Eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN
Trong một tuyên bố đăng trên mạng xã hội, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các lực lượng Mỹ không cản trở việc tàu thuyền đi đến hoặc rời khỏi các cảng của Iran và mọi hoạt động thực thi lệnh phong tỏa quân sự của Mỹ đã chấm dứt.
Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký một biên bản ghi nhớ (MOU) hôm 17/6 nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông. Theo thỏa thuận, Iran có nghĩa vụ cho phép các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz mà không phải trả phí trong vòng 60 ngày.
Phát biểu với các phóng viên trước đó trong ngày 18/6, Phó Tổng thống JD Vance cho hay Iran đã không nổ súng vào các tàu thuyền ở eo biển Hormuz trong 2 đêm liên tiếp. Theo ông Vance, cho đến nay, Iran đang thực hiện đúng phần cam kết của nước này. Phó Tổng thống Mỹ cho biết thêm hơn 12 triệu thùng dầu đã được vận chuyển qua tuyến đường thủy chiến lược này chỉ trong đêm qua.
Theo công ty cung cấp dữ liệu vận tải biển và thương mại Kpler, 3 tàu chở dầu của Saudi Arabia với tổng lượng dầu khoảng 6 triệu thùng đã đi qua eo biển. Trong một báo cáo công bố đầu tuần này, Kpler dự báo lưu lượng dầu đi qua Hormuz có thể phục hồi lên gần 50% mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày nếu thỏa thuận Mỹ-Iran được thực hiện đầy đủ và không gặp trở ngại.
Trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, khoảng 14 triệu thùng dầu thô cùng 6 triệu thùng sản phẩm tinh chế được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Hiện vẫn chưa rõ khi nào hoạt động xuất khẩu qua eo biển này sẽ hoàn toàn trở lại mức trước chiến tranh, hoặc liệu điều đó có diễn ra hay không. Báo The Washington Post dẫn lời các chuyên gia hàng hải nhận định quá trình khôi phục hoạt động vận tải bình thường qua eo biển Hormuz sẽ mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.
Trước chiến tranh, eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu, nhưng hiện hơn 500 tàu vẫn bị mắc kẹt trong khu vực, trong khi các doanh nghiệp vận tải còn lo ngại nguy cơ thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ. Thách thức lớn nhất là việc Iran đã rải thủy lôi trên tuyến hàng hải trong thời gian xung đột. Các chuyên gia cho rằng việc rà phá thủy lôi là quá trình phức tạp và tốn thời gian do chưa xác định được chính xác số lượng, vị trí và trạng thái hoạt động của các thiết bị này. Một hành lang hàng hải hạn chế có thể được mở trong vài ngày, nhưng việc bảo đảm an toàn cho toàn bộ eo biển có thể kéo dài nhiều tháng. Theo một đánh giá trước đây của Lầu Năm Góc, quá trình này có thể mất tới 6 tháng.
Ngay cả khi tuyến đường được mở lại, việc giải phóng lượng tàu tồn đọng và khôi phục niềm tin của các hãng vận tải cũng sẽ mất thời gian. Nhiều doanh nghiệp dự kiến tiếp tục chờ đợi để đánh giá độ bền vững của thỏa thuận trước khi đưa tàu trở lại khu vực. Bên cạnh đó, lượng dầu dự trữ toàn cầu đã giảm mạnh trong thời gian chiến tranh, khiến các lô hàng đầu tiên chủ yếu được sử dụng để bổ sung kho dữ trự thay vì đưa ngay ra thị trường. Các tổ chức nghiên cứu nhận định bản ghi nhớ Mỹ-Iran chỉ là bước giảm leo thang ban đầu chứ chưa phải giải pháp toàn diện. Nếu các cuộc đàm phán tiếp theo rơi vào bế tắc, lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz có thể chỉ phục hồi một phần, tiếp tục duy trì sức ép đối với giá năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu trong thời gian tới.