Theo báo chí Anh ngày 11/10, các đồng minh châu Âu của Ukraine đang thúc đẩy tăng sức ép kinh tế lên Nga sau thỏa thuận nhiên liệu giữa Washington và Moskva. Bộ trưởng Quốc phòng Anh Wes Streeting cho biết London muốn các nước phương Tây tăng cường biện pháp trừng phạt, đồng thời khẳng định Anh sẽ có thêm hành động theo hướng này.
Phản ứng trên được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/11 thông báo rằng ông đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin nhằm đưa diesel Nga ra thị trường thế giới. Chỉ vài giờ sau, ông Trump đề nghị Ukraine thay lãnh đạo bằng một người có thể đạt thỏa thuận hòa bình, khiến Kiev và các đồng minh bất bình.
Theo ông Streeting, thỏa thuận diesel cần được nhìn nhận trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ đang đến gần và chi phí sinh hoạt trở thành vấn đề lớn. Ông Trump muốn kéo giá nhiên liệu xuống sau khi giá tăng mạnh, chủ yếu do tác động từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh cho rằng Tổng thống Mỹ đang chịu sức ép tương tự nhiều nhà lãnh đạo khác. Tuy nhiên, ông kêu gọi các đồng minh của Ukraine duy trì quyết tâm, nhấn mạnh việc tăng sức ép kinh tế phải nhằm tránh để ông Putin nhận thấy phương Tây đang giảm cam kết hỗ trợ Kiev.
Đức cũng khẳng định tiếp tục đứng về phía Ukraine. Ngoại trưởng Johann Wadephul cho rằng cần gia tăng sức ép lên Tổng thống Nga để buộc ông bước vào đàm phán. Dù không trực tiếp bình luận về đề nghị thay lãnh đạo Ukraine của ông Trump, ông Wadephul nhấn mạnh Berlin vẫn ủng hộ chính phủ Kiev và Tổng thống Volodymyr Zelensky.
Trong bối cảnh đó, ông Zelensky dự kiến tới London trong tuần tới. Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết ông Andy Burnham sẽ gặp nhà lãnh đạo Ukraine trong những ngày tới và tái khẳng định sự ủng hộ. Văn phòng Tổng thống Ukraine cũng xác nhận kế hoạch chuyến thăm.
Sức ép từ Washington gia tăng khi Kiev tiếp tục chiến dịch tấn công các cơ sở năng lượng của Nga. Ông Trump công khai bày tỏ sự thất vọng trước việc Ukraine không chấp nhận tạm dừng các cuộc tập kích, trong khi giới chức Mỹ đe dọa ngừng chia sẻ thông tin tình báo nếu Kiev tiếp tục đánh vào các nhà máy lọc dầu Nga.
Ông Zelensky ban đầu chỉ trích mạnh thỏa thuận diesel Mỹ - Nga, nhưng phần lớn tránh đáp trả trực tiếp lời đề nghị thay thế ông. Ngày 11/10, nhà lãnh đạo Ukraine cho biết Kiev sẵn sàng dừng tấn công các cơ sở năng lượng nếu Moskva cũng có hành động tương ứng.
Theo ông Zelensky, Nga là bên gây ra cuộc chiến và các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng có thể chấm dứt ngay nếu ông Putin đồng ý. Ông nhấn mạnh mọi bước giảm căng thẳng phải được thực hiện từ cả hai phía và đi kèm những bảo đảm thực chất.
Tại Ukraine, phát biểu của ông Trump khiến nhiều người tức giận và bày tỏ sự ủng hộ đối với ông Zelensky. Phản ứng này tương tự những lần trước khi Tổng thống Mỹ chỉ trích nhà lãnh đạo Ukraine, trong đó có cuộc tranh cãi tại Phòng Bầu dục hồi tháng 2/2025. Bầu cử tại Ukraine đang bị đình chỉ trong thời gian thiết quân luật, nên khả năng ông Zelensky bị thay thế thông qua bỏ phiếu trong tương lai gần là rất thấp.
Trong khi tranh luận ngoại giao tiếp diễn, Kiev vẫn duy trì các cuộc tấn công vào sâu trong lãnh thổ Nga. Vừa qua, một đợt tập kích bằng thiết bị bay không người lái khiến trung tâm dữ liệu của tập đoàn công nghệ Yandex ngừng hoạt động. Đây là lần thứ ba các cơ sở của công ty bị tấn công trong bốn ngày. Tổ chức giám sát internet NetBlocks cho biết ghi nhận tình trạng mạng lưới Yandex bị gián đoạn nghiêm trọng sau vụ việc.
Tuy nhiên, thỏa thuận diesel của ông Trump cũng nhận được sự hưởng ứng từ một số lực lượng chính trị châu Âu. Bà Alice Weidel, đồng lãnh đạo đảng cực hữu Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD), ca ngợi quyết định này là cách tiếp cận thực dụng. AfD, đang dẫn đầu các cuộc thăm dò tại Đức, phản đối cung cấp vũ khí cho Ukraine và kêu gọi dỡ bỏ trừng phạt Moskva.
Tại Italy, thỏa thuận khơi lại tranh luận về việc tẩy chay năng lượng Nga, vốn góp phần đẩy giá năng lượng lên cao trong khi nước này vẫn phụ thuộc lớn vào khí đốt. Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto lên án các cuộc tấn công của Nga, đồng thời cho rằng không thể giữ thái độ trung lập giữa Nga và Ukraine trong cuộc chiến này. Phát biểu của ông được cho là thể hiện sự không đồng tình với thỏa thuận diesel mà ông Trump vừa đạt được với ông Putin.
Ngược lại, ông Roberto Vannacci, cựu tướng quân đội và lãnh đạo đảng cực hữu Tương lai Quốc gia, kêu gọi Italy làm theo Mỹ và khôi phục nhập khẩu diesel Nga. Ông đề nghị chính phủ ngừng tài trợ Ukraine, đặt lợi ích của người dân Italy lên trước và mua năng lượng từ bên bán với giá thấp nhất.
