Đây là một trong những nội dung trọng tâm được các nhà quản lý giáo dục và chuyên gia tâm lý nhấn mạnh tại Diễn đàn Giáo dục “Từ tư duy đến hành động: Phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) trong giáo dục phổ thông”, diễn ra ngày 19/11 tại Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội).
Nhà giáo Nguyễn Thị Thu Hiền, Hiệu trưởng Trường THPT FPT Tây Hà Nội chỉ ra thực trạng học sinh hiện nay đang đối mặt với nhiều áp lực tâm lý phức tạp xuất phát từ mối quan hệ với bạn bè và chính người thân. Đáng lo ngại nhất là khoảng cách giao tiếp giữa cha mẹ và con cái ngày càng nới rộng, khiến việc chia sẻ và thấu hiểu những khúc mắc của học sinh trở nên bế tắc.
“Nhà trường chính là cầu nối để kết nối lại phụ huynh, học sinh và nhà trường. Khi học sinh được sống trong môi trường mà gia đình và nhà trường đều thấu hiểu, các em sẽ có thêm động lực khám phá bản thân”, bà Hiền khẳng định.
Theo Hiệu trưởng Trường THPT FPT Tây Hà Nội, giáo dục trí tuệ cảm xúc không nhất thiết phải tách thành một môn học độc lập mà cần được tích hợp xuyên suốt qua các môn khoa học xã hội, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và công tác tham vấn tâm lý học đường.
Bà Hiền cho rằng, cách tiếp cận tối ưu là chủ động phòng ngừa trước khi các vấn đề tâm lý trở nên nghiêm trọng. Thực tế tại đơn vị này, ngay từ đầu năm học, nhà trường tiến hành khảo sát sàng lọc tâm lý để nhận diện sớm các nguy cơ ở học sinh. Từ dữ liệu đó, bộ phận tâm lý sẽ phân loại và triển khai các giải pháp hỗ trợ chuyên biệt từ tư vấn cá nhân, nhóm nhỏ đến các hội thảo chuyên đề. Việc hệ thống hóa hoạt động này trên cơ sở chuyên môn vững chắc giúp công tác giáo dục cảm xúc đi vào thực chất và nhất quán.
Dưới góc độ nghiên cứu chuyên sâu, GS.TS.NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc (Viện Tâm lý và Tâm thần học Việt – Pháp) nhấn mạnh, mục tiêu của trường học không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức, mà phải giúp học sinh học cách chung sống với cảm xúc của bản thân và những người xung quanh. Năng lực cảm xúc – xã hội (SEL) chính là yếu tố quyết định đến hành vi, hiệu quả học tập và sự phát triển bền vững của mỗi cá nhân.
Dẫn chứng dữ liệu từ 424 nghiên cứu tại 53 quốc gia với quy mô hơn 575.000 học sinh, GS.TS.NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho biết các chương trình SEL mang lại tác động tích cực rõ rệt đến hành vi, chất lượng quan hệ bạn bè, môi trường học đường và thành tích học tập. Tuy nhiên, thực tiễn nghiên cứu tại Việt Nam lại cho thấy một khoảng trống: học sinh có hiểu biết về EQ nhưng chưa thể vận dụng linh hoạt vào đời sống. Do đó, hiệu quả thực chất không chỉ nằm ở khung chương trình mà phụ thuộc lớn vào năng lực đội ngũ giáo viên và phương thức tổ chức của từng nhà trường.
Đồng quan điểm, các chuyên gia tham dự diễn đàn cũng đưa ra khuyến cáo: tuyệt đối không biến các công cụ đánh giá EQ thành thước đo để chấm điểm, xếp loại hay "gắn nhãn" học sinh. Thay vào đó, quá trình đánh giá phải dựa trên sự quan sát, xử lý tình huống thực tế, kết hợp giữa tự đánh giá của học sinh với phản hồi từ thầy cô và cha mẹ nhằm đo lường mức độ an toàn tâm lý và sự tiến bộ trong các mối quan hệ của các em.
Mở rộng góc nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, ông Gareth Collier, Giám đốc điều hành High Performance Learning (HPL), đề xuất hướng phát triển EQ thông qua việc kiến tạo văn hóa học tập tích cực. Trong khi đó, ông Melvyn Lim, Quản lý quốc gia cấp cao của Cambridge International Education, khẳng định sự song hành mật thiết giữa thành tích học thuật và sự trưởng thành về cảm xúc, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của nhà trường trong việc xây dựng môi trường an toàn để mỗi học sinh được phát huy tối đa năng lực cá nhân.