Trong đó, giáo dục phổ thông tập trung rà soát mạng lưới trường học, đội ngũ, Chương trình và sách giáo khoa; giáo dục đại học đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới, nâng chất lượng đào tạo, chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Rà soát trường lớp, hoàn thiện Chương trình, sách giáo khoa theo yêu cầu mới
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa tổ chức Hội nghị rà soát, đánh giá một số nhiệm vụ trọng tâm đầu năm học đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, kết nối trực tuyến với 34 điểm cầu UBND các tỉnh, thành phố.
Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, 34/34 địa phương đã thực hiện sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục. Sau sắp xếp, cả nước hình thành 13.518 cơ sở tổ chức theo mô hình đa cơ sở, chiếm 72,9%; 2.418 trường phổ thông nhiều cấp học và 10.534 phân hiệu.
Việc giảm đầu mối pháp nhân không làm giảm tương ứng số địa điểm dạy học. Các phân hiệu, điểm trường cần thiết tiếp tục được duy trì nhằm bảo đảm quyền học tập và khả năng tiếp cận giáo dục của học sinh. Tuy nhiên, số trường có nhiều phân hiệu, điểm trường cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát cách thức quản trị, đầu tư cơ sở vật chất và sử dụng đội ngũ.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn yêu cầu các địa phương rà soát kỹ mạng lưới trường học, đặt sự thuận lợi và lợi ích của người học lên hàng đầu, không làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục; đồng thời phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm của từng vị trí trong nhà trường.
Cùng với mạng lưới trường học, việc giải quyết tình trạng thừa, thiếu giáo viên tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm. Sau sắp xếp, số cán bộ quản lý giảm 33.870 người, trong đó 21.009 người được bố trí làm giáo viên. Cả nước hiện có hơn 1,08 triệu giáo viên, nhưng theo tính toán sơ bộ vẫn cần bổ sung khoảng 43.267 người trong năm học 2026-2027.
Việc rà soát đội ngũ được xác định từ nhu cầu cụ thể theo cấp học, môn học, địa bàn và từng cơ sở giáo dục để làm căn cứ điều tiết, tuyển dụng. Tại Tây Ninh, địa phương còn thiếu khoảng 1.700 giáo viên và đang triển khai chính sách hỗ trợ lên tới 100 triệu đồng/giáo viên để thu hút nguồn tuyển. Thành phố Hồ Chí Minh cũng đang nghiên cứu cơ chế dạy thỉnh giảng, dạy liên trường nhằm giải quyết tình trạng thiếu giáo viên ở một số môn như tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật.
Một nhiệm vụ trọng tâm với giáo dục phổ thông được Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung triển khai là rà soát, cập nhật Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và hoàn thiện sách giáo khoa theo lộ trình sử dụng từ năm học 2028-2029. Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định đây không phải là việc xây dựng lại Chương trình và sách giáo khoa từ đầu mà là kế thừa những nội dung đang thực hiện, rà soát, cập nhật, bổ sung và điều chỉnh phù hợp với những yêu cầu mới.
Chương trình, sách giáo khoa sẽ được rà soát theo hướng giảm những nội dung trùng lặp, nặng về lý thuyết hoặc quá chuyên sâu, không cần thiết đối với giáo dục phổ thông; đồng thời tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Các nội dung về lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc, nhân vật lịch sử và tiền bối cách mạng cũng sẽ được cập nhật, bổ sung.
Cùng với đó, những yêu cầu mới về phát triển năng lực số, trí tuệ nhân tạo, khoa học kỹ thuật, giáo dục STEM và giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ tiếp tục được nghiên cứu để đưa vào Chương trình, sách giáo khoa phù hợp với từng lứa tuổi.
Song song với hoàn thiện nội dung, công tác biên soạn, xuất bản, phát hành và cung ứng sách giáo khoa cũng được rà soát. Theo định hướng của Chính phủ, bản quyền sách giáo khoa được xác định là tài sản của Nhà nước; Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo biên soạn, chịu trách nhiệm về nội dung và giữ bản quyền, đồng thời nghiên cứu phương án phát hành miễn phí sách giáo khoa cho học sinh theo lộ trình.
Giáo dục đại học đi trước trong chuẩn bị nguồn nhân lực
Đối với giáo dục đại học, các nhiệm vụ triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW đang tập trung vào nâng chất lượng đào tạo, sắp xếp mạng lưới, phát triển nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu yêu cầu giáo dục đại học phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài cho đất nước. Yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng.
Theo Phó Thủ tướng, nếu không chủ động đổi mới, các trường rất dễ rơi vào tình trạng “đào tạo hôm nay cho yêu cầu của ngày hôm qua”. Vì vậy, năng lực dự báo nhu cầu nhân lực dài hạn cần được nâng cao để làm căn cứ điều chỉnh quy mô và cơ cấu đào tạo.
Một nhiệm vụ được đặt ra trong năm học 2026-2027 là sắp xếp mạng lưới giáo dục đại học, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu việc sắp xếp phải dựa trên chất lượng, sứ mạng của từng trường, nhu cầu phát triển của ngành, vùng, địa phương và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Mục tiêu không chỉ là giảm đầu mối mà phải nâng chất lượng đào tạo, tập trung nguồn lực và khắc phục tình trạng đầu tư phân tán; không sáp nhập cơ học nhưng cũng không duy trì kéo dài những cơ sở yếu kém, chất lượng thấp.
Trên cơ sở đó, cần tập trung đầu tư hình thành những đại học, lĩnh vực và nhóm nghiên cứu có khả năng dẫn dắt, cạnh tranh quốc tế. Mỗi trường phải xác định rõ sứ mệnh, thế mạnh, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có lợi thế, tránh mở rộng quy mô dàn trải.
Năm học 2025-2026, toàn hệ thống tuyển mới 5.687 nghiên cứu sinh, tăng 39,49%; hơn 54.200 học viên cao học, tăng 23,89% và gần 646.600 sinh viên đại học chính quy, tăng 15,63%. Quy mô giáo dục đại học hiện gần 2,8 triệu người học. Cơ cấu đào tạo có xu hướng dịch chuyển sang các ngành công nghệ chiến lược, then chốt, với người học thuộc 8 lĩnh vực STEM chiếm khoảng 30,3%.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp tục tăng quy mô. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh giáo dục đại học cần chuyển mạnh từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng thực chất; điều chỉnh cơ cấu trình độ, ngành nghề, lĩnh vực đào tạo, tập trung vào những ngành đất nước cần. Thước đo đối với các trường cũng cần chuyển từ việc chủ yếu quan tâm đến thứ hạng, số lượng công bố sang chất lượng đào tạo, nghiên cứu, việc làm và đóng góp của người học sau tốt nghiệp.
Một bước cụ thể hóa yêu cầu này là Thông tư quy định Chuẩn cơ sở giáo dục đại học được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 30/9, với 6 tiêu chuẩn về tổ chức và quản trị; giảng viên; cơ sở vật chất, học liệu và hạ tầng số; tài chính; tuyển sinh và đào tạo; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong đó, yêu cầu đối với đội ngũ được nâng lên theo lộ trình. Cơ sở giáo dục đại học không đào tạo tiến sĩ phải có tỷ lệ giảng viên trình độ tiến sĩ ít nhất 20% và từ năm 2030 đạt tối thiểu 30%. Với cơ sở có đào tạo tiến sĩ, tỷ lệ tương ứng là 40% và từ năm 2030 tăng lên 50%.
Chuẩn mới đồng thời đưa kết quả đào tạo trở thành những chỉ số cụ thể. Tỷ lệ tốt nghiệp trong thời gian không vượt quá 1,5 lần thời gian đào tạo chuẩn phải đạt ít nhất 60%; tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn không thấp hơn 40%. Trong vòng 12 tháng sau tốt nghiệp, ít nhất 70% người tốt nghiệp phải có việc làm phù hợp với trình độ chuyên môn được đào tạo, tự tạo việc làm, học tiếp hoặc thực hiện hoạt động thực hành bắt buộc để đáp ứng điều kiện hành nghề.
Nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo cũng được đặt trong yêu cầu tạo ra sản phẩm và đóng góp thực tế. Năm 2025, các cơ sở giáo dục đại học đóng góp 83,61% tổng số công bố Scopus của cả nước; nguồn thu từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tăng 58,07% so với năm 2024. Yêu cầu tiếp theo là chuyển mạnh từ nghiên cứu chủ yếu để công bố sang tạo ra tri thức mới, công nghệ, sản phẩm có giá trị cho xã hội và đẩy mạnh chuyển giao, thương mại hóa. Định hướng này gắn với yêu cầu tăng cường hợp tác nhà trường - doanh nghiệp.
Tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh, doanh nghiệp cần tham gia sớm và sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra, đặt hàng đào tạo đến cung cấp bài toán thực tế, chuyển giao công nghệ và tạo cơ hội thực tập, nghiên cứu cho sinh viên.
