Hình ảnh minh hoạ thiết bị bay không người lái (drone). Ảnh: TTXVN
Những nghi vấn trái chiều
Không phận quanh sân bay El Paso bị đóng cửa tạm thời sau khi phía Mỹ cho rằng một drone liên quan đến băng đảng ma túy Mexico (drone cartel) đã xâm nhập khu vực. Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy ban đầu nói lệnh cấm bay được ban hành do sự hiện diện của drone cartel trong không phận Mỹ, nhưng các quan chức hàng không và chính phủ sau đó cho biết việc đóng cửa có thể liên quan đến thử nghiệm hệ thống chống drone bằng laser của quân đội Mỹ gần đó.
Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum bày tỏ nghi ngờ về thông tin này, nói rằng phía Mexico không ghi nhận bất kỳ hoạt động drone nào tại khu vực biên giới. “Họ sẽ phải giải thích điều đó”, bà nói trong một cuộc họp báo.
Theo hãng tin Reuters, Nhà Trắng cũng cho biết Tổng thống Donald Trump để ngỏ mọi lựa chọn liên quan đến mối đe dọa từ drone cartel, trong bối cảnh vấn đề này trở thành điểm nóng mới trong quan hệ song phương.
“Đây là sự xâm nhập, không phải tấn công,” Scott Brown, cựu đặc vụ phụ trách chương trình chống drone của Cơ quan Điều tra An ninh Nội địa Mỹ tại Arizona, nhấn mạnh sự khác biệt quan trọng giữa hoạt động giám sát và hành vi tấn công trực tiếp.
Công cụ buôn lậu và giám sát ngày càng phổ biến
Drone không phải là công cụ mới trong hoạt động của các tổ chức, nhưng công nghệ này đang thay đổi cách các nhóm tội phạm vận hành. Các thiết bị bay không người lái thương mại giá rẻ được sửa đổi để vận chuyển ma túy, theo dõi lực lượng biên phòng và giám sát các tuyến đường buôn lậu.
Theo hãng tin AP, các quan chức Mỹ cho biết các tổ chức này sử dụng drone gần như hàng ngày để vận chuyển ma túy và theo dõi hoạt động của lực lượng tuần tra biên giới. Trong sáu tháng cuối năm 2024, hơn 27.000 drone đã được phát hiện hoạt động trong phạm vi 500 mét từ biên giới phía Nam Mỹ, phần lớn vào ban đêm.
Hoạt động buôn lậu bằng đường không vốn có lịch sử lâu dài tại khu vực này. Từ những năm 1990, trùm ma túy Amado Carrillo Fuentes, người đứng đầu cartel Juarez, đã sử dụng máy bay nhỏ để vận chuyển ma túy và được mệnh danh là “Chúa tể bầu trời”. Khi công nghệ phát triển, drone dần thay thế các phương tiện truyền thống, đặc biệt khi các loại ma túy tổng hợp như fentanyl và methamphetamine - nhỏ gọn nhưng có giá trị cao - trở nên phổ biến.
Ban đầu, drone chỉ được sử dụng để giám sát, nhưng sau đó được cải tiến để mang theo hàng hóa. Một số thiết bị thậm chí có thể được lập trình trước tọa độ hạ cánh nhờ công nghệ vệ tinh, giúp giảm rủi ro cho các băng đảng.
Từ công cụ buôn lậu đến vũ khí chiến đấu
Drone không chỉ phục vụ vận chuyển mà còn được sử dụng như vũ khí. Một số cartel, đặc biệt là Cartel Jalisco New Generation, đã gắn chất nổ tự chế lên drone để tấn công lực lượng an ninh và các băng nhóm đối thủ, đặc biệt tại các bang miền Trung như Michoacan và Jalisco.
Theo Reuters, những thiết bị này thường là drone thương mại được sửa đổi với chi phí thấp, nhưng vẫn đủ gây thương vong. Chúng cũng được dùng để theo dõi lực lượng biên phòng Mỹ nhằm giúp các hoạt động buôn lậu né tránh bị phát hiện.
Chính phủ Mexico xác nhận drone đã được sử dụng trong các cuộc tấn công từ năm 2021. Dù sức công phá còn hạn chế do tải trọng nhỏ, việc sử dụng drone cho thấy mức độ thích ứng công nghệ ngày càng cao của các cartel.
Cùng lúc đó, chính quyền Mexico và Mỹ cũng triển khai các biện pháp đối phó, bao gồm hệ thống phát hiện và vô hiệu hóa drone, cũng như sử dụng chính drone để giám sát biên giới và các khu vực do cartel kiểm soát.
Công nghệ mới, căng thẳng mới
Việc các cartel sử dụng drone gia tăng diễn ra trong bối cảnh công nghệ này đang thay đổi chiến tranh hiện đại trên toàn cầu, nổi bật là trong xung đột Ukraine. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự phổ biến của drone thương mại khiến các tổ chức phi nhà nước có thể tiếp cận công nghệ từng chỉ dành cho quân đội.
Lầu Năm Góc cho biết mỗi tháng có hơn 1.000 trường hợp drone xâm nhập dọc biên giới Mỹ và Mexico. Tuy nhiên, một số chuyên gia Mexico cho rằng mối đe dọa này đang bị thổi phồng vì mục đích chính trị.
Carlos Perez Ricart, chuyên gia an ninh Mexico, nhận định không có bằng chứng cartel muốn tấn công Mỹ bằng drone, vì điều đó có thể kích hoạt phản ứng quân sự mạnh mẽ từ Washington.
Dù vậy, chính quyền Mỹ vẫn coi đây là nguy cơ ngày càng nghiêm trọng. Steven Willoughby, quan chức chương trình chống drone của Bộ An ninh Nội địa Mỹ, từng cảnh báo trước Quốc hội rằng “chỉ là vấn đề thời gian trước khi người Mỹ hoặc lực lượng thực thi pháp luật trở thành mục tiêu”.
Trong bối cảnh đó, drone không chỉ là công cụ của tội phạm mà còn trở thành yếu tố định hình cuộc đấu tranh an ninh và quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia láng giềng. Khi công nghệ tiếp tục phát triển, cuộc chiến chống cartel có thể bước sang một giai đoạn mới, nơi bầu trời trở thành chiến tuyến quan trọng không kém mặt đất.