Các chuyên gia, nhà quản lý, đại diện trường đại học, tổ chức giáo dục và doanh nghiệp công nghệ trong nước, quốc tế đã chia sẻ kinh nghiệm về hoàn thiện thể chế, ứng dụng AI trong giảng dạy, nghiên cứu, kiểm tra, đánh giá cũng như những yêu cầu mới đối với đào tạo nguồn nhân lực.
Trao đổi tại phiên thảo luận, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Trần Nam Tú cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 59-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, cùng hệ thống luật và văn bản dưới luật đang tạo thành một chỉnh thể về thể chế thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong giáo dục Việt Nam. Theo đó, định hướng ngày càng rõ nét là giáo dục và đào tạo phát triển con người; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tạo động lực nội sinh; hội nhập quốc tế giúp kết nối tri thức, công nghệ và nguồn lực toàn cầu.
Ông Trần Nam Tú cho rằng, khi cơ chế, chính sách mở đường cho thương mại hóa kết quả nghiên cứu, mối quan hệ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cũng cần chuyển từ phương thức hợp tác truyền thống sang đồng nghiên cứu, đồng sáng tạo, đồng sở hữu kết quả. Cùng với đó, cần thúc đẩy hình thành các phòng thí nghiệm, trung tâm xuất sắc có hợp tác quốc tế; tăng cường tham gia xây dựng quy tắc, tiêu chuẩn quốc tế và phát huy mạng lưới trí thức Việt Nam ở nước ngoài.
Từ góc độ kiểm tra, đánh giá, ông Jonathan Schmidgall, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Khảo thí giáo dục Hoa Kỳ (ETS) chia sẻ, AI đang tác động trực tiếp tới nhiều khâu trong quá trình đánh giá người học. Nếu chia quá trình đánh giá thành 4 giai đoạn gồm thiết kế, triển khai, chấm điểm và phản hồi thì AI đều có khả năng hỗ trợ ở từng giai đoạn. Công nghệ có thể giúp nâng cao hiệu quả đánh giá, mở rộng phạm vi những năng lực có thể đo lường; đồng thời hỗ trợ tổ chức các bài kiểm tra trực tuyến theo hướng an toàn, bảo mật hơn.
Theo ông Jonathan Schmidgall, ứng dụng công nghệ hiệu quả cũng mở ra khả năng nâng cao tính công bằng trong đo lường, đánh giá. Tuy nhiên, việc sử dụng AI cần phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của từng hoạt động đánh giá.
Chia sẻ kinh nghiệm từ Hoa Kỳ, ông Fouad Abd-El-Khalick, Hiệu trưởng, Phó Chủ tịch phụ trách học thuật Đại học Massachusetts Amherst cho biết, AI đã trở thành một phần trong hoạt động học tập, nghiên cứu và giảng dạy tại trường. Giảng viên được quyết định mức độ cho phép sử dụng AI trong từng môn học, bài giảng tùy theo mục tiêu đào tạo; sinh viên phải tuân thủ các quy định cụ thể về việc được sử dụng AI và phạm vi sử dụng.
Đại học Massachusetts Amherst không chỉ ứng dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu mà còn nghiên cứu, phát triển công nghệ này phục vụ cộng đồng. Trường đã xây dựng một “sandbox AI” để giảng viên, sinh viên sử dụng trong môi trường được kiểm soát, qua đó bảo đảm an toàn. Các hướng dẫn về AI cũng được đưa vào quản trị nhà trường và cụ thể hóa phù hợp với đặc thù từng khoa, ngành.
Nhìn rộng hơn về tác động của AI đối với giáo dục đại học, Giáo sư Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh quốc Việt Nam (BUV) cho rằng, câu hỏi đặt ra với các trường hiện nay không còn đơn thuần là sinh viên có nên sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI như thế nào một cách thông minh, có tư duy phản biện và khả năng sáng tạo.
Theo Giáo sư Rick Bennett, trong bối cảnh mới, các trường cần nhìn lại bản chất của bằng đại học và bổ sung giá trị cho tấm bằng theo ba hướng.
Trước hết, doanh nghiệp cần tham gia thực chất vào quá trình thiết kế chương trình đào tạo. “Nhà tuyển dụng hiểu rõ những gì họ cần. Vì vậy, hãy để họ cùng các trường đại học xây dựng những chương trình đào tạo có giá trị”, Giáo sư Rick Bennett chia sẻ.
Cùng với đó, cần có cơ chế ghi nhận năng lực thực tế của sinh viên. Bên cạnh bảng điểm học thuật, sinh viên cần có hồ sơ thể hiện những năng lực đã được chứng minh trong quá trình học tập. Hồ sơ này phải có độ tin cậy, giúp nhà tuyển dụng nhận diện và đánh giá được những gì người học thực sự có khả năng làm.
Yếu tố thứ ba là đưa trải nghiệm quốc tế trở thành một phần trong quá trình chuẩn bị cho sinh viên bước vào môi trường làm việc. Theo Giáo sư Rick Bennett, đây cần được xem là yêu cầu quan trọng trong quá trình học tập, tích lũy trải nghiệm và nâng cao năng lực cạnh tranh của sinh viên.
Những thay đổi do AI mang lại đang đặt các trường đại học trước yêu cầu không chỉ đổi mới cách dạy và học mà còn phải xem xét lại cách đánh giá, xác nhận năng lực người học. Trong bối cảnh đó, giá trị của tấm bằng đại học ngày càng cần gắn với những gì sinh viên thực sự có thể làm, khả năng sử dụng công nghệ có trách nhiệm và năng lực thích ứng với thị trường lao động.
