Trong khi nhiều quốc gia giàu có đã bắt đầu kiểm soát được đà gia tăng béo phì, căn bệnh này lại bùng phát mạnh tại các nước có thu nhập thấp và trung bình. Ảnh: AFP/TTXVN
Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, nghiên cứu do mạng lưới nghiên cứu quốc tế về các bệnh không lây nhiễm NCD Risk Factor thực hiện, dựa trên dữ liệu của 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trong giai đoạn 1980-2024, với sự tham gia của hơn 1.900 nhà khoa học. Đây được đánh giá là công trình toàn diện nhất từ trước tới nay về xu hướng béo phì trên toàn cầu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, tại phần lớn các nước giàu như Pháp, nhiều quốc gia Tây Âu, Mỹ hay một số nước Trung Đông, tốc độ gia tăng béo phì đã chậm lại, thậm chí có dấu hiệu giảm ở một số nhóm dân số. Ngược lại, tại nhiều quốc gia ở châu Phi, châu Á, Mỹ Latinh và Caribe, tỷ lệ béo phì vẫn tiếp tục tăng mạnh với tốc độ đáng lo ngại.
Giáo sư Majid Ezzati thuộc Đại học Hoàng gia London (Anh), người phụ trách nghiên cứu, cho rằng khái niệm “đại dịch béo phì toàn cầu” hiện không còn phản ánh đầy đủ thực tế do xu hướng giữa các quốc gia ngày càng khác biệt. Theo ông, điều tích cực là béo phì không phải xu hướng tất yếu không thể đảo ngược, song việc kiểm soát được căn bệnh này đòi hỏi các chính sách phòng ngừa mạnh mẽ và lâu dài.
Dù vậy, các con số thống kê vẫn khiến giới y tế lo ngại. Theo nghiên cứu trước đó đăng trên tạp chí The Lancet năm 2024, hiện có hơn 1 tỷ người trên thế giới mắc béo phì, tương đương khoảng 12,5% dân số toàn cầu. Chỉ riêng năm 2022, thế giới ghi nhận khoảng 879 triệu người trưởng thành và 159 triệu trẻ em, thanh thiếu niên bị béo phì, cao gấp nhiều lần so với năm 1990. Béo phì hiện được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới tử vong sớm trên toàn cầu, liên quan trực tiếp tới nhiều bệnh nguy hiểm như tiểu đường type 2, tim mạch, cao huyết áp và một số loại ung thư.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng xu hướng cải thiện thường xuất hiện đầu tiên ở trẻ em và thanh thiếu niên trước khi lan sang người trưởng thành khoảng 10 năm sau đó. Đan Mạch là quốc gia đầu tiên ghi nhận hiện tượng tốc độ gia tăng béo phì ở trẻ em chững lại từ đầu những năm 90 của thế kỷ trước.
Tuy nhiên, mức độ kiểm soát béo phì giữa các nước vẫn có sự chênh lệch lớn. Tại Tây Âu và Nhật Bản, tỷ lệ béo phì ở trẻ em dưới 10%, trong khi tại Mỹ con số này vượt 20%.
Các tác giả nghiên cứu cho rằng nguyên nhân có thể xuất phát từ bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh. Tại nhiều khu vực dân cư nghèo ở Mỹ và Anh, các loại thực phẩm siêu chế biến chứa nhiều đường, muối và chất béo xuất hiện phổ biến, trong khi thực phẩm tươi sống có giá cao hơn đáng kể.
Trong khi đó, ở các nước đang phát triển, quá trình đô thị hóa nhanh, thay đổi lối sống và sự phổ biến của thực phẩm công nghiệp giá rẻ đang thúc đẩy béo phì lan rộng với tốc độ nhanh chưa từng có.