Đồng tiền kỹ thuật số Bitcoin. Ảnh: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)
Theo báo chí Anh ngày 9/9, Ngân hàng Trung ương Iran trong những tháng gần đây đã khuyến khích các nhà xuất khẩu đưa nguồn thu về nước bằng bất kỳ phương thức nào có thể. Chủ trương này nhằm bổ sung ngoại tệ và hỗ trợ nền kinh tế vốn chịu sức ép ngày càng lớn kể từ khi Mỹ và Israel mở cuộc chiến với Iran hồi tháng 2.
Trong cơ chế mới, doanh nghiệp Iran có thể sử dụng tiền số, chủ yếu là đồng tiền ổn định Tether, cùng bitcoin để thanh toán các giao dịch xuyên biên giới thông qua những sàn giao dịch trong nước. Các nhà xuất khẩu cũng được phép bán ngoại tệ trên thị trường tự do hoặc dùng trực tiếp nguồn thu từ xuất khẩu để nhập nguyên liệu, thiết bị phục vụ hoạt động kinh doanh.
Một lãnh đạo doanh nghiệp có quan hệ gần gũi với chính quyền Iran cho biết Ngân hàng Trung ương hiện không còn đặt nặng việc tiền được chuyển về nước bằng cách nào. Theo người này, việc nhận tiền số trong các giao dịch xuất khẩu đã trở nên phổ biến.
Nới quy định để đưa ngoại tệ trở về
Trước chiến tranh, các nhà xuất khẩu Iran phải đưa phần lớn nguồn thu bằng ngoại tệ về nước, sau đó bán trên một nền tảng do chính phủ quản lý theo tỷ giá chính thức. Mức tỷ giá này thường thấp hơn đáng kể so với thị trường tự do, khiến nhiều doanh nghiệp giữ tiền ở nước ngoài hoặc đưa về nước nhưng không khai báo.
Cơ quan tư pháp Iran ước tính các cá nhân và doanh nghiệp đã tích lũy hơn 100 tỷ USD nguồn thu chưa khai báo ở trong và ngoài nước.
Ông Zabihollah Khodaian, người đứng đầu Cơ quan Thanh tra quốc gia Iran, cho biết hơn 20.000 cá nhân và doanh nghiệp chưa thực hiện cam kết đưa về nước lượng ngoại tệ tương đương 94 tỷ euro. Danh sách này gồm cả các doanh nghiệp nhà nước lớn trong ngành dầu khí như Công ty Lọc và Phân phối dầu quốc gia Iran, Công ty Khí đốt quốc gia Iran và Công ty Dầu khí ngoài khơi Iran.
Các cơ sở đổi ngoại tệ tại những nước láng giềng vẫn là kênh chính để doanh nghiệp Iran chuyển tiền về nước. Tuy nhiên, việc nới quy định giúp họ có thêm lựa chọn để hoàn thành ít nhất một phần nghĩa vụ ngoại hối.
Tether trở thành công cụ thanh toán
Tether vẫn được các doanh nghiệp Iran đặc biệt quan tâm nhờ khả năng duy trì giá trị ổn định so với USD, dù hồi tháng 4/2026 công ty phát hành đã đóng băng 344 triệu USD trong các ví bị giới chức Mỹ xác định có liên hệ với Ngân hàng Trung ương Iran.
Ông Eitan Danon, chuyên gia tại công ty phân tích blockchain Chainalysis, nhận định tiền số tại Iran không đơn thuần là một xu hướng đầu tư. Việc nước này bị loại khỏi các hệ thống thanh toán toàn cầu trong thời gian dài đã thúc đẩy người dân và doanh nghiệp tìm kiếm những phương thức giao dịch thay thế.
Iran cũng khai thác bitcoin nhờ nguồn năng lượng trong nước có chi phí thấp. Công ty phân tích blockchain Elliptic ước tính Iran chiếm khoảng 4,5% hoạt động khai thác bitcoin trên toàn cầu, qua đó thu về hàng trăm triệu USD tài sản số để mua hàng nhập khẩu và né tránh các rào cản thương mại.
Tiền số chưa thể đáp ứng nhu cầu khổng lồ
Việc tìm kiếm các kênh thanh toán thay thế trở nên cấp bách hơn khi Mỹ phong tỏa các cảng biển Iran và chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế. Washington cũng đe dọa trừng phạt các đối tác thương mại của Tehran, trong đó có kế hoạch áp biện pháp hạn chế đối với một số ngân hàng Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và các công ty liên quan ngành hàng không Iran.
Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo những cá nhân và tổ chức sử dụng tài sản số để giao dịch với Iran có thể trở thành mục tiêu trừng phạt, đồng thời cho rằng Tehran ngày càng coi tiền số là công cụ né tránh các biện pháp hạn chế.
Ông Alireza Bozorgmehri, thành viên Hiệp hội Chuyển đổi số Iran, xác nhận Ngân hàng Trung ương đã giảm mức độ giám sát đối với các sàn tiền số và không còn yêu cầu thực thi nghiêm ngặt toàn bộ quy định như trước. Dù khối lượng giao dịch đã tăng, ông cho rằng thị trường này khó có thể đáp ứng nhu cầu ngoại tệ rất lớn của nền kinh tế Iran.
Song song với việc nới quy định, Tehran vẫn tăng cường xử lý những doanh nghiệp bị cáo buộc giữ nguồn thu chưa khai báo. Hiện 219 cá nhân và doanh nghiệp đang bị điều tra liên quan 23,5 tỷ euro chưa được hoàn trả. Cơ quan tư pháp Iran cũng bắt giữ 22 người có liên quan các nhà kinh doanh dầu mỏ và phát lệnh truy nã 19 người khác.
Theo chuyên gia kinh tế Saeed Laylaz, khi nền kinh tế Iran phải hoạt động ngầm nhiều hơn, nhu cầu sử dụng tiền số cũng tăng theo, cho thấy các biện pháp phong tỏa vẫn chưa thể bịt kín mọi kênh giao dịch của Tehran.