Hình ảnh máy bay tiêm kích chiến đấu F-16 của Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN
Theo hãng tin AFP, việc chính phủ lâm thời Peru bất ngờ trì hoãn hợp đồng mua tiêm kích F-16 trị giá 3,5 tỷ USD từ Mỹ đã châm ngòi cho khủng hoảng chính trị mới, khi hai bộ trưởng chủ chốt đồng loạt từ chức và Washington phát tín hiệu cứng rắn.
Bộ trưởng từ chức
Ngoại trưởng Hugo de Zela và Bộ trưởng Quốc phòng Carlos Diaz đã nộp đơn từ chức để phản đối quyết định của Tổng thống lâm thời Jose Maria Balcazar về việc tạm dừng thương vụ mua 24 tiêm kích F-16. Hai quan chức khẳng định hợp đồng đã được ký kết hợp pháp và việc trì hoãn vào thời điểm này có thể làm tổn hại nghiêm trọng uy tín của Peru với tư cách đối tác thương mại quốc tế.
Bất chấp tuyên bố đình chỉ từ phía tổng thống, Bộ Kinh tế Peru vẫn thông báo đã chuyển khoản 462 triệu USD như một phần thanh toán ban đầu cho nhà sản xuất quốc phòng Mỹ Lockheed Martin vào tối 22/4, cho thấy sự thiếu nhất quán trong nội bộ chính quyền.
Diễn biến này càng làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn tại quốc gia Nam Mỹ, vốn đang chìm trong khủng hoảng chính trị kéo dài sau cuộc bầu cử tổng thống hỗn loạn, cuộc bầu cử nhằm tìm ra vị tổng thống thứ 9 của Peru chỉ trong vòng một thập kỷ.
Bầu cử bế tắc, chính quyền lâm thời trì hoãn
Không có ứng viên nào giành được đa số tuyệt đối trong vòng một, buộc Peru phải tổ chức bầu cử vòng hai vào ngày 7/6. Tổng thống lâm thời Balcazar cho biết ông sẽ để người chiến thắng trong cuộc đua này quyết định số phận của thương vụ F-16.
Trên truyền hình quốc gia, ông Balcazar khẳng định không tìm cách đối đầu với Mỹ, đồng thời lý giải việc tạm dừng hợp đồng nhằm đảm bảo ngân sách nhà nước được sử dụng hợp lý trong bối cảnh đất nước còn nhiều vấn đề xã hội cấp bách cần giải quyết.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng de Zela cho rằng quyết định này gây nguy hiểm cho đất nước và làm suy giảm uy tín quốc gia, đồng thời nhấn mạnh hợp đồng đã được Hội đồng Quốc phòng thông qua và ký kết chính thức trước đó.
Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Diaz khẳng định việc mua tiêm kích không mang tính chính trị mà nhằm phục vụ trực tiếp cho nhu cầu an ninh và phòng thủ quốc gia.
Mỹ phát cảnh báo cứng rắn
Trong bối cảnh tranh cãi leo thang, Đại sứ Mỹ tại Peru Bernardo Navarro đã đưa ra cảnh báo được cho là nhằm trực tiếp vào thương vụ này.
Ông viết trên mạng xã hội X rằng nếu đối tác hành xử thiếu thiện chí và làm tổn hại lợi ích của Mỹ, Washington sẽ sử dụng mọi công cụ cần thiết để bảo vệ an ninh và thịnh vượng của mình cũng như khu vực.
Sau đó, ông Navarro tiết lộ hợp đồng bao gồm hai phi đội, mỗi phi đội 12 chiếc F-16, với lô đầu tiên dự kiến được bàn giao vào năm 2029.
Động thái này phản ánh mức độ nhạy cảm địa chính trị của thương vụ, không chỉ đơn thuần là giao dịch quân sự mà còn liên quan đến ảnh hưởng chiến lược của Mỹ tại khu vực Mỹ Latinh.
Nguy cơ khủng hoảng chính trị
Chủ tịch Quốc hội Peru Fernando Rospigliosi kêu gọi chính phủ lâm thời tôn trọng cam kết với Mỹ để tránh khủng hoảng chính trị, pháp lý và địa chính trị. Trong khi đó, nghị sĩ theo đường lối cực bảo thủ Jorge Montoya thậm chí đề xuất luận tội ông Balcazar, có thể khiến ông trở thành tổng thống thứ năm bị phế truất trong vòng 10 năm.
Kế hoạch hiện đại hóa không quân Peru được công bố từ tháng 10/2024, trong đó F-16 được lựa chọn sau khi vượt qua các đối thủ như Rafale của Pháp và Gripen của Thụy Điển, dựa trên cả tiêu chí kỹ thuật lẫn chiến lược.
Hiện Peru chỉ còn duy trì khoảng 12 tiêm kích Mirage 2000, bên cạnh các dòng máy bay MiG-29 và Su-27 có nguồn gốc Nga và Belarus, phần lớn đã ngừng hoạt động hoặc được đưa vào lực lượng dự bị.
Thương vụ F-16 trở thành tâm điểm tranh cãi trong bối cảnh cuộc bầu cử tổng thống Peru bị phủ bóng bởi các vấn đề hậu cần, cáo buộc gian lận chưa được kiểm chứng và việc kiểm phiếu chậm trễ.
Sau 10 ngày kể từ vòng một, danh tính ứng viên sẽ đối đầu với ứng viên bảo thủ Keiko Fujimori trong vòng hai vẫn chưa được xác định. Cựu thị trưởng Lima Rafael Lopez Aliaga đang cạnh tranh sít sao với cựu bộ trưởng Roberto Sanchez cho vị trí này.
Lopez Aliaga đã cáo buộc có gian lận và kêu gọi hủy kết quả bầu cử, trong khi tiến trình công bố kết quả chính thức tiếp tục bị trì hoãn do các tranh chấp pháp lý.
Trong bối cảnh đó, vấn đề an ninh, đặc biệt là làn sóng tống tiền và giết người theo hợp đồng, trở thành chủ đề chi phối chiến dịch tranh cử, khiến quyết định về thương vụ quốc phòng lớn nhất của Peru trong nhiều năm càng trở nên nhạy cảm và gây tranh cãi.