Tại trụ sở chính quyền tỉnh Panjshir, Đông Bắc Afghanistan, các thương lái tập trung tham gia phiên đấu giá ngọc lục bảo. Người mua, phần lớn đến từ thủ đô Kabul cùng một số khách nước ngoài, dùng đèn pin điện thoại soi những viên đá xanh vừa khai thác để đánh giá chất lượng trước khi trả giá.
“Ngọc lục bảo Panjshir được nhiều khách hàng trên thế giới săn đón nhờ chất lượng rất cao. Đây là lý do giá loại đá này cao hơn so với ngọc lục bảo từ những nơi khác”, thương nhân Ghulam Mustafa Habibi nói.
Theo kênh Al Jazeera, kết thúc phiên đấu giá, gần 3.000 carat ngọc lục bảo được bán ra. Đây là phiên đấu giá thứ 23 tại Afghanistan từ đầu năm. Tổng giá trị ngọc lục bảo được bán trong nước tính đến thời điểm đó ước đạt gần 400 triệu afghani, tương đương 6,12 triệu USD, tăng mạnh so với năm ngoái.
Trong bối cảnh Afghanistan vẫn chật vật với nghèo đói sau nhiều thập kỷ xung đột và chịu các lệnh trừng phạt quốc tế, khoáng sản quý đang trở thành nguồn thu đáng kể. Tại Panjshir, nơi địa hình núi non hiểm trở hạn chế các cơ hội việc làm khác, khai khoáng đóng vai trò quan trọng đối với kinh tế địa phương.
Muhammad Aman Rezaii, người giám sát các cơ sở khai thác thủ công trong thung lũng, cho biết hơn 15.000 người hiện làm việc trong ngành này. Chính quyền cũng đã xác định hơn 2.000 địa điểm khai thác tiềm năng khác.
Dù ngọc lục bảo có giá trị cao, việc khai thác tại Panjshir vẫn diễn ra trong điều kiện khó khăn. Trên những sườn núi dốc, thợ mỏ phải làm việc nhiều giờ dưới lòng đất, sử dụng các công cụ đơn giản để phá đá và tìm kiếm khoáng vật.
Mahdi, một thợ mỏ địa phương, cho biết công việc chủ yếu dựa vào xẻng, cuốc chim, máy khoan và xà beng do thiếu thiết bị hiện đại. Điều này khiến quá trình khai thác mất nhiều công sức, đồng thời hạn chế khả năng nâng cao hiệu quả sản xuất.
Rủi ro càng lớn bởi khu vực thường xuyên đối mặt nguy cơ sạt lở đất, tuyết lở, lũ lụt và đá rơi. Theo ông Rezaii, thợ mỏ cần được trang bị máy móc phù hợp để giảm sức lao động, cải thiện an toàn và khai thác khoáng sản chuyên nghiệp hơn.
Trong một khu vực hầu như không có nhà máy hay doanh nghiệp lớn, khai khoáng không chỉ là nguồn thu mà còn là sinh kế thiết yếu của hàng nghìn gia đình. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào phương pháp thủ công khiến người lao động phải gánh chịu nhiều rủi ro trong khi giá trị kinh tế từ tài nguyên chưa được khai thác tối đa.
Kể từ khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, chính quyền Afghanistan cho biết đã ký thỏa thuận với hàng chục nhà đầu tư, chủ yếu đến từ Trung Quốc, Nga và Iran, để khai thác đá quý cùng các loại khoáng sản có giá trị khác.
Theo Ngân hàng Thế giới, nguồn thu ngân sách Afghanistan trong tháng 4 và tháng 5 tăng 22% so với cùng kỳ năm trước, nhờ đấu giá các mỏ và khai thác những tài nguyên như dầu mỏ, khoáng sản quý.
Dù vậy, ngành đá quý nước này vẫn thiếu vốn đầu tư quốc tế, công nghệ chế biến và chuyên môn kỹ thuật. Phần lớn khoáng sản được bán dưới dạng thô, trong khi Afghanistan chưa có hệ thống chế biến và tiêu chuẩn hóa phù hợp để nâng cao giá trị sản phẩm trước khi xuất khẩu.
Hafiz Muhammad Agha Hakim, tỉnh trưởng Panjshir, cho biết đã có nhiều đề xuất xây dựng thị trường quốc tế cho khoáng sản quý Afghanistan, đặc biệt tại Kabul. Theo ông, việc đưa máy móc chế biến vào nước này sẽ giúp khoáng sản được xử lý, phân loại và tiêu chuẩn hóa trước khi đưa ra thị trường toàn cầu.
Nếu thu hút được đầu tư và công nghệ, Afghanistan có thể gia tăng giá trị xuất khẩu thay vì chỉ bán nguyên liệu thô. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng đó, nước này vẫn phải giải quyết những trở ngại về cơ sở hạ tầng, thiết bị và an toàn lao động.
Với thợ mỏ Panjshir, ngọc lục bảo không chỉ là tài nguyên quý giá mà còn là nguồn sống giữa vùng núi hiểm trở. Việc cải thiện điều kiện khai thác sẽ quyết định liệu nguồn tài nguyên này có thể mang lại lợi ích bền vững hơn cho người dân địa phương hay không.
