Theo truyền thông quốc tế ngày 12/10, giá diesel tại Mỹ đã tiến sát mức cao kỷ lục, gây lo ngại cho những ngành phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu này như nông nghiệp và vận tải. Trong bối cảnh đó, ông Trump thông báo vào cuối tuần rằng đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin để đưa diesel Nga tới thị trường Mỹ và thế giới.
Theo kế hoạch ông Trump công bố, Nga cam kết cung cấp ngay 300.000 tấn diesel, tiếp đến là 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn trong tháng 12. Tổng thống Mỹ khẳng định thỏa thuận sẽ giúp giá diesel giảm nhanh.
Ngay sau thông báo của ông Trump, Chính phủ Nga cho biết đã dỡ bỏ một phần lệnh cấm xuất khẩu diesel. Lệnh cấm này được ban hành hồi tháng 7 sau các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu Nga, trong bối cảnh hai bên liên tục nhắm vào hạ tầng năng lượng quan trọng của nhau.
Tuy nhiên, các nhà phân tích không cho rằng lượng nhiên liệu bổ sung này sẽ tạo ra thay đổi lớn về giá trong dài hạn. Thị trường diesel đang chịu sức ép từ nhiều phía khi Nga và Trung Quốc ngừng xuất khẩu để bảo đảm nguồn cung trong nước, chiến tranh tại Iran tiếp diễn và hạ tầng năng lượng ở Saudi Arabia bị tấn công.
Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol đánh giá tình hình cần được quan tâm ngay lập tức. Ông kêu gọi các nước thành viên đẩy nhanh việc giao lượng nhiên liệu đã lên kế hoạch xuất khẩu, đồng thời cân nhắc tăng khối lượng cung ứng.
Các nhà phân tích nhận định thỏa thuận khó tác động đáng kể tới giá, cho rằng tổng lượng diesel Nga sẽ cung cấp theo các con số ông Trump công bố chỉ tương đương khoảng 12 giờ nguồn cung toàn cầu.
Một lệnh ngừng tấn công hạ tầng năng lượng có thể mang lại tác động lớn hơn tới thị trường. Dù vậy, việc sửa chữa nhiều nhà máy lọc dầu có thể mất hàng tháng, khiến nguồn cung khó phục hồi ngay cả khi các cuộc tập kích chấm dứt.
Vừa qua, ông Trump thông báo một thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng giữa Nga và Ukraine sẽ có hiệu lực ngay lập tức, song không công bố chi tiết. Phản hồi về tuyên bố này, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông chưa được thông báo về thỏa thuận, nhưng sẽ ủng hộ nếu Nga ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng.
Với Tổng thống Mỹ, thỏa thuận diesel còn gắn với sức ép chính trị trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Đảng Cộng hòa có nguy cơ mất ghế, khiến ông Trump gặp khó khăn hơn trong việc thúc đẩy các đạo luật. Giá nhiên liệu cao làm tăng chi phí các mặt hàng thiết yếu, có thể khiến cử tri quay lưng với đảng này.
Các cuộc thăm dò cho thấy cử tri Mỹ rất lo ngại về chi phí sinh hoạt và ông Trump hiểu rõ điều đó. Dù hiệu quả hạ giá còn bị nghi ngờ, thỏa thuận vẫn có thể được Tổng thống Mỹ sử dụng để thuyết phục cử tri rằng ông đang hành động nhằm giảm gánh nặng chi tiêu.
Tổng thống Trump đạt thỏa thuận hợp tác với Moskva chỉ gần một tháng sau khi ký ban hành đạo luật trừng phạt Nga và Iran trên diện rộng. Quyết định này gây tranh cãi và vấp phải phản đối ngay trong đảng Cộng hòa vì đi ngược chủ trương cắt nguồn thu mà Nga có thể dùng để tài trợ xung đột tại Ukraine.
Cựu Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence cho rằng thỏa thuận tiếp sức cho bộ máy chiến tranh của ông Putin và phản bội di sản của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người thúc đẩy các biện pháp trừng phạt cứng rắn. Ông yêu cầu ông Trump hủy thỏa thuận và áp đặt trừng phạt nghiêm khắc đối với các nước mua năng lượng Nga.
Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa cùng ba thượng nghị sĩ Dân chủ cũng ra tuyên bố phản đối. Họ cho rằng Mỹ không nên cung cấp nguồn tài chính giúp ông Putin duy trì xung đột ở Ukraine, đồng thời yêu cầu chính quyền đảo ngược quyết định. Nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon cũng chỉ trích việc hỗ trợ nền kinh tế thời chiến của Nga.
Ông William Taylor, cựu đại sứ Mỹ tại Ukraine, cho rằng thỏa thuận diesel vi phạm các đạo luật nhằm gây sức ép lên ông Putin. Theo ông, mong muốn chấm dứt xung đột Nga-Ukraine và mục tiêu hạ giá nhiên liệu đang đặt Tổng thống Mỹ trước những động lực trái chiều, dẫn tới các thông điệp mâu thuẫn.
