Minh họa mẫu UAV phản lực Geran-4 của Nga. Ảnh: IntelliNews
Theo truyền thông Mỹ, các cuộc tập kích của Nga nhằm vào Ukraine những ngày gần đây xuất hiện một yếu tố mới: UAV sử dụng động cơ phản lực.
Nhanh hơn đáng kể và khó đánh chặn hơn các mẫu UAV động cơ cánh quạt được sử dụng trong nhiều năm qua, những UAV mới đang tạo thêm thách thức cho hệ thống phòng không Ukraine và được các chuyên gia nhận định có thể mở ra một giai đoạn mới trong cuộc chiến sử dụng máy bay không người lái.
Dưới đây là những điều cần biết về dòng UAV mới này, vốn được một số chuyên gia nhận định có tính năng nằm giữa UAV tấn công và tên lửa hành trình.
UAV cánh quạt: loại vũ khí quen thuộc
Nga bắt đầu sử dụng các UAV Shahed do Iran sản xuất, trang bị động cơ cánh quạt, nhằm vào Ukraine từ mùa Thu năm 2022. Sau đó, Moskva phát triển và sản xuất các phiên bản UAV trong nước, được gọi là Geran.
Những UAV hình tam giác này sử dụng động cơ piston, mang đầu đạn nổ và phát nổ khi va chạm mục tiêu. Chúng tương đối chậm, gây tiếng động lớn và thường bay ở độ cao thấp. Những đặc điểm này giúp Ukraine từng bước xây dựng các phương án phát hiện và đánh chặn.
Một lợi thế lớn của dòng UAV này là chi phí tương đối thấp so với tên lửa. Theo các ước tính, mỗi chiếc có giá khoảng 20.000-50.000 USD. Vì vậy, Nga có thể phóng hàng trăm chiếc trong một đợt nhằm tạo áp lực lên hệ thống phòng không Ukraine.
UAV phản lực có gì khác?
Theo giới chức Ukraine, việc nước này đạt tỷ lệ đánh chặn cao đối với các phiên bản UAV đời đầu có thể là một trong những lý do Nga phát triển các biến thể sử dụng động cơ phản lực.
Tình báo quân sự Ukraine lần đầu cảnh báo về UAV phản lực từ tháng 9/2025. Đến tháng 1/2026, giới chức Ukraine bắt đầu thông báo về sự xuất hiện của những mẫu này trên bầu trời, cho rằng thiết kế của chúng dựa trên công nghệ UAV của Iran và được Nga cải tiến.
Ban đầu, UAV phản lực vẫn xuất hiện tương đối ít. Tuy nhiên, theo ông Yurii Ihnat, người phát ngôn Không quân Ukraine, số lượng được sử dụng trong tháng 7 đã tăng gấp 5 lần so với tháng trước.
Ông Serhii Beskrestnov, cố vấn của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về công nghệ quân sự, nói với truyền thông Mỹ rằng Ukraine phát hiện khoảng 1.500 UAV phản lực của Nga trong tháng 7 và khoảng 3.000 chiếc trong tháng 8.
Các con số trên là đánh giá từ phía Ukraine và chưa có số liệu độc lập cho phép xác nhận đầy đủ.
Đồ họa mô tả UAV phản lực Geran-5 do Nga sản xuất bay ở tốc độ và độ cao vượt xa năng lực của UAV đánh chặn Ukraine. Ảnh: Kyiv Post
Vì sao UAV phản lực khó đối phó hơn?
Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở động cơ. Động cơ phản lực cho phép UAV mang tải trọng thuốc nổ lớn hơn, bay xa hơn, cao hơn và nhanh hơn so với các mẫu sử dụng động cơ cánh quạt.
Giới chức Ukraine cho biết các phiên bản phản lực có thể đạt tốc độ khoảng 370 dặm/giờ, tương đương gần 600 km/giờ và nhanh khoảng ba lần so với những mẫu cũ. Đây trở thành những thách thức với hệ thống phòng không Ukraine.
Một số nguồn tin Nga cũng xác nhận Nga đang sử dụng các biến thể Geran trang bị động cơ phản lực. Hãng tin TASS dẫn Bộ Quốc phòng Nga cho biết UAV Geran-3 đã được sử dụng trong các cuộc tập kích nhằm vào những mục tiêu mà Moskva xác định là phục vụ lực lượng Ukraine. Một chuyên gia về UAV của Nga nói Geran-3 có thể đạt tốc độ hơn 400 km/giờ khi lao xuống mục tiêu, đồng thời có tầm hoạt động xa hơn và khả năng chống tác chiến điện tử được cải thiện.
Truyền thông Nga cũng đưa tin về khả năng phát triển của dòng Geran, trong đó có các hệ thống dẫn đường, điều chỉnh mục tiêu và phối hợp nhiều UAV trong cùng một đợt tấn công.
Tác động đối với phòng không Ukraine
Tốc độ cao làm giảm đáng kể khoảng thời gian mà hệ thống phòng không có thể phát hiện và phản ứng trước khi UAV tiếp cận mục tiêu.
Ukraine trong nhiều năm đã phát triển các nhóm cơ động sử dụng súng máy và tên lửa đánh chặn tầm ngắn để đối phó với UAV cánh quạt. Tuy nhiên, theo ông Ihnat, những phương án này kém hiệu quả hơn trước UAV phản lực.
Ukraine hiện phải dựa nhiều hơn vào tên lửa đất đối không hoặc máy bay chiến đấu để đánh chặn các mục tiêu này. Vấn đề là các loại tên lửa phòng không có chi phí cao và nguồn cung của Ukraine đang hạn chế.
Giới chức Ukraine không công bố tỷ lệ đánh chặn UAV phản lực, nhưng thừa nhận tỷ lệ này thấp hơn so với các mẫu cũ.
Điều đáng chú ý là tốc độ cao không chỉ làm giảm thời gian phản ứng của lực lượng phòng không mà còn rút ngắn khoảng thời gian để người dân tìm nơi trú ẩn sau khi còi báo động vang lên.
Theo giới chức Ukraine, UAV phản lực đã đánh trúng một số tòa nhà chung cư, tàu chở khách và trung tâm thương mại. Nga cũng bắt đầu sử dụng chúng trong các đợt tập kích diễn ra vào ban ngày, thay vì chủ yếu vào ban đêm như trước.
Trong một đợt tấn công vào tuần trước, Không quân Ukraine cho biết hơn 100 trong tổng số 140 UAV được Nga phóng là UAV phản lực.
Minh họa mẫu UAV Geran-3 của Nga, với tốc độ lên tới 370km/h và tầm bay tới 1.000km. Ảnh: New Voice of Ukraine
Nga có thể sản xuất bao nhiêu UAV phản lực?
Một trong những câu hỏi lớn là liệu Nga có thể sản xuất UAV phản lực với quy mô tương đương các mẫu động cơ piston hay không.
Động cơ phản lực đắt hơn và khó sản xuất hơn động cơ piston. Các linh kiện cần thiết cũng có nguồn cung hạn chế hơn. Điều này có thể trở thành giới hạn đối với khả năng sản xuất hàng loạt. Một chuyên gia quân sự được báo New York Times dẫn lời cho rằng bản chất của dòng UAV tấn công giá rẻ là sử dụng số lượng lớn, do đó chi phí sản xuất vẫn là yếu tố quyết định.
Các dữ liệu độc lập cũng cho thấy UAV phản lực đang được Nga sử dụng ngày càng nhiều nhưng chưa hoàn toàn thay thế các mẫu Geran động cơ piston. Một đánh giá của Critical Threats cho biết các lực lượng Nga gần đây ưu tiên sản xuất và sử dụng Geran-4 và Geran-5 động cơ phản lực trong các gói tập kích kết hợp, trong khi Geran-2 vẫn được sử dụng với số lượng lớn.
Một đánh giá khác cho rằng Geran-3 có thể bay từ khu vực biên giới Belarus tới Kiev trong khoảng 35 phút, nhanh hơn nhiều so với các phiên bản trước. Tuy nhiên, kích thước lớn hơn và một số đặc điểm kỹ thuật cũng có thể khiến chúng dễ bị phát hiện hoặc tấn công bằng một số phương tiện phòng không nhất định.
Ukraine đang tìm cách đối phó
Cuộc chiến tại Ukraine đã trở thành một quá trình liên tục giữa phát triển vũ khí mới và tìm kiếm biện pháp đối phó. Việc Nga tăng sử dụng UAV phản lực đang thúc đẩy Ukraine tìm kiếm các phương án đánh chặn mới, thay vì chỉ dựa vào tên lửa phòng không đắt tiền.
Giới chức Ukraine cho biết 4 công ty trong nước đã phát triển các loại UAV đánh chặn nhằm vào UAV phản lực. Những hệ thống này vẫn đang trong quá trình thử nghiệm.
Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Yevhenii Khmara cho biết mục tiêu là nhanh chóng hoàn thiện các giải pháp và mở rộng sản xuất lên hàng nghìn thiết bị.
Điều đó cho thấy cuộc đua công nghệ giữa hai bên đang chuyển sang một giai đoạn mới: Nga tìm cách tăng tốc độ và khả năng của UAV tấn công, trong khi Ukraine tìm cách phát triển các phương tiện đánh chặn có chi phí thấp hơn và đủ nhanh để ứng phó.
UAV phản lực có thể chưa thay thế hoàn toàn các mẫu UAV cánh quạt, nhưng việc chúng được sử dụng với tần suất ngày càng cao đang buộc cả hai bên tiếp tục điều chỉnh cách thức tiến hành và phòng thủ trước các cuộc tập kích đường không.