông tin và định hướng phát triển trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững.
Cơ quan điều hành VIFC-HCMC cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện dự thảo trước khi trình HĐND TP Hồ Chí Minh xem xét. Thành phố hiện cũng rà soát hơn 21 dự án và dự kiến lựa chọn 5 - 7 dự án có tính khả thi cao để xúc tiến với các nhà đầu tư chiến lược. Chính phủ yêu cầu các cơ quan điều hành trung tâm tài chính tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng phải có sản phẩm, thương vụ cụ thể trong tháng 11.
Những chuyển động này cho thấy, nâng hạng không chỉ là câu chuyện dòng vốn chảy vào bao nhiêu hoặc chỉ số tăng đến mức nào, thị trường còn cần cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, hạ tầng thanh toán an toàn và các sản phẩm đủ khả năng kết nối vốn quốc tế với nhu cầu phát triển của nền kinh tế. Trong ngắn hạn, nhà đầu tư vẫn cần theo dõi thanh khoản, giao dịch của khối ngoại và mức độ hấp thụ lượng cổ phiếu tái cơ cấu, tránh mua đuổi chỉ dựa vào kỳ vọng nâng hạng.
