Hơn nửa thế kỷ đã đi qua kể từ ngày đất nước thống nhất nhưng vẫn còn hàng nghìn liệt sĩ chưa được xác định danh tính, chưa thể trở về với gia đình và quê hương. Với quyết tâm chính trị cao và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã và đang được triển khai tích cực trên cả nước. Đây không chỉ là nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, mà còn là hành trình tri ân, trả lại tên cho những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Khi sương sớm còn phủ kín những triền núi trên đỉnh đèo Pha Đin huyền thoại, giữa khoảng rừng thuộc bản Lồng, xã Quài Tở, tỉnh Điện Biên, hàng chục cán bộ, chiến sĩ lặng lẽ đứng thành vòng tròn quanh khu vực khai quật. Nén hương được thắp lên, nghi thức tâm linh được thực hiện trong không khí trang nghiêm trước khi từng nhát bay, nhát cuốc nhẹ nhàng bóc tách từng lớp đất đã phủ kín dấu tích của thời gian. Mọi thao tác đều được thực hiện chậm rãi, cẩn trọng. Mỗi centimet đất được gạt đi đều mang theo sự hồi hộp, bởi dưới lớp đất ấy có thể là những phần hài cốt và di vật còn sót lại của những người lính đã ngã xuống trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Khi những dấu tích đầu tiên dần hiện rõ, từng phần hài cốt được phát hiện xen lẫn với những di vật đã nhuốm màu thời gian như mảnh vải dù, ống thuốc penicillin, vỏ tuýp kem bôi da... Mỗi hiện vật được thu nhận theo đúng quy trình trước khi lực lượng quy tập tiếp tục mở rộng phạm vi khai quật.

Đứng lặng bên hố khai quật, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan không giấu được xúc động. Nhiều năm trước, khi còn công tác tại khu vực này, anh phát hiện hai phần mộ nghi là của bộ đội hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Tin rằng đó là đồng đội đã ngã xuống, anh cùng đồng đội chôn cất chu đáo, đều đặn thắp hương mỗi dịp lễ, Tết và luôn canh cánh mong có ngày các anh được trở về nghĩa trang, được xác định danh tính để đoàn tụ với gia đình. Khi Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan chủ động liên hệ với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, cung cấp thông tin về vị trí hai phần mộ để phục vụ công tác xác minh, quy tập.

Sau quá trình khảo sát, đối chiếu thông tin nhân chứng và xác minh thực địa, lực lượng chức năng xác định đây là vị trí có hài cốt liệt sĩ thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Cuộc khai quật được triển khai trong điều kiện địa hình đồi núi ở độ cao khoảng 1.500 m. Khi các phần hài cốt được thu nhận đầy đủ, cán bộ chuyên môn tiếp tục lựa chọn các mẫu sinh phẩm đủ điều kiện để phục vụ giám định ADN. Từng phần hài cốt được nâng niu đặt vào hộp bảo quản theo đúng quy trình.

Trong sự lặng im của núi rừng Pha Đin, những người lính hôm nay lần lượt "cõng" đồng đội năm xưa vượt qua những con dốc núi đưa các anh rời nơi đã nằm lại hơn bảy thập kỷ, bắt đầu hành trình trở về Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Độc Lập. Những di vật còn sót lại cùng các mẫu sinh phẩm được thu nhận theo đúng quy trình đang mở thêm hy vọng xác định danh tính, để các anh một ngày không xa được trở về với gia đình, quê hương.

Giữa cái nắng oi nồng của mùa hè miền Trung, các cán bộ, chiến sĩ Đội 584 (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị) vẫn miệt mài thực hiện nhiệm vụ khai quật, cất bốc hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, nơi yên nghỉ của hơn 10.000 anh hùng liệt sĩ để phục vụ công tác lấy mẫu ADN. 

Đại úy Nguyễn Văn Hùng, thành viên Đội 584 cho biết, việc lấy mẫu đòi hỏi sự khẩn trương nhưng phải bảo đảm sự tỉ mỉ, chính xác tuyệt đối trong từng công đoạn. Mặc dù thời tiết Quảng Trị thời điểm này nắng nóng gay gắt, điều kiện làm việc ngoài trời nhiều khó khăn, nhưng cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, tập trung thực hiện nhiệm vụ với quyết tâm cao nhất. Bản thân anh cùng các đồng đội cảm thấy rất vinh dự, tự hào khi được góp một phần công sức vào nhiệm vụ ý nghĩa này, góp phần trả lại tên cho các liệt sĩ còn thiếu thông tin.  

Trong quá trình khai quật, để không thay đổi kết cấu các phần mộ, các cán bộ, chiến sĩ Đội 584 đã tự chế thiết bị ròng rọc có thể di chuyển bằng bánh răng kết hợp hệ thống giá đỡ, dây xích... Sáng kiến này vừa giảm sức người, giúp việc triển khai nhanh chóng, thuận tiện hơn, vừa giữ nguyên vẹn kết cấu ngôi mộ. 

Song song với việc khai quật, thu nhận mẫu, công tác số hóa dữ liệu cũng được thực hiện nghiêm ngặt nhằm phục vụ công tác quản lý, đối chiếu và xác minh danh tính liệt sĩ sau này. Theo Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị, trong Chiến dịch 500 ngày đêm, địa phương sẽ tiến hành khai quật, lấy mẫu giám định ADN hơn 22.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Giữa không gian tĩnh lặng của Nghĩa trang Liệt sĩ Tri Tôn (xã Tri Tôn, tỉnh An Giang), từng tổ công tác lặng lẽ thực hiện nhiệm vụ. Trên từng phần mộ, cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng chuyên môn cẩn trọng bóc tách những lớp đất, đá, ghi chép thông tin, chụp ảnh, số hóa dữ liệu. Mỗi thao tác đều được tiến hành nghiêm túc, chính xác, đầy sự kính trọng đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế cao cả.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh An Giang (Ban Chỉ đạo 515), toàn tỉnh hiện quản lý 20 nghĩa trang, với 35.945 phần mộ; trong đó, còn 15.753 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Riêng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tri Tôn có 1.185 phần mộ, trong đó còn 580 phần mộ chưa xác định được thông tin cần lấy mẫu để giám định ADN. 

Đại tá Cao Minh Tâm, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh An Giang cho biết, mặc dù triển khai muộn hơn các tỉnh, thành phố trong Quân khu 9 và gặp nhiều khó khăn về thời tiết lẫn thời gian, nhưng bằng “mệnh lệnh từ trái tim”, An Giang quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ trước ngày 30/4/2027 theo chỉ đạo của Chính phủ. Đây không đơn thuần là nhiệm vụ chính trị mà là nghĩa cử tri ân sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với các gia đình, thân nhân liệt sĩ.

Việc ứng dụng công nghệ ADN đang mở ra thêm cơ hội xác định danh tính cho những liệt sĩ còn thiếu thông tin. Đợt cao điểm triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin do Bộ Công an phối hợp với các địa phương triển khai chính là tia hy vọng còn lại với hàng nghìn gia đình liệt sĩ.

Những ngày qua, giữa không khí khẩn trương tại các điểm thu nhận mẫu, dễ dàng bắt gặp những ánh mắt đầy hy vọng của các thân nhân liệt sĩ. Nhiều người đã tuổi cao, sức yếu nhưng vẫn cố gắng đến lấy mẫu ADN. Trên tay họ là những tấm giấy báo tử đã ố vàng, vài dòng thông tin ít ỏi được gìn giữ suốt hàng chục năm và một niềm hy vọng chưa bao giờ nguôi biết chính xác nơi người thân yên nghỉ. Với họ, mẫu ADN không đơn thuần là dữ liệu phục vụ giám định mà còn là nơi gửi gắm niềm hy vọng sau hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm.

Tại điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN ở phường Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh), nhiều thân nhân liệt sĩ lặng lẽ chờ đến lượt thực hiện các thủ tục. Ở tuổi 74, bà Nguyễn Thị Mai, thôn Tây Bắc, xã Trường Lưu, vẫn mang theo nỗi trăn trở của gia đình suốt hơn nửa thế kỷ. Mẹ bà có hai người con trai đều hy sinh trong kháng chiến vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ. Bà nghẹn ngào chia sẻ, nguyện vọng lớn nhất phần đời còn lại của bà là tìm được các anh về với gia đình, quê hương. Bà đã có tuổi, không thể đi tìm các anh được, nên khi biết thông tin triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, bà rất vui mừng và hi vọng sẽ đưa các anh trở về với gia đình, quê hương.

Ông Nguyễn Huỳnh Phan, thân nhân liệt sĩ Dương Công Nghiệp (An Giang) cũng không giấu được niềm hạnh phúc khi được lấy mẫu ADN. Ông xúc động nói, đây là việc làm rất ý nghĩa, thắp lên hy vọng cho gia đình trên hành trình tìm kiếm, xác định danh tính người thân đã hy sinh. 

Giống như ông Phan, nhiều thân nhân liệt sĩ đã ở tuổi xưa nay hiếm, sức yếu, đi lại khó khăn. Để hỗ trợ, cán bộ Công an tỉnh An Giang đã mang thiết bị đến tận nhà thu nhận mẫu sinh phẩm. 

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh An Giang khẳng định, mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là hoàn thành việc lấy mẫu hay số hóa dữ liệu, mà quan trọng hơn là tạo cơ sở khoa học để nhiều liệt sĩ có cơ hội được xác định danh tính trong thời gian tới. Theo kế hoạch, sau khi hoàn thành việc lấy mẫu đối với các phần mộ chưa xác định được danh tính trước ngày 30/4/2027, tỉnh tiếp tục triển khai lấy mẫu đối với những phần mộ đã có một phần thông tin nhưng chưa đủ cơ sở xác định danh tính.

Với gia đình liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội (quê ở phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị), ngày nhận được kết quả giám định ADN là khoảnh khắc vỡ òa trong xúc động mà ba thế hệ đã chờ đợi suốt hơn 50 năm.
Tháng 6/2025, thân nhân liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội được lực lượng chức năng thu nhận mẫu sinh phẩm trong đợt đầu tiên triển khai tại Quảng Trị. Sau quá trình giám định và đối sánh, phần mộ của ông được xác định đang an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Đức Cơ (tỉnh Gia Lai cũ). Đây là cuộc đoàn tụ đặc biệt sau hơn nửa thế kỷ tìm kiếm và đợi chờ.

Từ khi nhận giấy báo tử, cha mẹ liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội chưa bao giờ nguôi hy vọng tìm được nơi con mình yên nghỉ. Họ đi qua nhiều nghĩa trang, lần theo từng nguồn tin ít ỏi rồi lại trở về trong nỗi chờ đợi. Khi hai cụ lần lượt qua đời, mong mỏi ấy được trao lại cho các con, rồi tiếp tục được thế hệ cháu gìn giữ như một lời hứa với người đã khuất. 

Anh Nguyễn Thái Dương, cháu trai liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội vẫn nhớ như in ngày anh nhận cuộc điện thoại thông báo kết quả đối sánh ADN. “Khoảnh khắc ấy tôi gần như lặng người. Việc đầu tiên là gọi báo tin cho tất cả người thân, rồi thắp nén hương lên bàn thờ báo với ông bà nội và ba tôi rằng cuối cùng gia đình đã tìm được phần mộ của bác Hội. Đây thực sự là cuộc đoàn tụ đặc biệt, khép lại hơn nữa thế kỷ mong ngóng của ba thế hệ trong gia đình”, anh Dương xúc động chia sẻ.

Câu chuyện của gia đình liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội cũng mở ra niềm hy vọng cho hàng nghìn gia đình khác đang chờ đợi tin người thân. Mỗi kết quả đối sánh ADN thành công không chỉ là thành tựu của khoa học, mà còn là lời khẳng định dù chiến tranh đã lùi xa, đất nước vẫn không ngừng tìm kiếm để những người đã hy sinh được tri ân bằng đúng tên mình.

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Chiến dịch đặt ra 5 mục tiêu trọng tâm: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong các nghĩa trang liệt sĩ và hài cốt tìm kiếm, quy tập được; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ công tác đối sánh; đẩy mạnh, hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật liệu nổ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn trọng điểm, vùng lõi như Tuyên Quang (Vị Xuyên), Lào Cai, Lạng Sơn và các khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ.

Sau hơn 4 tháng triển khai Chiến dịch, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được gần 1.500 hài cốt liệt sĩ. Riêng tại Tuyên Quang, lực lượng chức năng đã phát hiện 5 mộ liệt sĩ. Tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh), tính đến ngày 25/7, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh quy tập được 103 hài cốt liệt sĩ, 2 bộ hài cốt liệt sĩ tập thể và một số bộ di vật của liệt sĩ. Trong đợt tìm kiếm, quy tập lần này đã xác định được danh tính liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, quê tại Long An (nay là tỉnh Tây Ninh).

Lực lượng chức năng cũng phát hiện một số khu vực có khả năng có nhiều mộ liệt sĩ như: Khu vực Câu Nhi xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, là nơi diễn ra trận chiến đấu ác liệt của Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 vào rạng sáng 26/5/1972; đường Trường Chinh (thuộc phường Đăk Cấm và phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi); Nhà lao Thành Diên Khánh (Khánh Hòa)…

Ngày 17/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đến thăm, động viên các lực lượng tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam, tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ là trách nhiệm thiêng liêng trước Tổ quốc, trước nhân dân; là lương tri, nguyện vọng của mỗi người Việt Nam. Nhân dân ta, Đảng ta không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước, vì dân tộc, đó là đạo lý và truyền thống văn hóa Việt Nam. Mỗi bộ hài cốt liệt sĩ được tìm thấy hôm nay không chỉ là một kết quả của công tác chuyên môn, mà còn là sự trở về của một người con với Tổ quốc, với gia đình; là sự trở về của một phần lịch sử; là sự khẳng định đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" thiêng liêng của dân tộc Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, tiếp tục triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt, xác định danh tính liệt sĩ với quyết tâm cao hơn, quy mô lớn hơn và hiệu quả thiết thực hơn; cần nghiên cứu tổng kết thành mô hình để từng bước triển khai phù hợp trên phạm vi cả nước, hướng tới mục tiêu tìm kiếm tối đa các hài cốt liệt sĩ, xác định danh tính và đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình. Các cấp, các ngành quan tâm nghiên cứu bảo tồn các địa điểm tìm thấy mộ liệt sĩ tiêu biểu, gắn với giáo dục truyền thống cách mạng và tri ân các thế hệ đi trước.

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã dự lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Thủ tướng nêu rõ, bằng mọi giá, chúng ta phải nỗ lực, quyết tâm cao nhất để tìm kiếm, đưa các anh hùng liệt sĩ về với gia đình, quê hương. Các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ, các cấp, ngành quán triệt yêu cầu tìm kiếm, quy tập hài cốt anh hùng liệt sĩ bài bản, khoa học, an toàn, chặt chẽ, kỹ lưỡng, bằng tấm lòng tri ân và tinh thần trách nhiệm cao nhất, phấn đấu đạt, thậm chí vượt mục tiêu đề ra. Việc tìm kiếm, quy tập phải thực hiện với sự cẩn trọng, tỉ mỉ tuyệt đối, bởi mỗi dấu vết được bảo vệ nguyên vẹn chính là thêm manh mối, hy vọng để xác định danh tính của các liệt sĩ.

Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mà còn là sự tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam. Với sự chung sức của cả hệ thống chính trị và những tiến bộ của khoa học, công nghệ, hành trình "trả lại tên" cho các anh hùng liệt sĩ sẽ tiếp tục được nối dài, để mỗi người con đã hy sinh vì Tổ quốc đều có cơ hội trở về với quê hương, gia đình.

***
Bài: Vũ Bắc - Kỳ Thư (tổng hợp)
Ảnh, đồ họa: TTXVN - TTXVN phát
Biên tập: Kỳ Thư
Trình bày: Phùng Sắc

26/07/2026 05:55