Điểm nghẽn tiếp theo của chuỗi cung ứng thế giới?
Theo NBC News (Mỹ), Iran trong tuần này tuyên bố Biển Đỏ có thể trở thành mục tiêu tấn công trả đũa do sự hiện diện của tàu sân bay Mỹ USS Gerald R. Ford.
Hãng thông tấn bán chính thức Fars đưa tin quân đội Iran vào ngày 16/3 cảnh báo sẽ coi mọi cơ sở hỗ trợ nhóm tác chiến tàu sân bay USS Gerald R. Ford là mục tiêu tiềm tàng.
Hiện chưa rõ liệu lực lượng Iran có trực tiếp tấn công các tàu thuyền trên Biển Đỏ hay không. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hỏa lực của lực lượng Houthi tại Yemen đã khiến lưu lượng tàu thuyền qua tuyến hàng hải này sụt giảm mạnh.
Kể từ khi xung đột Israel - Hamas bùng phát tại Gaza vào tháng 10/2023, lực lượng Houthi đã tấn công nhiều tàu thuyền trên Biển Đỏ mà họ cho là có liên quan đến Israel. Houthi khẳng định hành động của họ là nhằm thể hiện tình đoàn kết với người Palestine.
Thị trường vận tải biển và dầu mỏ toàn cầu đang rơi vào hỗn loạn sau khi Iran đáp trả cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng việc gần như đóng cửa Eo biển Hormuz. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho rằng diễn biến này đã gây ra gián đoạn nghiêm trọng nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ.
Nhằm hạn chế thiệt hại, Saudi Arabia đã tăng công suất tuyến đường ống dẫn dầu Đông – Tây nối sang Biển Đỏ ở phía bên kia Bán đảo Arab, trong khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đẩy mạnh lưu lượng dầu qua đường ống Habshan - Fujairah dẫn ra Vịnh Oman.
Tuy nhiên, theo chuyên gia David Butter tại Viện nghiên cứu Chatham House (Anh), ngay cả khi hoạt động hết công suất, các đường ống dẫn dầu này cũng chỉ có thể vận chuyển khoảng 1/4 lượng “vàng đen” vốn thường đi qua Eo biển Hormuz.
Ông David Butter lưu ý: “Các cơ sở này cũng có nguy cơ trở thành mục tiêu tấn công của Iran và lực lượng Houthi ở Yemen. Houthi vẫn chưa trực tiếp tham chiến, nhưng nếu họ nhập cuộc, xuất khẩu dầu của Saudi Arabia có thể bị gián đoạn”.
Trong nhiều thập niên, Biển Đỏ được xem là tuyến hàng hải chiến lược của thị trường năng lượng toàn cầu. Khoảng 10% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới phải đi qua eo biển chiến lược Bab el-Mandeb rộng 32,19km, dài 112,6km, nằm giữa Sừng châu Phi và mũi phía Nam Bán đảo Arab, tạo thành lối vào phía Nam của Biển Đỏ từ Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.
Tuy nhiên, bức tranh này bắt đầu thay đổi từ cuối năm 2023, khi lực lượng Houthi tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền đi qua tuyến đường này để phản đối chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza.
Hệ quả là hoạt động vận tải qua Biển Đỏ sụt giảm mạnh. Theo báo cáo đánh giá thường niên của Cơ quan Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), đến giữa năm 2024, lượng tàu qua Kênh đào Suez đã giảm 70%. Đồng thời, theo phân tích của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dòng chảy dầu qua Eo Bab el-Mandeb cũng đã giảm một nửa.
Các tàu thuyền buộc phải thực hiện chuyến đi gian khổ và thường nguy hiểm hơn vòng qua Mũi Agulhas, điểm cực Nam của châu Phi. Điều này chỉ góp phần làm tăng giá cả hàng hóa mà người tiêu dùng trên toàn thế giới đã cảm nhận được.
Chiến lược của Houthi
Nghiên cứu viên cấp cao Ahmed Soliman tại Chatham House nhận định với NBC News: “Hành lang Biển Đỏ là nơi giao thoa lợi ích của các cường quốc châu Phi, vùng Vịnh, Trung Đông, châu Á và cả thế giới. Bởi vậy, bất kỳ sự leo thang nào tại khu vực này cũng sẽ gây bất ổn nghiêm trọng cho hoạt động vận tải biển”.
Thủ lĩnh Houthi - ông Abdul Malik al-Houthi ngày 5/3 tuyên bố: “Ngón tay chúng tôi đặt sẵn trên cò súng, sẵn sàng đáp trả bất cứ lúc nào nếu tình hình buộc phải hành động”.
Đến ngày 14/3, kênh Press TV (Iran) dẫn lời chỉ huy quân sự cấp cao Houthi - ông Abed al-Thawr cho biết việc đóng cửa Eo biển chiến lược Bab el-Mandeb sẽ là một trong những lựa chọn hàng đầu nếu lực lượng này quyết định hỗ trợ Tehran đối phó với chiến dịch quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Cho đến nay, không giống như các thành viên khác trong “Trục kháng chiến”, lực lượng Houthi vẫn chưa tham chiến, gần 3 tuần sau khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Bà Burcu Ozcelik tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và an ninh Hoàng gia Anh (RUSI) đánh giá: “Còn quá sớm để khẳng định liệu họ có tham gia vào đòn trả đũa của Iran hay không”. Theo bà, Houthi đang cân nhắc các lựa chọn và cho đến nay vẫn thể hiện kiềm chế.
Năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động chiến dịch ném bom dữ dội kéo dài nhiều tuần chống lại lực lượng Houthi, tiêu tốn 1 tỷ USD sau đó tuyên bố ngừng bắn. Theo công ty Lloyd's List, đến tháng 12/2025, các tàu chở dầu và tàu chở hàng mới dần dần quay trở lại Biển Đỏ. Nhưng tới cuối tháng 2 vừa qua, chiến sự tại Iran bùng phát.
Theo bà Ozcelik, việc Houthi chưa ra tay cho thấy Iran dường như muốn giữ quân bài Houthi như một phương án dự phòng cho giai đoạn sau. Bà đồng thời dự đoán rằng Houthi “nhiều khả năng sẽ theo đuổi chiến lược cầm cự, tìm cách tồn tại lâu hơn cuộc chiến hiện nay”.
