Binh sĩ Israel gác bên ngoài đường hầm của phong trào Hamas ở gần cửa khẩu biên giới Erez, phía Bắc Dải Gaza ngày 15/12/2023. Ảnh: AFP/TTXVN (Ảnh không cho phép bên thứ ba khai thác, chia sẻ lại)
Theo đó, Mỹ sẽ tiếp quản việc vận hành và tài trợ các nhà máy bê tông phục vụ bơm lấp đường hầm, đồng thời xây dựng một căn cứ quân sự quy mô lớn để làm trụ sở cho Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) dự kiến triển khai tại Gaza trong tương lai.
Động thái trên đánh dấu sự tham gia trực tiếp hơn của Washington vào các hoạt động trên thực địa tại Gaza, không chỉ trong lĩnh vực an ninh mà còn liên quan đến quá trình chuẩn bị cho giai đoạn tái thiết và quản lý khu vực sau khi xung đột kết thúc.
Theo báo Israel Hayom, Mỹ và Israel đang xúc tiến xây dựng thêm 4 nhà máy sản xuất bê tông dọc khu vực biên giới Gaza nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật liệu để bơm lấp các đường hầm của Hamas cũng như phục vụ việc xây dựng một căn cứ quân sự khổng lồ gần biên giới.
Khối lượng bê tông cần thiết cho hai dự án này được đánh giá là rất lớn, vượt xa năng lực của hai nhà máy hiện đang hoạt động tại cửa khẩu Kerem Shalom và khu vực Nahal Oz. Đây là lý do khiến hai bên quyết định mở rộng hệ thống sản xuất.
Nguồn tin cho biết các nhà máy hiện nay đang gặp khó khăn nghiêm trọng về ngân sách. Hoạt động sản xuất thường xuyên bị gián đoạn hằng tuần do thiếu kinh phí, ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ bơm lấp các đường hầm.
Đáng chú ý, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) hiện vẫn chưa có một kế hoạch tổng thể và thống nhất để xử lý toàn bộ hệ thống đường hầm được phát hiện tại Gaza. Các chiến dịch phá hủy chủ yếu được triển khai theo từng gói ngân sách được phân bổ riêng lẻ thay vì theo một chương trình dài hạn.
Trong quá trình chuyển giao, các công nhân đang làm việc tại các nhà máy bê tông hiện có đã được thông báo rằng họ sẽ trở thành nhân viên thuộc cơ quan quản lý của Mỹ phụ trách dự án, cả về tiền lương lẫn công tác điều hành.
Việc Washington trực tiếp tiếp quản hoạt động tài chính và vận hành được kỳ vọng sẽ giúp bảo đảm nguồn lực ổn định hơn, tránh tình trạng gián đoạn khiến tiến độ xử lý hệ thống đường hầm bị kéo dài.
Theo các nguồn tin an ninh Israel, Hamas đã xây dựng mạng lưới đường hầm dài tới hàng nghìn km dưới lòng đất tại Gaza trong nhiều năm qua.
Mặc dù Israel đã phá hủy một phần đáng kể hệ thống này kể từ khi chiến sự bùng phát, vẫn còn rất nhiều đường hầm tiếp tục tồn tại. Một số trong đó được cánh quân sự của Hamas sử dụng cho mục đích tác chiến, vận chuyển lực lượng và cất giữ vũ khí. Nhiều con tin Israel trước đây cũng từng bị giam giữ trong các đường hầm này.
Các quan chức Mỹ cho biết việc tiếp quản dự án không phụ thuộc vào việc triển khai Giai đoạn 2 trong kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm đang được các bên thảo luận. Theo lập luận của Washington, hoạt động bơm lấp đường hầm không được coi là tái thiết Gaza mà là một biện pháp quân sự nhằm xử lý các công trình ngầm nằm trong khu vực do IDF kiểm soát.
Phương pháp được Israel áp dụng chủ yếu là bơm bê tông lỏng dưới áp lực rất lớn trực tiếp vào các đường hầm ngầm.
Trong một chiến dịch tại Rafah, lực lượng công binh Israel đã bơm hơn 30.000 m³ bê tông vào đường hầm nơi từng phát hiện thi thể Trung úy Hadar Goldin.
Ở một chiến dịch khác tại miền Bắc Gaza, khoảng 20.000 m³ vật liệu bịt kín đã được bơm vào một đường hầm thông qua hệ thống đường ống chuyên dụng dài nhiều km.
Đối với những đường hầm nông, quân đội Israel đôi khi sử dụng thuốc nổ để phá hủy. Tuy nhiên, với các đường hầm sâu và được gia cố chắc chắn, phương pháp bơm bê tông được đánh giá hiệu quả hơn nhiều do có thể làm sập toàn bộ kết cấu ngầm và ngăn khả năng tái sử dụng.
Song song với chiến dịch xử lý đường hầm, một lượng lớn bê tông cũng đang được sử dụng để xây dựng căn cứ quân sự mới gần doanh trại Re'im của IDF.
Căn cứ này sẽ là nơi đặt các trung tâm chỉ huy phối hợp để giám sát tình hình Gaza trong giai đoạn hậu Hamas. Đây cũng được kỳ vọng sẽ trở thành trụ sở của ISF, lực lượng được đề xuất triển khai tại Gaza nhằm duy trì an ninh, trật tự công cộng sau khi chiến sự kết thúc.
Trước đó, Mỹ đã phát hành các gói thầu xây dựng căn cứ, một dự án được đánh giá sẽ tiêu thụ lượng bê tông đặc biệt lớn.
Ngay từ trước chiến tranh, trong quá trình xây dựng hàng rào ngầm chống đường hầm dọc biên giới Gaza, Bộ Quốc phòng Israel đã thiết lập 6 nhà máy bê tông tạm thời ngay sát khu vực biên giới nhằm cung cấp vật liệu liên tục cho việc thi công bức tường ngầm phát hiện đường hầm mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng dân sự.
Các nhà quan sát nhận định việc Mỹ tiếp quản vận hành các nhà máy bê tông có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài mục tiêu chống Hamas.
Trên thực tế, năng lực sản xuất bê tông mới có thể được sử dụng để hỗ trợ quá trình tái thiết Gaza trong tương lai, ngay cả khi Hamas chưa hoàn toàn rút khỏi khu vực hoặc chưa bị giải giáp hoàn toàn.
Về phía quân đội Israel, IDF khẳng định vẫn đang tiến hành các hoạt động khoan dò, phát hiện và phá hủy hạ tầng ngầm của Hamas trên cơ sở thông tin tình báo được cập nhật liên tục. IDF cho biết theo đánh giá tác chiến mới nhất tại khu vực được gọi là "Đường Vàng", hiện không phát hiện bất kỳ đường hầm nào còn vượt qua biên giới vào lãnh thổ Israel.
Quân đội Israel cũng nhấn mạnh mọi dấu hiệu cho thấy Hamas tìm cách xây dựng lại hệ thống đường hầm đều sẽ được phát hiện và xử lý ngay lập tức.