Thế giới ứng phó với nắng nóng khắc nghiệt

Nắng nóng cực đoan lan rộng

Theo tờ The Guardian, tại châu Âu, nhiều quốc gia đang ghi nhận mức nhiệt bất thường ngay từ cuối tháng 5. Theo Euronews, nhiệt độ tại nhiều nơi ở Nam và Tây Nam châu Âu cao hơn từ 12-16 độ C so với mức trung bình nhiều năm. Dự báo các khu vực thuộc Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Pháp có thể ghi nhận nhiệt độ ban ngày lên tới 38 độ C. Nhiều địa phương đã được đặt trong tình trạng cảnh báo nắng nóng.

Không chỉ Nam Âu, nhiều quốc gia phía Bắc như Đức và Anh cũng ghi nhận nền nhiệt vượt ngưỡng 30 độ C, mức hiếm gặp vào cuối tháng 5. Ngày 25/5, Vương quốc Anh ghi nhận mức nhiệt tháng 5 cao nhất từ trước đến nay, khi nhiệt độ tại khu vực gần thủ đô London lên tới 33,5 độ C, vượt kỷ lục cũ 32,8 độ C được ghi nhận vào năm 1922 và năm 1944.

Trong khi đó, Nam Á tiếp tục là một trong những tâm điểm nắng nóng nghiêm trọng nhất thế giới. Đợt nóng kéo dài đang ảnh hưởng tới hàng trăm triệu người tại Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh, đẩy nhiệt độ tại nhiều khu vực lên mức 45-50 độ C.

Tại Pakistan, có ít nhất 10 trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng tại thành phố Karachi. Ở Ấn Độ, bang Telangana cho biết ít nhất 16 người đã thiệt mạng do sốc nhiệt kể từ đầu mùa hè. Nắng nóng kéo dài cũng gây áp lực lớn lên hệ thống điện tại quốc gia đông dân nhất thế giới này, khi nhu cầu sử dụng điện liên tục lập kỷ lục mới.

Tại Đông Nam Á, nhiều nước đang trải qua nền nhiệt tăng cao bất thường. Malaysia dự báo nhiệt độ tại miền Bắc nước này có thể đạt 37 độ C. Giới chức xác nhận đã có hai trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng. Đầu tháng 5, Bộ Y tế Malaysia cho biết cả nước đã ghi nhận 56 trường hợp mắc các bệnh liên quan đến nắng nóng và cảnh báo việc tiếp xúc kéo dài với nhiệt độ cao có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe.

Cũng trong đầu tháng 5, thủ đô Bangkok của Thái Lan lần đầu tiên ghi nhận mức nắng nóng được xếp vào ngưỡng “cực kỳ nguy hiểm” trong mùa hè năm nay. Nhiệt độ ngoài trời có lúc lên tới 38 độ C, song nhiệt độ cảm nhận thực tế có thể vượt 52 độ C do độ ẩm cao.

Tại Việt Nam, Bắc Bộ và Trung Bộ đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt trên diện rộng. Nhiều nơi vượt 40 độ C và ghi nhận mức nhiệt cao nhất từ đầu mùa đến nay. Giới chuyên gia dự báo tình trạng nắng nóng còn kéo dài trong vài ngày tới và mùa hè năm nay có thể nóng hơn trung bình nhiều năm.

Hiện tượng “vòm nhiệt” và tác động của biến đổi khí hậu

Theo các chuyên gia khí tượng, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nhiều khu vực đang trải qua đợt nắng nóng bất thường, đến sớm và dữ dội là do hiện tượng “vòm nhiệt”.

Ông Anjal Prakash, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Chính sách Công Bharti của Ấn Độ, cho biết các hệ thống áp suất cao đang chiếm ưu thế tại nhiều khu vực, giữ không khí nóng gần bề mặt như một chiếc mái vòm và ngăn không cho khối khí này bốc lên để hạ nhiệt.

Theo ông, luồng không khí chìm xuống bị nén lại và nóng lên theo quá trình đoạn nhiệt, đồng thời cản trở sự hình thành mây. Điều này khiến nhiệt lượng mặt trời tiếp tục tích tụ gần mặt đất, làm nhiệt độ ban ngày tăng mạnh và nhiệt độ ban đêm cũng duy trì ở mức cao bất thường.

Hiện tượng “vòm nhiệt” cũng được xem là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các đợt nóng bất thường tại Tây Âu. Các nhà dự báo cho biết khối không khí nóng có thể còn tiếp tục gia tăng cường độ trong những ngày tới khi vùng áp suất cao phía trên vẫn duy trì trạng thái ổn định. Các chuyên gia của tổ chức Severe Weather Europe nhận định một “vòm nhiệt cực mạnh và hiếm thấy” đang bao trùm Tây và Trung Âu.

Ngoài “vòm nhiệt”, các yếu tố khí hậu khác cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng nắng nóng. Ông Prakash nhận định lượng mưa trước mùa mưa thấp hơn bình thường cùng các hình thái thời tiết giống El Nino kéo dài đã làm suy giảm khả năng làm mát tự nhiên của khí quyển.

Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), hiện tượng El Nino hình thành khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại phía Đông Thái Bình Dương, đặc biệt ngoài khơi bờ Tây Nam Mỹ, trở nên ấm hơn đáng kể so với thông thường, đồng thời đi kèm xu hướng suy yếu của gió mậu dịch.

Ứng phó với nhiệt độ cực đoan

Trước diễn biến nắng nóng kéo dài, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm giảm thiểu rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng và cơ sở hạ tầng.

Tại Ấn Độ, ông Kartikeya Bhatotia, nghiên cứu viên tại Viện Nam Á Mittal thuộc Đại học Harvard, cho biết nước này được xem là quốc gia tiên phong trong việc xây dựng các “Kế hoạch Hành động vì Nắng nóng” ở cấp thành phố. Các kế hoạch này bao gồm hệ thống cảnh báo sớm, cung cấp nước uống, xây dựng trung tâm làm mát, phát cảnh báo cộng đồng và áp dụng giờ nghỉ bắt buộc đối với người lao động ngoài trời. Tuy nhiên, ông cảnh báo các biện pháp hiện nay vẫn chưa đủ để bảo vệ những nhóm dễ tổn thương nhất, đặc biệt là lao động phi chính thức và lao động làm việc theo ngày.

Tại Pakistan, chuyên gia khí hậu Fahad Saeed ở Islamabad bày tỏ lo ngại về mức độ chuẩn bị cũng như tính minh bạch trong công tác thống kê thiệt hại do nắng nóng. Ông cho rằng chính phủ cần công bố dữ liệu chính xác để cộng đồng quốc tế có thể đánh giá đúng quy mô của cuộc khủng hoảng và hỗ trợ xây dựng các biện pháp thích ứng hiệu quả.

Tại châu Âu, nhiều thành phố cũng đang tăng cường các biện pháp ứng phó với nhiệt độ cao. Ở Tây Ban Nha, nơi nhiệt độ có lúc lên tới 45 độ C, giới chức y tế khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài vào thời điểm nắng nóng cao nhất trong ngày và bổ sung đủ nước.

Trong khi đó, chính quyền thủ đô Paris của Pháp đã triển khai thêm các máy phun sương và các điểm nghỉ chân có mái che tại không gian công cộng nhằm hỗ trợ người dân tránh nóng. Theo Phó Thị trưởng Paris Dan Lert, trong những năm tới, nhiệt độ tại Paris có thể lên tới 50 độ C, khiến việc cải tạo không gian đô thị để thích ứng với nắng nóng trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.