Theo truyền thông Ukraine, cầu phía Nam của Kiev đã bị tấn công ít nhất 3 lần, trong khi cầu phía Bắc bị tấn công 2 lần. Đây đều là những tuyến giao thông quan trọng của thủ đô. Cầu phía Nam có 6 làn xe và là tuyến chạy của tuyến tàu điện ngầm “xanh”, còn cầu phía Bắc có 8 làn xe. Ngày 6/10, một cây cầu mới tại Zaporizhzhia cũng bị tập kích.
Vậy đâu là lý do các cây cầu trở thành mục tiêu của những cuộc tập kích gần đây của Nga? Liệu các cuộc tấn công này có thể gây hư hại nghiêm trọng cho những công trình và hệ lụy đối với giao thông Kiev sẽ ra sao?
Đằng sau những cây cầu “khó bị đánh sập”
Loạt cuộc tập kích gần đây vào các cây cầu chưa gây thiệt hại nghiêm trọng, chủ yếu ảnh hưởng đến mặt đường. Hoạt động sửa chữa được triển khai nhanh chóng, nhưng vẫn gây ùn tắc giao thông.
Theo các kỹ sư, việc phá hủy hoàn toàn những cây cầu lớn bằng thiết bị bay không người lái (UAV) gần như là điều bất khả thi. Kết cấu chịu lực của cầu sử dụng lượng lớn bê tông cốt thép, có khả năng chống chịu cao trước những tác động đơn lẻ.
Thiếu tá Artem Bilyk thuộc Các lực lượng vũ trang Ukraine nhận định: “Các cuộc tập kích riêng lẻ bằng UAV khó gây thiệt hại đáng kể cho kết cấu cầu. Tuy nhiên, nhiều cuộc tập kích liên tiếp có thể buộc cầu phải tạm thời đóng cửa để kiểm tra, sửa chữa, qua đó ảnh hưởng đến hoạt động giao thông”.
Theo ông Bilyk, những bộ phận như nút kết cấu, mối nối và các cấu kiện chịu lực có thể dễ bị tổn thương hơn trong các cuộc tấn công. Nếu các vị trí này liên tục bị tác động, cây cầu có thể mất khả năng hoạt động ngay cả khi không bị phá hủy hoàn toàn.
Khả năng Nga sử dụng tên lửa cũng được đặt ra, song các chuyên gia cho rằng việc tấn công trúng những công trình tương đối hẹp như cầu không dễ dàng. Kiến trúc sư và chuyên gia nghiên cứu hạ tầng Oleg Grechukh nhận định một quả tên lửa đánh trượt cầu có thể rơi xuống vùng nước sâu của sông Dnipro mà không gây thiệt hại đáng kể cho công trình.
Kinh nghiệm thực tế cũng cho thấy việc phá hủy một cây cầu lớn không đơn giản. Năm 2022, cầu Antonivskyi gần Kherson từng nhiều lần bị tập kích bằng hệ thống HIMARS, song công trình này chỉ chịu thiệt hại hạn chế.
Điều này cho thấy tác động đáng chú ý của các cuộc tập kích nhằm vào cầu có thể không nằm ở việc phá hủy công trình, mà ở khả năng làm gián đoạn giao thông.
Điểm yếu trong hệ thống giao thông của Kiev
Đặc điểm địa lý khiến Kiev đặc biệt phụ thuộc vào hệ thống cầu bắc qua sông Dnipro. Đoạn sông chảy qua thành phố rộng khoảng 600 - 1.000 m, chia thủ đô thành hai khu vực với dân cư tương đối cân bằng.
Tuy nhiên, việc làm lại tập trung chủ yếu ở bờ phải. Khoảng 85% việc làm nằm tại khu vực này, nơi tập trung các doanh nghiệp lớn, khu công nghiệp, cơ quan chính quyền, đại sứ quán và các dịch vụ liên quan.
Trong khi đó, bờ trái chủ yếu là khu dân cư và có hệ thống giao thông công cộng hạn chế hơn, đặc biệt là mạng lưới tàu điện ngầm. Vì vậy, mỗi ngày hình thành dòng người đi lại rất lớn giữa hai bờ.
Ông Grechukh cho biết mỗi ngày có ít nhất 100.000 ô tô đi lại qua các cây cầu, chưa tính phương tiện giao thông công cộng.
Hiện có 6 cây cầu cho phép ô tô lưu thông qua sông Dnipro tại Kiev: cầu phía Bắc, cầu Podilskyi, cầu Metro, cầu Paton, cầu Darnytskyi và cầu phía Nam.
Chỉ cần một sự cố xảy ra tại một cây cầu vào giờ cao điểm cũng có thể nhanh chóng gây ùn tắc. Khi phương tiện chuyển sang các tuyến khác, áp lực sẽ tiếp tục lan rộng, thậm chí có thể khiến một phần mạng lưới giao thông đình trệ.
Đây không phải vấn đề mới. Từ giữa những năm 2000, Kiev đã nhiều lần tính đến việc xây thêm cầu, phân bổ lại việc làm sang bờ trái, cải thiện giao thông công cộng và phát triển hạ tầng dành cho xe đạp. Tuy nhiên, những giải pháp này chưa được triển khai đầy đủ.
Khó tìm phương án thay thế
Một trong những phương án được đề xuất là xây dựng cầu phao nối hai bờ Dnipro. Ukraine có kinh nghiệm xây dựng các tuyến vượt sông, nhưng các chuyên gia cho rằng cầu phao khó có thể thay thế vai trò của những cây cầu hiện hữu.
Do sông quá rộng, cầu phao nhiều khả năng chỉ có thể bố trí một làn xe, với phương tiện lưu thông hai chiều luân phiên và tốc độ thấp hơn. Công trình cũng cần hệ thống đường dẫn, nút giao và phương án tổ chức giao thông riêng.
Trong trường hợp cầu phao gặp sự cố, việc tiếp cận và hỗ trợ các phương tiện mắc kẹt cũng khó khăn hơn so với cầu cố định.
Một ý tưởng khác là hoàn thiện các đoạn “đường hầm Stalin” chưa được xây dựng xong ở phía Bắc và phía Nam Kiev. Các công trình này được khởi công trong giai đoạn 1938 - 1941, với mục đích tạo tuyến đường sắt thay thế cho cầu trong thời chiến.
Tuy nhiên, chuyên gia Andriy Shvachko thuộc Đại học Kiến trúc và Xây dựng Quốc gia Kiev cho rằng việc hoàn thiện các đường hầm này hiện không khả thi về kinh tế và kỹ thuật.
“Chúng được thiết kế cho đường sắt đơn tuyến, trong khi hệ thống đường sắt hiện nay sử dụng đường đôi. Các đường hầm cũng không được thiết kế cho ô tô hoặc người đi bộ và rất khó mở rộng”, ông nói.
Theo các kỹ sư, xây dựng những đường hầm mới có thể là một lựa chọn về lâu dài, nhưng Ukraine hiện không có đủ nguồn lực cho một dự án quy mô như vậy.
Bài toán dài hạn: Giảm phụ thuộc vào những cây cầu
Trong bối cảnh chưa có phương án thay thế tương đương, các chuyên gia Ukraine cho rằng cần tập trung bảo vệ những cây cầu hiện có.
Ông Bilyk đề xuất nước này nên gia cố các bộ phận quan trọng như nút kết cấu, trụ cầu và các cấu kiện chịu lực bằng những vật liệu phù hợp. Các giải pháp che chắn cũng có thể giúp giảm tác động của các vụ nổ đối với kết cấu cầu, đồng thời cần chú trọng bảo vệ những bộ phận dễ cháy hoặc dễ tổn thương.
Một vấn đề khác là nguồn vật liệu. Dù ngành luyện kim Ukraine đã gặp nhiều khó khăn trong thời gian qua, các nhà sản xuất thép nước này cho biết vẫn có năng lực thiết kế, chế tạo, sửa chữa và khôi phục kết cấu cầu; những bộ phận cần thiết cũng có thể được cung cấp từ nước ngoài.
Về lâu dài, một số chuyên gia cho rằng Kiev cần giảm sự phụ thuộc vào các tuyến giao thông vượt sông bằng cách phân bổ lại việc làm, thúc đẩy phát triển công nghiệp và thương mại ở bờ trái, đồng thời khôi phục vận tải đường sông và các tuyến phà.
Những giải pháp này không thể nhanh chóng thay thế hệ thống cầu hiện hữu, nhưng có thể giúp Kiev giảm áp lực lên mạng lưới giao thông và tăng khả năng ứng phó trước các tình huống gián đoạn trong tương lai.
