Nhiều nghiên cứu quy mô lớn trong những năm gần đây ghi nhận xu hướng này, dù các nhà khoa học nhấn mạnh chưa thể khẳng định ăn cay trực tiếp giúp kéo dài tuổi thọ.
Theo phóng viên TTXVN tại Tel Aviv, một trong những nghiên cứu lớn nhất về vấn đề này, công bố trên tạp chí y khoa BMJ, đã theo dõi hơn 500.000 người trưởng thành tại Trung Quốc trong khoảng 7 năm. Kết quả cho thấy những người ăn thực phẩm cay 6-7 lần mỗi tuần có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn 14% so với nhóm ăn cay chưa tới một lần mỗi tuần. Nguy cơ tử vong do ung thư, bệnh tim và bệnh phổi cũng thấp hơn.
Một nghiên cứu sau đó tại Mỹ ghi nhận những người ăn ớt đỏ cay có nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 13%. Đến năm 2020, phân tích tổng hợp 4 nghiên cứu lớn với hơn 500.000 người cho thấy tiêu thụ ớt có liên quan tới mức giảm 26% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch, 23% do ung thư và 25% do mọi nguyên nhân.
Các nhà khoa học đặc biệt chú ý tới capsaicin, hợp chất tạo nên vị cay của ớt. Capsaicin tác động lên thụ thể TRPV1 - loại thụ thể tham gia cảm nhận nhiệt và vị cay, hiện diện tại nhiều bộ phận trong cơ thể, trong đó có hệ tiêu hóa và các tế bào miễn dịch.
Các nghiên cứu cho thấy tác động của capsaicin lên những thụ thể này có thể giúp cải thiện chức năng mạch máu, điều hòa chuyển hóa, ảnh hưởng tích cực tới hệ vi sinh đường ruột và tạo ra tác dụng chống viêm, chống oxy hóa. Một số nghiên cứu quy mô nhỏ cũng cho thấy capsaicin có thể làm tăng cholesterol HDL, thường được gọi là cholesterol “tốt”, đồng thời thúc đẩy quá trình tiêu hao năng lượng.
Ăn cay còn có thể gián tiếp giúp giảm lượng muối tiêu thụ. Một nghiên cứu tại Trung Quốc với khoảng 600 người phát hiện những người thích đồ cay trung bình tiêu thụ ít hơn khoảng nửa thìa cà phê muối mỗi ngày và có huyết áp thấp hơn. Các nhà nghiên cứu cho rằng capsaicin có thể làm tăng cảm nhận vị mặn của não, khiến cùng một lượng muối tạo cảm giác mặn hơn.
Theo bác sĩ Tal Engel, chuyên gia tiêu hóa thuộc Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Maccabi và Trung tâm Y tế Sheba của Israel, quan niệm cho rằng thực phẩm cay thông thường có thể “đốt” dạ dày hoặc trực tiếp gây loét là không chính xác. Với lượng sử dụng thông thường trong chế độ ăn, capsaicin thậm chí có thể giảm tiết axit, tăng lớp chất nhầy bảo vệ và cải thiện lưu lượng máu tới niêm mạc dạ dày.
Tuy nhiên, tiêu thụ thực phẩm quá cay hoặc với số lượng lớn có thể gây đau bụng và tiêu chảy. Những người mắc chứng trào ngược dạ dày - thực quản hoặc hội chứng ruột kích thích cũng có thể gặp các triệu chứng nặng hơn và cần điều chỉnh lượng thực phẩm cay tùy theo phản ứng của cơ thể.
Các chuyên gia đồng thời cảnh báo chưa nên coi ớt như một loại “siêu thực phẩm” có khả năng phòng bệnh. Phần lớn bằng chứng hiện nay đến từ các nghiên cứu quan sát, do đó mới chỉ cho thấy mối liên hệ thống kê chứ chưa chứng minh quan hệ nhân quả. Những người thường xuyên ăn cay cũng có thể có những đặc điểm khác về chế độ ăn và lối sống góp phần làm giảm nguy cơ bệnh tật.
Hiện cũng chưa có khuyến cáo y khoa chung về lượng thực phẩm cay cần tiêu thụ để đạt lợi ích sức khỏe. Một số nghiên cứu thậm chí ghi nhận nguy cơ ung thư dạ dày tăng ở những người tiêu thụ thực phẩm cay với tần suất và cường độ rất cao.
Các chuyên gia khuyến nghị nếu ăn cay, nên ưu tiên ớt tươi hoặc sản phẩm ít qua chế biến. Các loại tương ớt và thực phẩm cay chế biến công nghiệp có thể chứa nhiều muối, đường và chất bảo quản, làm giảm những lợi ích sức khỏe tiềm năng của bản thân quả ớt.
Theo các nhà nghiên cứu, những bằng chứng hiện có nhìn chung ủng hộ việc sử dụng thực phẩm cay ở mức vừa phải như một phần của chế độ ăn cân bằng. Tuy nhiên, lợi ích sức khỏe lâu dài vẫn cần được xác nhận thêm bằng các nghiên cứu có khả năng làm rõ quan hệ nhân quả.