Chiều 13/4, các thủy thủ tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman đã nghe thấy một lời cảnh báo đanh thép phát qua hệ thống vô tuyến hàng hải - phương tiện liên lạc bằng giọng nói chủ yếu giữa các tàu thuyền.
Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đoạn ghi âm này đánh dấu sự khởi đầu của một chiến dịch phong tỏa hải quân do Mỹ thực hiện kéo dài nhiều tháng. Chiến dịch hiện đang trong giai đoạn hai. Tính đến ngày 5/10, chiến dịch này đã buộc hơn 270 tàu phải đổi hướng và khiến gần 20 tàu khác bị vô hiệu hóa hoặc phá hủy. Mỹ đã chi hàng tỷ USD cho các hoạt động hải quân liên quan đến cuộc đối đầu với Iran, bao gồm việc duy trì sự hiện diện của khoảng 20 tàu chiến nhằm thực thi lệnh phong tỏa đối với các tàu bị nghi ngờ đã ghé qua các cảng của Iran.
Các đơn vị theo dõi tàu thuyền cho biết, kể từ tháng 7, chưa có tàu chở dầu thô nào của Iran lọt qua tuyến phong tỏa của Mỹ. Điều này cho thấy đây là một trong những biện pháp hiệu quả nhất nhằm cắt đứt nguồn thu từ dầu mỏ và gây sức ép đối với nền kinh tế Iran. Chiến dịch này được đánh giá là hiệu quả hơn nhiều so với các biện pháp trừng phạt quốc tế kéo dài nhiều năm trong việc ngăn chặn Iran bán dầu.
Theo hàng chục bản ghi âm được tờ Wall Street Journal xem xét, chiến dịch này bao gồm những cuộc trao đổi liên lạc đầy hỗn loạn, kéo dài suốt ngày đêm giữa thủy thủ đoàn của các tàu chở dầu và Hải quân Mỹ. Những bản ghi âm này, do các thủy thủ trong khu vực chia sẻ, không chỉ minh họa cách thức thực thi lệnh phong tỏa mà còn tái hiện trải nghiệm của những người đi biển dân sự khi phải điều hướng tàu thuyền trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng tại Trung Đông.
Những lời cảnh báo gửi tới thủy thủ
Việc Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa ban đầu đã khiến Tehran phẫn nộ và đáp trả bằng cách tấn công các tàu thương mại. Trong những ngày sau đó, lực lượng hải quân Sepah của Iran, một đơn vị tác chiến đặc biệt thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), đã phát đi các cảnh báo tới giới hàng hải nhằm phô trương tầm ảnh hưởng.
Ngày 18/4, tàu siêu chở dầu mang cờ Ấn Độ Sanmar Herald, đang chở 2 triệu thùng dầu thô của Iraq, đã bị hải quân Iran tấn công khi đang rời eo biển để hướng tới Ấn Độ. Qua sóng vô tuyến, các thủy thủ ở khu vực lân cận đã nghe thấy giọng nói run rẩy của thuyền trưởng khi ông cố gắng liên lạc với phía hải quân Iran.
Dù vậy, theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), tàu Sanmar Herald vẫn bị hai tàu pháo của Iran tiếp cận.
Vụ tấn công không gây thương vong cho thủy thủ đoàn. Theo dữ liệu từ công ty theo dõi tàu thuyền Kpler, sau vụ tấn công, tàu Sanmar Herald đã quay đầu nhưng cuối cùng vẫn rời khỏi eo biển vào tháng 6. Con tàu đã di chuyển ở chế độ "tắt tín hiệu" trong hành trình rời đi, nghĩa là không công khai phát tín hiệu định vị.
Theo CENTCOM, ngày 6/5, tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã vô hiệu hóa tàu chở dầu Hasna mang cờ Iran bằng cách nã nhiều phát đạn từ pháo 20 mm. Vào thời điểm đó, tàu Hasna không chở dầu.
Con tàu này đã di chuyển mà không phát tín hiệu định vị trong hơn một năm. Mặc dù chưa rõ chính xác phía Mỹ phát hiện tàu Hasna bằng cách nào, Hải quân Mỹ thường có khả năng tìm thấy các tàu như vậy thông qua việc điều động máy bay tuần tra và triển khai các hệ thống không người lái trên mặt nước, bên cạnh việc các tàu của họ vốn được trang bị hệ thống radar và tình báo tiên tiến. Vụ tấn công buộc tàu Hasna phải phát tín hiệu cầu cứu và công khai vị trí ở ngoài khơi Sohar, Oman.
Trong một thông cáo báo chí, CENTCOM cho hay bánh lái của tàu Hasna đã bị vô hiệu hóa. Theo dữ liệu từ công ty Kpler, con tàu chở dầu này gần đây đã neo đậu ở phía Bắc đảo Larak của Iran.
Người phát ngôn CENTCOM Emma Thompson cho biết hoạt động phong tỏa của Hải quân Mỹ được thực hiện một cách chuyên nghiệp. Bà nói: "Các tàu từ chối tuân thủ việc thực thi phong tỏa sẽ nhận được nhiều lời cảnh báo và có đủ cơ hội để chấp hành".
Hỗn loạn và bối rối
Ngày 24/7, Hải quân Mỹ đã yêu cầu tàu Lavine - một tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) treo cờ Mozambique đang chịu lệnh trừng phạt - phải sơ tán thủy thủ đoàn khỏi buồng máy trong vòng 15 phút. Các thủy thủ trên những con tàu lân cận đã nghe thấy lời cảnh báo nhưng tỏ ra bối rối, không biết Mỹ đang gọi con tàu nào. Họ đã cố gắng xác định điều này qua hệ thống vô tuyến hàng hải.
Theo Đại sứ quán Ấn Độ tại Tehran, tàu Lavine có thủy thủ đoàn gồm 28 người Ấn Độ vào thời điểm đó. Chưa rõ con tàu chở loại hàng hóa nào khi xảy ra vụ việc, nhưng trước đây tàu này từng bị trừng phạt vì hỗ trợ lực lượng Houthi.
Giống như hầu hết các thuộc "hạm đội bóng tối", Lavine đã nhiều lần đổi tên và làm giả tín hiệu Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS). Các tàu chở dầu kiểu này thường hiển thị vị trí như thể đang chạy xuyên qua đất liền hoặc ở những nơi không khớp với lộ trình di chuyển gần đây của chúng.
Đúng 15 phút sau lời cảnh báo của Mỹ, tàu Lavine đã phát tín hiệu cầu cứu qua vô tuyến hàng hải.
Không có con tàu nào ở gần đó đề nghị hỗ trợ. Ngày hôm sau, CENTCOM thông báo trên mạng xã hội rằng lực lượng này đã vô hiệu hóa con tàu sau khi thủy thủ đoàn nhiều lần cố gắng vi phạm lệnh phong tỏa và phớt lờ các cảnh báo liên tục. CENTCOM cho biết con tàu hiện không còn di chuyển về phía Iran.
Ngày 11/8, 17 thuyền viên trên tàu container Vela Nova suýt phải bỏ tàu sau khi bị tàu Hải quân Mỹ va chạm. Qua hệ thống vô tuyến hàng hải, thuyền trưởng tàu Courtesy K đang ở gần đó đã liên lạc với thuyền trưởng tàu Vela Nova, thông báo rằng Courtesy K sẽ tiếp cận và chạy vòng quanh Vela Nova để đón và giải cứu các thuyền viên.
Theo ông Andreas G. Kokkinos, Giám đốc điều hành của Kast Management (công ty quản lý tàu Courtesy K), vào cuối ngày hôm đó, CENTCOM đã thông báo cho Cộng hòa Quần đảo Marshall - quốc gia treo cờ của tàu Courtesy K - rằng lực lượng này đang sắp xếp công tác cứu hộ cho tàu Vela Nova. Các cơ quan chức năng thông báo với Courtesy K rằng sự hỗ trợ của họ là không cần thiết và con tàu tiếp tục hành trình, ông Kokkinos cho biết.
Rào cản ngôn ngữ
Các thuyền viên đến từ Ấn Độ, Philippines, Trung Quốc và các quốc gia khác đôi khi dường như không hoàn toàn hiểu rõ mức độ nghiêm trọng trong các cảnh báo bằng tiếng Anh của phía Mỹ.
Ngày 25/7, một máy bay của Hải quân Mỹ đã phát cảnh báo tới tàu chở hàng rời Liao Fan treo cờ Panama.
Tuy nhiên, thuyền trưởng người Trung Quốc của tàu Liao Fan đã giải thích qua vô tuyến bằng vốn tiếng Anh hạn chế rằng, mặc dù con tàu thực sự đã ghé một cảng của Iran, nhưng họ đã rời đi và sau đó neo đậu tại Khor Fakkan, một cảng của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) nằm ngay bên ngoài eo biển. Tàu Liao Fan dường như rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Vị thuyền trưởng đối mặt với nguy cơ bị Mỹ tấn công, nhưng nếu không có sự cho phép của Tehran để quay lại cảng Iran, ông cũng có nguy cơ bị lực lượng Iran tấn công.
Trên kênh vô tuyến hàng hải, các thuyền viên Trung Quốc khác trên những con tàu lân cận đã cố gắng thuyết phục thuyền trưởng tàu Liao Fan đừng cố trì hoãn mà hãy làm theo yêu cầu của Mỹ. Một người nói bằng tiếng Trung: "Quay lại ngay đi anh bạn. Đây không phải lúc để gọi cho chủ tàu đâu. Mỹ thực sự sẽ nổ súng vào anh đấy".
Cuối cùng, Mỹ đã không tấn công tàu Liao Fan. Theo dữ liệu theo dõi tàu thuyền, cuối cùng con tàu đã vượt qua được tuyến phong tỏa và hiện đang ở ngoài khơi Malaysia. Chưa rõ làm thế nào tàu Liao Fan có thể né tránh sự phong tỏa, nhưng có khả năng tàu này đã dỡ bỏ số hàng hóa có liên quan đến Iran.
