Chủ động tấn công
Theo truyền thông Mỹ ngày 29/7, thay vì đáp trả cuộc không kích mới của Mỹ, Iran chủ động nối lại các cuộc tấn công, cho thấy nước này ngày càng sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự để tự định hình diễn biến cuộc chiến theo các điều kiện do mình đặt ra.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: ANI/TTXVN phát
Động thái đó cũng mở đường cho nguy cơ leo thang mới. Sáng 29/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với truyền hình Mỹ: “Chúng ta sẽ giáng cho họ một đòn nặng nề. Chúng ta sẽ tấn công rất mạnh. Họ sẽ phải trả giá”.
Lời cảnh báo này không khiến Iran bất ngờ, bởi Iran phóng tên lửa trong khi biết rõ điều đó có thể khiến máy bay ném bom Mỹ quay trở lại.
Tuần trước, Tổng thống Trump nói rằng Mỹ tạm dừng tấn công là do Iran đề nghị và muốn tiến hành đàm phán. Tuy nhiên, Iran chưa bao giờ công khai cam kết sẽ duy trì khoảng lặng này, dù một quan chức cấp cao Iran từng nói rằng các lực lượng vũ trang Iran cũng đã quyết định không tiến hành hành động quân sự.
Điều đó càng khiến quyết định nối lại các cuộc tấn công của Iran trở nên đáng chú ý.
Chỉ vài giờ sau khi phát tín hiệu công khai rằng sẽ kiềm chế tương ứng với Mỹ, Iran lại tấn công các lực lượng Mỹ, dường như kết luận rằng gia tăng sức ép đáng để đánh đổi bằng nguy cơ lại bị Mỹ oanh tạc ban đêm.
Ông Hamid Reza Azizi, nhà nghiên cứu tại Viện Vấn đề Quốc tế và An ninh Đức, viết trên mạng xã hội X: “Có vẻ như đã có thay đổi căn bản trong cách tiếp cận của Iran, đặc biệt là về việc sẵn sàng chủ động tấn công nếu họ cho rằng đó là lựa chọn khả thi duy nhất”.
Hình ảnh do Văn phòng Thủ tướng Israel công bố cho thấy ông Trump và ông Netanyahu trao đổi trong Phòng Bầu dục với sự tham dự của các quan chức cấp cao hai nước. Ảnh: TTXVN phát
Cuộc tấn công của Iran diễn ra ngay sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Trump tại Mỹ. Nhà lãnh đạo Israel mô tả đây là một trong những cuộc trao đổi tốt nhất giữa hai bên sau giai đoạn quan hệ có nhiều căng thẳng.
Vài giờ trước cuộc gặp, Bộ trưởng Quốc phòng Israel cho biết nước này từng muốn tấn công hạ tầng năng lượng của Iran nhưng bị chính quyền Mỹ ngăn lại.
Ông Azizi nhận định: “Cuộc tấn công dường như là tín hiệu liên quan đến chuyến thăm Nhà Trắng của ông Netanyahu. Điều này cho thấy chiến lược quân sự của Iran có thể đã thay đổi và Iran hiện sẵn sàng tung đòn phủ đầu nếu nhận thấy dấu hiệu về một mối đe dọa sắp xảy ra”.
Ngay sau vụ tấn công tại Jordan, quân đội Mỹ và Saudi Arabia đã phối hợp không kích các lực lượng vũ trang thân Iran ở Iraq. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết chiến dịch tại Iraq không phải để trả đũa vụ tấn công ở Jordan mà nhằm đáp trả hơn 30 cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào lực lượng Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia trong vòng 72 giờ trước đó.
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã đánh chặn nhiều tên lửa do Iran phóng nhằm vào các lực lượng Mỹ tại Trung Đông, trong bối cảnh căng thẳng quân sự tại khu vực gia tăng trở lại sau vài ngày tạm lắng. Ảnh: IRNA/TTXVN phát
Diễn biến leo thang trong đêm cho thấy cuộc chiến đang mở rộng. Saudi Arabia từ lâu luôn tìm cách tránh bị cuốn trực tiếp vào xung đột, nhưng hiện ngày càng can dự sâu hơn khi phải đối mặt với các mối đe dọa từ ba hướng: lực lượng Houthi ở Yemen, các lực lượng vũ trang thân Iran tại Iraq và Iran.
Ông Danny Citrinowicz, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, bình luận trên X: “Thách thức lớn nhất đối với Mỹ và các đối tác vùng Vịnh là cả Iran lẫn các đồng minh trong khu vực đều không có dấu hiệu sẵn sàng từ bỏ những mục tiêu chiến lược cốt lõi mà họ đã xác định”.
Ông cho rằng Iran vẫn kiên quyết duy trì ảnh hưởng đối với eo biển Hormuz, trong khi lực lượng Houthi cũng tuyên bố sẽ không chấm dứt chiến dịch của mình nếu lệnh phong tỏa do Saudi Arabia dẫn đầu nhằm vào họ chưa được dỡ bỏ.
Lập trường của Iran
Trong cuộc phỏng vấn với truyền hình nhà nước Iran được phát sóng chỉ vài giờ trước vụ tấn công tại Jordan, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đã đưa ra một trong những tuyên bố rõ ràng nhất từ trước đến nay về lập trường của nước này.
Ông cho biết Iran đã ngừng nổ súng nhưng sẽ không ngần ngại nối lại các hành động quân sự nếu yêu sách chủ quyền của nước này đối với eo biển Hormuz bị thách thức.
Theo ông Gharibabadi, Iran không thể coi mình là bên chiến thắng nếu eo biển Hormuz trở lại tình trạng như trước chiến tranh. Quan chức này nhấn mạnh tuyến đường thủy này đã trở thành yếu tố trung tâm đối với an ninh quốc gia và là công cụ phòng thủ của Iran.
Khi được hỏi vì sao Iran chấp nhận nguy cơ khơi lại chiến tranh bằng việc tấn công các tàu thương mại dù lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, ông Gharibabadi cho biết Iran coi nỗ lực của Oman và Mỹ nhằm thiết lập một tuyến vận tải biển thay thế qua eo biển Hormuz là “lằn ranh đỏ”.
Theo ông, nếu tuyến đường đó đi vào hoạt động, yêu sách của Iran về việc thực thi chủ quyền một cách hiệu quả đối với eo biển này sẽ trở thành điều viển vông. Ông nói: “Mọi người có thể đơn giản đặt câu hỏi rằng vì sao Iran lại phóng tên lửa vào ba tàu thương mại chỉ vì tàu tắt hệ thống định vị GPS, qua đó có nguy cơ khơi lại chiến tranh. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, sẽ thấy các cơ chế được áp dụng đối với eo biển Hormuz sẽ có tác động lâu dài đến an ninh của Cộng hòa Hồi giáo Iran”.
Theo ông Citrinowicz, từ góc nhìn của Iran, Mỹ tạm dừng các cuộc tấn công không phải là biểu hiện kiềm chế mà là dấu hiệu điểm yếu chiến lược.
Nhận thức đó có nguy cơ tạo ra một vòng xoáy leo thang, trong đó Iran tiếp tục gia tăng sức ép để buộc đối phương phải trả giá đắt hơn, còn cả hai bên đều không muốn lùi bước vì lo ngại đánh mất uy tín.
Theo ông, Mỹ và các đối tác hiện đứng trước hai lựa chọn: hoặc chấp nhận một số yêu cầu của Iran hoặc đối mặt với nguy cơ xung đột kéo dài, đi kèm các cuộc tấn công ngày càng gia tăng nhằm vào hoạt động hàng hải, cơ sở hạ tầng năng lượng và các tuyến thương mại.