Con đường dẫn vào khu mộ đi qua những hàng cây và thảm thực vật được chăm sóc cẩn thận, tạo nên sự tương phản thú vị với cảnh quan khô cằn đặc trưng của sa mạc Negev. Càng tiến gần, không gian càng trở nên tĩnh lặng. Hai ngôi mộ được đặt cạnh nhau, giản dị, không cầu kỳ về hình thức. Phía sau là khung cảnh thung lũng Zin với những vách đá, triền núi nối tiếp nhau, tạo nên một bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa trầm mặc.
Đây là nơi an nghỉ của một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong lịch sử Israel hiện đại. David Ben-Gurion qua đời ngày 1/12/1973, còn người vợ Paula mất trước đó 5 năm, vào tháng 1/1968. Theo nguyện vọng của Ben-Gurion, ông được an táng bên cạnh vợ tại vùng đất Negev mà ông đặc biệt yêu mến, thay vì tại nghĩa trang quốc gia Mount Herzl ở Jerusalem, nơi an nghỉ của nhiều lãnh đạo và nhân vật quan trọng của Israel.
Nhắc đến David Ben-Gurion là nhắc đến một trong những nhân vật trung tâm của lịch sử hình thành nhà nước Israel. Sinh năm 1886 tại Plonsk, khi đó thuộc Ba Lan, ông đến vùng đất Palestine năm 1906 và nhanh chóng tham gia phong trào phục quốc Do Thái (Zionism). Qua nhiều thập niên hoạt động chính trị, ông trở thành lãnh đạo chủ chốt của cộng đồng người Do Thái tại Palestine và đứng đầu Cơ quan Do Thái (Jewish Agency), tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc vận động thành lập một nhà nước Do Thái.
Ngày 14/5/1948, tại Tel Aviv, David Ben-Gurion đọc Tuyên ngôn Độc lập, chính thức tuyên bố thành lập Nhà nước Israel. Ông trở thành Thủ tướng đầu tiên, đồng thời đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Quốc phòng, lãnh đạo đất nước trong những năm đầu đầy biến động và cuộc chiến tranh giành độc lập.
Nếu đặt trong tương quan lịch sử với Việt Nam, David Ben-Gurion có thể được nhìn nhận ở vị trí tương tự Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của một nhà lãnh đạo tiêu biểu trong cuộc đấu tranh giành độc lập và khai sinh nhà nước hiện đại. Nếu Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thì gần ba năm sau, Ben-Gurion tuyên bố thành lập Nhà nước Israel. Cả hai đều gắn liền với thời khắc lịch sử xác lập nền độc lập, trở thành những biểu tượng chính trị quan trọng và có ảnh hưởng lâu dài đối với tiến trình xây dựng đất nước.
Tuy nhiên, hai nhân vật hoạt động trong những bối cảnh lịch sử, chính trị và xã hội rất khác nhau. Điểm tương đồng đáng chú ý nằm ở vị trí lịch sử của những người đứng đầu phong trào giành độc lập, trực tiếp đặt nền móng cho nhà nước mới và định hình những thiết chế ban đầu của quốc gia.
Điều thú vị là hai nhà lãnh đạo từng có dịp gặp gỡ và trò chuyện tại Paris (Pháp) vào mùa Hè năm 1946, trước khi Nhà nước Israel ra đời. Khi đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp tham dự Hội nghị Fontainebleau về tương lai độc lập của Việt Nam, còn Ben-Gurion đang hoạt động với tư cách người đứng đầu Cơ quan Do Thái, tổ chức vận động thành lập nhà nước Do Thái. Hai người tình cờ ở cùng khách sạn Le Royal Monceau và, theo hồi ức sau này của Ben-Gurion, đã gặp nhau hằng ngày trong khoảng hai tuần để trao đổi về con đường giành độc lập cho dân tộc mình.
Trong gần 15 năm giữ cương vị Thủ tướng qua hai giai đoạn, Ben-Gurion không chỉ tập trung xây dựng bộ máy nhà nước mà còn đặt nền móng cho quân đội, hệ thống giáo dục, nền kinh tế và chính sách tiếp nhận làn sóng người Do Thái nhập cư từ nhiều nơi trên thế giới. Ông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các nguyên tắc an ninh và con đường phát triển của Israel. Những quyết định trong giai đoạn đầu đã để lại dấu ấn sâu đậm đối với diện mạo đất nước ngày nay.
Điều khiến câu chuyện về Ben-Gurion trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở vai trò chính trị mà còn ở lựa chọn của ông trong những năm cuối đời.
Năm 1953, khi đang giữ cương vị Thủ tướng, Ben-Gurion bất ngờ quyết định rời chính trường, cùng vợ chuyển đến "kibbutz" (làng nông nghiệp) Sde Boker ở vùng Negev. Đây là một khu định cư cộng đồng còn non trẻ, nằm giữa vùng sa mạc khắc nghiệt. Ông muốn trực tiếp tham gia cuộc sống của những người tiên phong khai phá vùng đất này, đồng thời truyền đi thông điệp rằng tương lai Israel không chỉ nằm ở những đô thị đông đúc mà còn phụ thuộc vào khả năng phát triển miền Nam rộng lớn.
Ben-Gurion từng coi việc khai phá Negev là một nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược đối với tương lai đất nước. Ông tin rằng bằng khoa học, công nghệ, sự sáng tạo và tinh thần tiên phong, con người có thể biến những vùng đất khô cằn thành nơi có thể sinh sống và phát triển. Khát vọng ấy thường được gắn với thông điệp nổi tiếng của ông: làm cho sa mạc nở hoa.
Sau một thời gian trở lại chính trường và tiếp tục giữ cương vị Thủ tướng, năm 1963, ông chính thức rời chính phủ. Những năm cuối đời, Ben-Gurion trở về Sde Boker, dành thời gian đọc sách, viết lách và theo đuổi những suy nghĩ về tương lai đất nước. Ngôi nhà nhỏ của vợ chồng ông tại kibbutz đến nay vẫn được bảo tồn gần như nguyên trạng, theo đúng di nguyện của ông.
Việc lựa chọn nơi an nghỉ giữa sa mạc Negev, nhìn xuống thung lũng Zin, dường như cũng là sự tiếp nối triết lý sống ấy. Thay vì một vị trí trang trọng tại nghĩa trang quốc gia dành cho các nhà lãnh đạo, ông muốn gắn nơi an nghỉ cuối cùng với vùng đất mà mình đã dành nhiều tâm huyết.
Rời khu mộ, điều còn đọng lại không chỉ là câu chuyện về một nhà lãnh đạo đã góp phần khai sinh một quốc gia, mà còn là hình ảnh một con người từng lựa chọn rời bỏ trung tâm quyền lực để đến sống giữa sa mạc. Từ nơi này, có thể nhìn thấy rõ hơn một khía cạnh khác trong di sản của Ben-Gurion: khát vọng xây dựng đất nước không chỉ bằng những quyết sách chính trị mà còn bằng niềm tin vào con người, khoa học và khả năng chinh phục thiên nhiên.
Giữa không gian mênh mông của Negev, hai ngôi mộ giản dị nằm cạnh nhau, lặng lẽ hướng về thung lũng Zin. Thời gian đã trôi qua hơn nửa thế kỷ kể từ ngày Ben-Gurion qua đời, nhưng tên tuổi và những lựa chọn của ông vẫn là một phần không thể tách rời trong câu chuyện về sự hình thành và phát triển của Israel.
