Heli có vai trò quan trọng trong ngành sản xuất chất bán dẫn. Ảnh minh hoạ: TTXVN
Theo hãng thông tấn Tân Hoa, lệnh cấm có hiệu lực ngay sau khi được ban hành và được thực hiện theo các quy định về thương mại quốc tế của Trung Quốc. Thông báo cho biết các điều chỉnh tiếp theo sẽ được công bố riêng.
Động thái trên được đưa ra trong bối cảnh xung đột quân sự tái bùng phát tại Trung Đông làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung heli toàn cầu. Đây là loại khí có vai trò quan trọng trong ngành sản xuất chất bán dẫn, đặc biệt đối với các công đoạn quản lý nhiệt, làm mát wafer, khắc plasma, lắng đọng hơi hóa học (CVD), lắng đọng lớp nguyên tử (ALD), hỗ trợ quang khắc và kiểm tra rò rỉ.
Đầu năm nay, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến nguồn cung heli toàn cầu bị gián đoạn, ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều doanh nghiệp, trong đó có các công ty tại Trung Quốc. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi ngành công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào nguồn chip trong nước để phát triển và vận hành các mô hình AI.
Theo giới phân tích, lệnh cấm xuất khẩu heli là bước đi mới nhất của Bắc Kinh nhằm bảo đảm nguồn cung các nguyên liệu chiến lược phục vụ nhu cầu trong nước. Trước đây, Trung Quốc cũng từng áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với một số mặt hàng như nhiên liệu, phân bón và axit sulfuric nhằm ứng phó với nguy cơ thiếu hụt.
Động thái này cũng phù hợp với chiến lược thúc đẩy năng lực tự chủ trong lĩnh vực bán dẫn của Trung Quốc, trong bối cảnh nước này nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào các dòng chip tiên tiến của Nvidia vốn chịu các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.
Mặc dù vậy, Trung Quốc vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn heli nhập khẩu. Theo truyền thông quốc tế và báo cáo của công ty tư vấn Trivium China, nước này chỉ tự đáp ứng khoảng 15% nhu cầu, trong khi hơn 85% lượng heli tiêu thụ phải nhập khẩu, chủ yếu từ Qatar - quốc gia chiếm khoảng 1/3 sản lượng heli toàn cầu và là nhà cung cấp lớn nhất cho thị trường Trung Quốc trong những năm gần đây.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng đóng vai trò trung gian trong chuỗi cung ứng heli khi nhập khẩu từ Nga rồi tái xuất một phần sang các thị trường khác, trong đó có châu Âu. Vì vậy, việc Trung Quốc tạm dừng xuất khẩu có thể tiếp tục làm gia tăng sức ép đối với nguồn cung quốc tế trong bối cảnh thị trường vốn đã khan hiếm.
Heli được khai thác từ các mỏ khí tự nhiên có hàm lượng heli cao và không thể nhanh chóng sản xuất bằng các quy trình công nghiệp khác.
Ông Gary Ng, nhà kinh tế cấp cao tại ngân hàng Natixis (Pháp), nhận định Trung Quốc đang tìm cách bảo vệ các ngành công nghiệp chiến lược khi nguồn cung heli toàn cầu trở nên rất khan hiếm.
Theo ông, biện pháp kiểm soát xuất khẩu chủ yếu nhằm bảo đảm nguồn cung cho nhu cầu trong nước, nhất là đối với ngành sản xuất chip, hơn là xuất phát từ các cân nhắc chính trị.
Cùng quan điểm, ông Cameron Johnson, đối tác cấp cao của công ty tư vấn Tidalwave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải, cho rằng hiện chưa thể xác định thời điểm nguồn cung heli toàn cầu sẽ trở lại bình thường.
Ông nhận định việc Trung Quốc quyết định tạm dừng xuất khẩu cho thấy Bắc Kinh đánh giá nguồn cung hiện nay không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nền kinh tế trong nước.
Tuy nhiên, ông Gary Ng cũng lưu ý rằng do Trung Quốc hiện vẫn là nước xuất khẩu heli với quy mô tương đối nhỏ, lệnh cấm này có thể chưa tạo ra tác động quá lớn đối với thị trường thế giới, dù sẽ góp phần làm gia tăng áp lực lên nguồn cung toàn cầu trong bối cảnh thị trường đang đối mặt với cú sốc thiếu hụt.