Ngân hàng trước, sản phẩm tài chính theo sau
Theo ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường VinaCapital, quá trình hình thành một trung tâm tài chính quốc tế cần được triển khai theo lộ trình từng bước, bắt đầu từ những cấu phần cốt lõi của thị trường vốn.
Tài chính hàng hải và tài trợ chuỗi cung ứng là những mũi nhọn giúp Việt Nam giữ lại hàng trăm tỷ USD giao dịch mỗi năm. (Ảnh minh họa)
Ở giai đoạn đầu, trọng tâm là phát triển hệ thống ngân hàng thương mại - lĩnh vực có tính ổn định cao và dễ quản lý, đồng thời đóng vai trò kết nối các dòng vốn quốc tế với nền kinh tế.
Tiếp theo là phát triển các công ty quản lý tài sản và thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bao gồm cả trái phiếu xanh, nhằm cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp, đồng thời giảm nhu cầu phải cấu trúc tài sản thông qua các pháp nhân ở nước ngoài.
Khi những nền tảng này được hình thành, thị trường mới có điều kiện phát triển các sản phẩm tài chính chuyên sâu hơn như sàn giao dịch hàng hóa đối với gạo, cà phê; quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REIT) công nghiệp - loại hình hiện chưa có tại Việt Nam, cùng các sản phẩm về tài sản số và tài trợ thương mại.
Ông Michael Kokalari nhấn mạnh, một số nền tảng chính sách đã bắt đầu được thiết lập. Nghị định số 324/2025/NĐ-CP quy định các chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với tài chính xanh, fintech, quỹ đầu tư và sản phẩm phái sinh. Trong khi đó, Nghị định số 327/2025/NĐ-CP về thị thực dài hạn được kỳ vọng góp phần thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
Ở lĩnh vực tài chính gắn với chuỗi cung ứng, hệ sinh thái cảng Cái Mép - Thị Vải và cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đặt mục tiêu trong 5 năm giữ lại khoảng 30% giá trị các giao dịch tài trợ thương mại và bảo hiểm hàng hải hiện được thực hiện ở nước ngoài, tương đương khoảng 300 tỷ USD mỗi năm.
Trong lĩnh vực hàng không, Vietjet đã ký các thỏa thuận tài chính trị giá hơn 6,1 tỷ USD với PIMCO - quỹ quản lý tài sản có quy mô khoảng 2.000 tỷ USD. Theo định hướng phát triển, hệ sinh thái tài chính hàng không của Việt Nam hướng tới quy mô khoảng 50 tỷ USD vào năm 2035.
Ưu đãi chưa đủ để giữ chân dòng vốn
Theo ông Jeffrey Singer, cựu Tổng giám đốc DIFC, việc xây dựng sản phẩm tài chính và ban hành chính sách ưu đãi mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là thị trường phải đủ thanh khoản để nhà đầu tư có thể mua bán, chuyển nhượng hoặc thoái vốn khi cần thiết. Nếu không có cơ chế này, các nhà đầu tư tổ chức quốc tế sẽ khó chấp nhận rót vốn dài hạn.
Ảnh minh hoạ
Ông Jeffrey Singer cho rằng, Việt Nam đang có nhiều lợi thế nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế và dòng vốn FDI ổn định. Tuy nhiên, để trở thành một trung tâm tài chính quốc tế, thị trường cần phát triển sâu hơn với nhiều doanh nghiệp phát hành, nhiều nhà đầu tư tổ chức và cơ chế thoái vốn minh bạch.
Đáng chú ý, định hướng phát triển của VIFC cũng cho thấy sự tương đồng với các phân tích của VinaCapital. Theo ông Rich McClellan, Giám đốc điều hành VIFC tại TP Hồ Chí Minh, ba lĩnh vực ưu tiên của trung tâm gồm tài chính thương mại và chuỗi cung ứng, tài chính khí hậu - năng lượng và tài sản số. Đây cũng chính là các nhóm sản phẩm được VinaCapital đánh giá sẽ trở thành động lực phát triển trong giai đoạn tiếp theo của VIFC.
Bên cạnh đó, VinaCapital cho rằng để dòng vốn quốc tế thực sự chảy vào Việt Nam, VIFC cần đáp ứng thêm ba điều kiện quan trọng. Thứ nhất là xây dựng khung pháp lý chi tiết cho từng loại sản phẩm tài chính, đồng thời thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp có độ tin cậy cao, như mô hình trọng tài quốc tế bằng tiếng Anh đang được áp dụng tại DIFC.
Thứ hai là phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao, bao gồm luật sư, kiểm toán viên, chuyên gia tuân thủ, chuyên gia phòng chống rửa tiền và các chuyên gia tài chính quốc tế.
Theo TS Nguyễn Thị Mỹ Linh, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Tài chính Đại học RMIT Việt Nam, trong năm nhóm tiêu chí của Chỉ số Trung tâm Tài chính toàn cầu (GFCI), yếu tố con người có ý nghĩa lâu dài nhất. Hạ tầng hay ưu đãi thuế có thể được xây dựng trong vài năm, nhưng việc hình thành đội ngũ đủ năng lực vận hành các sản phẩm tài chính phức tạp đòi hỏi thời gian dài hơn.
Những tín hiệu ban đầu cho thấy nỗ lực này đã được ghi nhận. Trong kỳ đánh giá GFCI gần nhất, VIFC tại TP Hồ Chí Minh tăng 11 bậc, riêng lĩnh vực fintech tăng 7 bậc. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cải thiện thứ hạng mới chỉ là bước đầu; mục tiêu cuối cùng vẫn là chuyển hóa lợi thế đó thành dòng vốn đầu tư thực.
Ưu đãi chưa đủ để giữ chân dòng vốn. Ảnh minh hoạ
Điều kiện thứ ba là xây dựng danh mục dự án đủ sức hấp dẫn với báo cáo tài chính minh bạch, được kiểm toán độc lập và có dòng tiền ổn định để tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế.
Việc thành lập Hội đồng Cố vấn VIFC với 13 chuyên gia trong và ngoài nước, trong đó có những người từng điều hành các trung tâm tài chính Dubai và Astana, được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam tiếp cận kinh nghiệm quốc tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, kinh nghiệm này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam thay vì áp dụng nguyên mẫu.
Đối với mục tiêu huy động khoảng 1,5 nghìn tỷ USD phục vụ công nghiệp hóa, ưu đãi thuế chỉ là một trong nhiều điều kiện cần. Điều quyết định là khả năng xây dựng một thị trường có thanh khoản, nguồn nhân lực đạt chuẩn quốc tế, cơ chế pháp lý minh bạch và danh mục dự án đủ sức tạo niềm tin để dòng vốn quốc tế không chỉ đến, mà còn gắn bó lâu dài với Việt Nam.
Bài cuối: Thử nghiệm có kiểm soát để tạo đột phá