Đêm 1/10, Pakistan tấn công các mục tiêu tại Afghanistan. Kết quả của cuộc tấn công này hiện vẫn còn trái chiều. Taliban cho biết có từ 9 đến 10 người dân thường đã thiệt mạng, trong đó có cả phụ nữ và trẻ em. Tuy nhiên, phía Pakistan lại khẳng định cuộc tấn công đã tiêu diệt 22 tay súng và phá hủy các kho vũ khí, đạn dược.
Các cuộc tấn công diễn ra vào đầu tháng 10 này chỉ là diễn biến leo thang mới nhất trong xích mích giữa hai quốc gia láng giềng vốn đã bùng phát trở lại vào giữa tháng 9, sau nhiều tháng tương đối yên ắng.
Xung đột bùng phát trở lại sau một loạt vụ tấn công nhắm vào lực lượng an ninh Pakistan. Ngày 18/9, vụ tấn công vào khu phức hợp cảnh sát tại thành phố Kohat thuộc tỉnh Khyber Pakhtunkhwa giáp biên giới Afghanistan đã khiến 31 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương. Nhóm ly khai thuộc Taliban Pakistan (còn gọi là Tehreek-e-Taliban Pakistan hay TTP) đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công tại Kohat. Pakistan cáo buộc Afghanistan tạo nơi trú ẩn an toàn cho TTP. Phía Afghanistan phủ nhận điều này, nhưng sau đó đã xảy ra các cuộc đụng độ tại biên giới và không kích do Pakistan thực hiện.
Theo truyền thông Đức, TTP tại Pakistan không giống với Taliban ở Afghanistan. Mặc dù có mối liên hệ chặt chẽ về tư tưởng và nhân sự với Taliban Afghanistan, đây là một tổ chức độc lập. Nhiều tay súng của tổ chức này từng sát cánh cùng Taliban trong cuộc nổi dậy kéo dài chống lại quân đội quốc tế và Mỹ. Chính vì vậy, sau khi Taliban trở lại nắm quyền vào năm 2021, TTP đã có thêm không gian hoạt động và gia tăng vị thế.
Pakistan đã yêu cầu Taliban hành động chống lại TTP, nhưng mối liên hệ chặt chẽ giữa hai bên khiến việc này trở nên khó khăn. "Chính vì mối quan hệ và mạng lưới cá nhân này mà Taliban tại Afghanistan cực kỳ khó tách rời khỏi TTP", ông Conrad Schetter tại Trung tâm Quốc tế Bonn về Nghiên cứu Xung đột (BICC) nhận định.
Mối liên hệ này không đồng nghĩa với việc Taliban có quyền kiểm soát đối với TTP.
Ông Thomas Ruttig tại Mạng lưới các nhà phân tích về Afghanistan đánh giá: "Taliban hoàn toàn không sẵn sàng tuân lệnh Islamabad. Họ sẽ không để bất kỳ ai bên ngoài can thiệp". Điều này có nghĩa là chính sách ủng hộ Taliban nhằm gia tăng ảnh hưởng tại Afghanistan của Pakistan đã không mang lại kết quả.
Tuy nhiên, Pakistan vẫn có tầm ảnh hưởng nhất định đối với Afghanistan. Là một quốc gia không giáp biển, Afghanistan phụ thuộc vào tuyến đường thương mại đi qua các nước láng giềng, đặc biệt là Pakistan. Pakistan có thể sử dụng các biện pháp như đóng cửa biên giới và hạn chế thương mại để gây sức ép, ngay cả khi chính quyền Taliban đang nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào Pakistan cũng như tìm kiếm các đối tác kinh tế và chính trị mới.
Các vấn đề về thương mại và an ninh hiện đang đan xen phức tạp. Pakistan đã tiến hành đàm phán với TTP dưới sự trung gian của Taliban và đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Đối thoại giữa Pakistan và Afghanistan cũng đã diễn ra. Tuy nhiên, chưa có thỏa thuận tạm thời nào giải quyết được vấn đề cốt lõi là ngăn chặn các cuộc tấn công nhắm vào Pakistan xuất phát từ lãnh thổ Afghanistan. Vì vậy, song song với các nỗ lực ngoại giao, Pakistan cũng dựa vào áp lực kinh tế và chính trị chẳng hạn như đóng cửa biên giới, hạn chế thương mại và trục xuất người tị nạn Afghanistan trở về nước.
Phân tích của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại trụ sở tại Mỹ cho rằng Taliban lo ngại việc trấn áp quá mạnh tay đối với TTP sẽ đẩy nhóm này về phía tổ chức cực đoan khác là Nhà nước Hồi giáo tự xưng tại tỉnh Khorasan (IS-K) vốn đối đầu với Taliban.
Gần đây, xung đột đã leo thang lên mức độ mới. Vào cuối tháng 9, Kabul thông báo đã tiêu diệt 28 tay súng và bắt giữ 32 tên khác khi chúng xâm nhập Afghanistan từ tỉnh Nuristan (Pakistan). Taliban cáo buộc Pakistan hậu thuẫn các lực lượng vũ trang đối lập với mình. Phía Pakistan đã bác bỏ cáo buộc này.
Điều này đang biến tranh chấp liên quan đến TTP thành cuộc xung đột lớn hơn, trong đó hai bên cáo buộc lẫn nhau hậu thuẫn các nhóm vũ trang hoạt động từ lãnh thổ của phía bên kia. Viện nghiên cứu Chatham House tại Anh nhận định đây là sự leo thang nghiêm trọng so với các vụ đụng độ biên giới trước đây. Ông Ruttig tin rằng có thể kiềm chế tình trạng bạo lực đang leo thang nếu cả hai bên quay trở lại bàn đàm phán.
Trong một bài bình luận đăng cuối tháng 9 trên tờ tuần báo “The Friday Times” của Pakistan, nhà phân tích Saqib Ali Khan đã đề xuất một số biện pháp nhằm xoa dịu căng thẳng. Các biện pháp này bao gồm việc thiết lập kênh liên lạc tin cậy giữa Islamabad và Kabul, áp dụng cách tiếp cận riêng biệt đối với các nhóm vũ trang, cũng như tăng cường sự tham gia của người dân sinh sống dọc khu vực biên giới.
Ông lập luận rằng cuộc xung đột này không chỉ đơn thuần là xích mích giữa hai chính phủ, mà còn là vấn đề liên quan đến an ninh, biên giới, kinh tế và an ninh khu vực. "Theo đó, cần phải có sự thay đổi về quan điểm từ cả hai phía", ông Schetter kết luận. Ông bổ sung rằng về lâu dài, cần thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng hơn để mối quan hệ giữa Pakistan và Afghanistan không chỉ bị định hình bởi các vấn đề an ninh và quyền lực.
