Ông Donald Trump và ông Benjamin Netanyahu trong cuộc gặp tại Washington, D.C. Ảnh: AFP/TTXVN
Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 25/5, ông Netanyahu trong nhiều năm qua luôn theo đuổi quan điểm rằng hòa bình và ổn định tại Trung Đông chỉ có thể đạt được nếu làm suy yếu hoặc loại bỏ hoàn toàn chính quyền Hồi giáo tại Iran. Theo chiến lược này, Israel sẽ trở thành trung tâm an ninh chủ chốt của khu vực, đồng thời thúc đẩy bình thường hóa quan hệ với thế giới Arab.
Tuy nhiên, triển vọng đó đang bị đặt dấu hỏi sau khi ông Trump tuyên bố một bản ghi nhớ hòa bình sơ bộ với Tehran đã “gần như hoàn tất”. Thông tin này ngay lập tức gây tranh cãi trong nội bộ phe Cộng hòa Mỹ, đặc biệt giữa các nhân vật theo đường lối cứng rắn và nhóm cố vấn chống can dự quân sự trong Nhà Trắng.
Thượng nghị sĩ Ted Cruz chỉ trích thỏa thuận là hành động “xoa dịu Iran”, trong khi cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho rằng Washington đang tạo điều kiện để Tehran tiếp tục chương trình vũ khí và mở rộng ảnh hưởng khu vực. Nhiều nhân vật bảo thủ cũng so sánh thỏa thuận mới với thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, điều mà chính ông Trump từng rút Mỹ khỏi vào năm 2018.
Ở chiều ngược lại, các cố vấn thân cận với ông Trump đã công khai phản pháo các chỉ trích từ phe diều hâu, cho thấy sự chia rẽ ngày càng rõ trong nội bộ chính quyền Mỹ về chiến lược đối với Iran và Israel.
Ông Ali Alfoneh, chuyên gia tại Viện Các quốc gia vùng Vịnh Arab (AGSI) ở Washington, nhận định ông Netanyahu đã hai lần thuyết phục ông Trump tham gia cuộc chiến với Iran bằng cam kết về một chiến thắng nhanh chóng, sự sụp đổ của chính quyền Tehran và thậm chí là nguy cơ nội chiến dẫn tới phân chia Iran. Tuy nhiên, các mục tiêu này đều không đạt được.
Theo ông Alfoneh, điều đó khiến ông Trump dần mất niềm tin vào ông Netanyahu, đồng thời tạo ra thách thức chính trị đáng kể cho Thủ tướng Israel. Ông cũng cảnh báo việc ông Netanyahu quá gắn chặt với ông Trump trong những năm gần đây có thể làm quan hệ của Israel với đảng Dân chủ Mỹ trở nên căng thẳng hơn.
Bà Barbara Slavin, chuyên gia Trung Đông tại Trung tâm Stimson (Mỹ), cho rằng bất kỳ thỏa thuận nào giữa Mỹ và Iran cũng sẽ giúp chính quyền Tehran củng cố vị thế và làm giảm khả năng thay đổi chế độ tại nước này. Theo bà, điều đó đồng nghĩa ông Netanyahu đã thúc đẩy Mỹ bước vào chiến tranh nhưng không đạt được các mục tiêu chiến lược đề ra.
Nhìn chung, giới phân tích cho rằng nếu Mỹ và Iran đạt được một khuôn khổ hòa bình mới, ông Netanyahu sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh chiến dịch quân sự là một thành công chiến lược.
Ông Andreas Krieg, chuyên gia tại trường King's College London, cho rằng ông Netanyahu có thể lập luận Israel đã làm suy yếu năng lực tên lửa, công nghiệp và hạt nhân của Iran, qua đó kéo dài thêm thời gian cho Tel Aviv. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ cuộc chiến từng được mô tả như một cuộc đối đầu mang tính quyết định, chứ không phải để quay trở lại một khuôn khổ đàm phán tạm thời.
Theo ông Krieg, thiệt hại chính trị đối với ông Netanyahu sẽ còn nghiêm trọng hơn nếu Washington chấp nhận để Iran có thêm thời gian, nguồn thu dầu mỏ và dư địa kinh tế trước khi giải quyết triệt để vấn đề uranium làm giàu. Điều này có nguy cơ làm suy yếu toàn bộ học thuyết Iran mà ông Netanyahu xây dựng trong nhiều năm.
Bên cạnh đó, chiến lược xây dựng một cấu trúc an ninh khu vực do Israel dẫn dắt cũng đang bộc lộ giới hạn. Dù một số quốc gia Arab từng bình thường hóa quan hệ với Israel theo Hiệp định Abraham, nhiều nước vùng Vịnh đã từ chối bị cuốn sâu vào cuộc chiến với Iran bất chấp việc hứng chịu hàng nghìn tên lửa và UAV trong thời gian qua.
Ông Trump cho biết hy vọng một thỏa thuận hòa bình mới có thể mở đường để nhiều quốc gia Arab - Hồi giáo, thậm chí cả Iran, tham gia Hiệp định Abraham trong tương lai. Trong khi đó, một số nghị sĩ Cộng hòa thân Israel muốn Washington tận dụng tiến trình hòa bình với Iran để thúc đẩy Saudi Arabia, Qatar và Pakistan tham gia Hiệp định Abraham.
Theo ông Alfoneh, các quốc gia Arab thực tế luôn có cách tiếp cận thực dụng hơn nhiều so với kỳ vọng của Israel và các đồng minh Mỹ. Dù có hợp tác an ninh hoặc tình báo với Israel, các nước vùng Vịnh chưa bao giờ muốn trở thành một phần trong chiến lược đối đầu trực diện với Iran.
Ông Krieg cho rằng cuộc chiến vừa qua đã cho thấy giới hạn của ý tưởng biến Israel thành trụ cột an ninh khu vực. Thay vì phụ thuộc chiến lược vào Tel Aviv, các quốc gia vùng Vịnh hiện có xu hướng đa dạng hóa quan hệ an ninh với Mỹ, châu Âu, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và duy trì các kênh liên lạc với Iran nhằm giảm thiểu rủi ro xung đột.