Theo truyền thông quốc tế, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhiều lần tuyên bố vùng Donbass ở miền Đông Ukraine cuối cùng sẽ do Moskva kiểm soát, thậm chí nhanh hơn những gì Kiev dự đoán.
Nhưng những diễn biến gần đây trên chiến trường lại cho thấy một bức tranh khác.
Trong nhiều tháng qua, Ukraine tiến hành một chiến dịch phản công ở phía Bắc Donbass, qua đó cản trở nỗ lực của Nga nhằm bao vây các thành phố lớn vẫn do Ukraine kiểm soát. Theo các nhà phân tích phương Tây, Nga đã mất hàng chục kilomet vuông lãnh thổ trong chiến dịch mà Kiev gọi là chiến dịch Vivaldi.
Ở vùng phía nam Donbass, Nga vẫn liên tục tổ chức các cuộc tấn công nhằm phá vỡ tuyến phòng thủ Ukraine. Tuy nhiên, Kiev đã tổ chức lại hệ thống phòng thủ và cho đến nay ngăn được quân Nga tiến sâu hơn trong nỗ lực bao vây các thành phố quan trọng ở Donbas.
Trên phạm vi rộng hơn, đà giành lãnh thổ của Nga tại Ukraine đã giảm đáng kể trong năm 2026, vốn đã diễn ra rất chậm trong năm trước. Theo Black Bird Group, một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Phần Lan, tháng 9 vừa qua là tháng Nga có mức tăng lãnh thổ thấp nhất tại Ukraine kể từ tháng 6/2023.
Những thay đổi từ đầu năm
Các nhà nghiên cứu phương Tây theo dõi chiến trường đưa ra những con số khác nhau, nhưng nhìn chung đều cho rằng Nga chỉ giành được lượng lãnh thổ nhỉnh hơn một chút so với phần đã mất trong năm nay.
Những bước tiến của Ukraine diễn ra trong bối cảnh cả hai bên đều tìm cách khôi phục khả năng cơ động trên chiến trường, vốn phần lớn rơi vào thế bế tắc do sự hiện diện dày đặc của UAV.
George Barros, nhà phân tích cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) ở Washington, cho rằng chiến dịch Vivaldi cho thấy hoạt động cơ giới hóa vẫn có thể được triển khai trong điều kiện bị UAV giám sát dày đặc, nếu quân đội chuẩn bị đầy đủ. Tuy nhiên, Ukraine cũng phải mất nhiều tháng chuẩn bị để giành lại một phần lãnh thổ tương đối nhỏ.
Tổng thống Putin tuyên bố quyền kiểm soát toàn bộ Donbass, đạt được bằng vũ lực hoặc thông qua nhượng bộ của Ukraine, là điều kiện không thể thương lượng để chấm dứt xung đột. Trong khi đó, Ukraine đã bác đề xuất của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc trao cho Nga những vùng lãnh thổ mà Moskva chưa kiểm soát được trên chiến trường.
Mặt trận phía Bắc Donbass
Chiến dịch Vivaldi được Ukraine đặt tên theo “bốn mùa” tương ứng với bốn giai đoạn của chiến dịch, lấy cảm hứng từ tác phẩm nổi tiếng nhất của nhà soạn nhạc Antonio Vivaldi.
Trong lúc lực lượng Nga tiến về phía Đông các thành phố Sloviansk và Kramatorsk thuộc “vành đai pháo đài”, đồng thời áp sát Kostiantynivka từ phía Nam, Ukraine đã chuẩn bị cho một chiến dịch phản công ở phía Bắc.
Theo các chỉ huy Ukraine, trước khi tiến hành phản công, quân đội nước này phải ổn định tuyến phòng thủ, ngăn đà tiến chậm nhưng liên tục của Nga tại miền Bắc Donbass. Sau đó, Ukraine tìm cách tạo điều kiện để lực lượng của mình có thể tiến lên.
Kiev tập trung đánh vào hệ thống hậu cần của Nga, mở rộng chiến dịch tấn công tầm trung nhằm vào các tuyến đường bộ và đường sắt cung cấp quân nhân, vũ khí và vật tư cho lực lượng Nga. Đại tá Petro Horbatenko thuộc Quân đoàn 3 Ukraine cho biết một trong những mục tiêu là phá hủy đường ống dẫn dầu, cắt nguồn nhiên liệu phục vụ hoạt động giám sát chiến trường của Nga.
Lực lượng Ukraine cũng tập trung loại bỏ các phi công UAV tinh nhuệ của Nga. Họ sử dụng thông tin tình báo tín hiệu để xác định vị trí và tấn công nơi trú ẩn của các đơn vị này. Tại những khu vực Nga sử dụng UAV điều khiển bằng cáp quang, các trinh sát Ukraine lần theo cuộn dây để tìm về vị trí phóng.
Một yếu tố khác trong quá trình chuẩn bị là rà phá và triển khai mìn. Đại tá Horbatenko cho biết Ukraine sử dụng các hệ thống robot rà phá mìn để mở đường cho binh sĩ, đồng thời dùng UAV rải mìn trên các tuyến tiếp tế của Nga.
Sau khi hoàn tất quá trình chuẩn bị, Ukraine bắt đầu phản công.
Phía sau tiền tuyến, các robot mặt đất được Ukraine thả xuống từ trên không tiến hành các cuộc tấn công bằng chất nổ và súng máy nhằm gây hỗn loạn ở hậu phương Nga. Đồng thời, lực lượng Ukraine sử dụng xe bọc thép tiến lên dọc tiền tuyến, từng bước đánh bật các vị trí đối phương.
Mặt trận phía Nam Donbas
Bước tiến đáng kể nhất của Nga trước Chiến dịch Vivaldi diễn ra trong năm 2025. Mùa Xuân và mùa Hè năm đó, Nga phá vỡ tuyến phòng thủ Ukraine quanh Pokrovsk và tiến thêm vài dặm về phía Tây, hướng tới Dobropillia.
Đà tiến công này đe dọa cắt tuyến đường cao tốc quan trọng của Ukraine, đồng thời bao vây các thành phố thuộc “vành đai pháo đài” từ phía Tây Nam. Để ngăn chặn nguy cơ này, Ukraine nhanh chóng điều một số lữ đoàn thiện chiến nhất tới khu vực.
Đầu năm nay, Nga chiếm được Pokrovsk và tiếp tục tiến chậm về phía Bắc trong những tháng sau đó. Tuy nhiên, quân đội Ukraine cuối cùng đã ổn định được tuyến phòng thủ, khiến Nga không đạt được các mục tiêu chiến lược - theo các nhà phân tích quân sự.
Các chỉ huy Ukraine cho biết các cuộc giao tranh và phản công liên tục khiến khu vực này trở thành một trong những điểm nóng nhất trên tiền tuyến.
Mykola Bielieskov, nhà phân tích tại Come Back Alive Foundation, một trong những tổ chức tài trợ lớn nhất cho quân đội Ukraine, cho rằng công nghệ mới, năng lực sản xuất UAV quy mô lớn và khả năng phối hợp tốt hơn đã giúp Ukraine nâng cao hiệu quả phòng thủ. Trong số những tiến bộ đáng chú ý có các phương tiện mặt đất robot mà Ukraine đã sử dụng trong hàng chục nghìn nhiệm vụ trên toàn tiền tuyến.
Các bước tiến của Nga phần lớn dựa vào chiến thuật thâm nhập. Những nhóm binh sĩ nhỏ di chuyển bằng đường bộ qua “vùng tiêu diệt” - khu vực rộng hàng dặm dày đặc UAV trinh sát và tấn công. Khi lọt được qua công sự Ukraine, các binh sĩ tập hợp, chờ thời cơ rồi tấn công.
Chiến thuật thâm nhập cũng tạo ra một vùng xám ngày càng lớn, nơi binh sĩ của cả hai bên cùng hiện diện và quyền kiểm soát không rõ ràng. Hai bên giành giật từng hàng cây, tòa nhà, con đường và tuyến hậu cần - theo Đại tá Oleksandr Rashevsky, chỉ huy Lữ đoàn Tấn công Liut thuộc Cảnh sát Quốc gia Ukraine.
