Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích gieo cấy lúa năm 2026 cả nước ước đạt 7,09 triệu ha, giảm 36.000 ha; năng suất bình quân ước đạt 61,4 tạ/ha, tăng 0,3 tạ/ha so với cùng kỳ năm 2025. Như vậy, sản lượng lúa năm 2026 ước đạt 43,552 triệu tấn, tăng 12.000 tấn so với năm 2025.
Sản lượng gạo hàng hóa xuất khẩu chủ yếu tập trung ở các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long; các vùng khác chủ yếu phục vụ cho tiêu thụ nội địa. Ước sản xuất lúa cả năm vùng Đồng bằng sông Cửu Long và một phần tỉnh Tây Ninh (Long An cũ) đạt 3,84 triệu ha, sản lượng ước đạt 24,34 triệu tấn. Tổng lượng lúa tiêu thụ nội địa cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long, TP Hồ Chí Minh và sử dụng làm giống, thức ăn chăn nuôi... khoảng 8,9 triệu tấn.
Như vậy, lượng lúa hàng hóa ước khoảng 15,46 triệu tấn, tương đương 7,73 triệu tấn gạo hàng hóa phục vụ cho xuất khẩu. Cơ cấu gồm: gạo chất lượng cao, gạo thơm khoảng 5,798 triệu tấn tương đương 75%; gạo nếp khoảng 773.000 tấn, tương đương khoảng 10%; gạo chất lượng phục vụ chế biến khoảng gần 1,16 triệu tấn chiếm khoảng 15%. Lượng gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu 6 tháng đầu năm ước 4,014 triệu tấn; 6 tháng cuối năm ước 3,716 triệu tấn.
Trên cơ sở lượng gạo dự kiến trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương tập trung đẩy mạnh xuất khẩu gạo vào các tháng có sản lượng thu hoạch lớn gồm các tháng: 1, 3, 4, 7, 8 và tháng 9 trong năm 2026, đồng thời bảo đảm: duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu theo quy định; thực hiện chế độ báo cáo tồn kho để cơ quan điều hành có dữ liệu theo dõi và cảnh báo sớm. Bên cạnh đó, từng bước hình thành công cụ giám sát, cảnh báo sớm rủi ro cung - cầu lúa, gạo trên nền tảng số, hỗ trợ điều hành xuất khẩu linh hoạt, bảo đảm an ninh lương thực trong nước. Sẵn sàng cung ứng cho thị trường nội địa khi có chỉ đạo bình ổn.
Đồng thời, tăng cường xúc tiến thương mại; đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và phân khúc sản phẩm; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong việc xây dựng các kịch bản điều hành và quản lý xuất nhập khẩu gạo phù hợp với diễn biến thị trường thương mại thế giới và trong nước.
Về cơ chế tổ chức thu mua lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với Ủy ban nhân dân các tỉnh nghiên cứu, triển khai giải pháp chuẩn hóa hoạt động thu mua, các chủ thể (thương lái, đại lý thu mua tham gia) chuỗi liên kết với thương nhân xuất khẩu, cơ sở chế biến thông qua hợp đồng thu mua/đại lý thu mua; thương lái có đăng ký kinh doanh và thực hiện đúng quy định pháp luật về thương mại.
Các doanh nghiệp, cơ sở chế biến công khai hệ thống điểm thu mua, thực hiện niêm yết giá mua theo chủng loại, chất lượng, mùa vụ bảo đảm minh bạch thông tin. Bộ tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường thu mua, xử lý nghiêm hành vi gian lận thương mại, ép giá, đầu cơ,… bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sản xuất và doanh nghiệp.
Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có góp ý về một số chính sách điều hành thị trường gạo trong thời gian tới như: trình ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định 107/2018/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu gạo; xây dựng cơ chế quản lý nhập khẩu gạo nhằm bảo vệ sản xuất trong nước và chuỗi giá trị sản xuất lúa gạo, đặc biệt trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu gạo chính trên thế giới đang tăng cường đầu tư nhằm tự chủ lương thực…
